Sarga 1

Verse 1

गच्छता मातुलकुलं भरतेन तदाऽनघ।शत्रुघ्नो नित्यशत्रुघ्नो नीतः प्रीतिपुरस्कृतः।।।।

အပြစ်ကင်းသူရေ၊ ထိုအခါ ဘရတသည် မိခင်ဘက် မာတုလအိမ်သို့ ထွက်ခွာသော် ချစ်ခင်မေတ္တာကို ရှေ့တန်းတင်၍ ရန်သူသတ်သူအဖြစ် နာမည်ကြီးသော သတ္တရုဃ္ဏကိုလည်း အတူခေါ်ဆောင်သွားလေ၏။

Verse 2

तत्र न्यवसद्भ्रात्रा सह सत्कारसत्कृतः।मातुलेनाश्वपतिना पुत्रस्नेहेन लालितः।।।।

အဲဒီနေရာ၌ သူသည် ညီတော်နှင့်အတူ နေထိုင်ကာ အလေးအနက်ကြိုဆိုဂုဏ်ပြုခြင်းအပြည့်အဝကို ခံရ၏။ မိခင်ဘက်ဦးလေး အရှွပတိကလည်း သားတစ်ယောက်ကိုချစ်သကဲ့သို့ သားချစ်စိတ်ဖြင့် ပျိုးထောင်လှူလျော်ခဲ့၏။

Verse 3

तत्रापि निवसन्तौ तौ तर्प्यमाणौ च कामतः।भ्रातरौ स्मरतां वीरौ वृद्धं दशरथं नृपम्।।।।

အဲဒီနေရာတွင် မိမိတို့လိုသလို စိတ်ချမ်းသာစွာ နေထိုင်နေကြသော်လည်း၊ သူရဲကောင်းညီအစ်ကိုနှစ်ဦးသည် အသက်ကြီးပြီဖြစ်သော ဖခင်တော် ဒဿရထ မင်းကြီးကို အမြဲတမ်း သတိရနေ하였다။

Verse 4

राजाऽपि तौ महातेजा स्सस्मार प्रोषितौ सुतौ।उभौ भरतशत्रुघ्नौ महेन्द्रवरुणोपमौ।।।।

တေဇောဓာတ်ကြီးမားသော ဒဿရထမင်းကြီးလည်း အိမ်နန်းမှဝေးကွာနေသော သားတော်နှစ်ပါး—ဘရတနှင့် သတ္တရုဃ္ဏ—ကို သတိရလျက်၊ မဟိန္ဒြ (အိန္ဒြ) နှင့် ဝရုဏ တို့ကဲ့သို့ဟု ချီးမြှောက်နှိုင်းယှဉ်ခဲ့သည်။

Verse 5

सर्व एव तु तस्येष्टा श्चत्वारः पुरुषर्षभाः।स्वशरीराद्विनिर्वृत्ताश्चत्वार इव बाहवः।।।।

ထိုမင်းအတွက် လူသူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသော သားတော်လေးပါးသည် တူညီစွာ ချစ်မြတ်နိုးရာဖြစ်၍ မိမိကိုယ်ခန္ဓာမှ ပေါ်ထွန်းလာသကဲ့သို့ လက်မောင်းလေးဖက်နှင့်တူ၏။

Verse 6

तेषामपि महातेजा रामो रतिकरःपितुः।स्वयम्भूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तरः।।।।

သူတို့အနက် တေဇောဓာတ်ကြီးမားသော ရာမသည် ဖခင်မင်း၏ ပျော်ရွှင်ခြင်းအကြောင်းဖြစ်လာ၏။ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အတွက် စွယ်မ်ဘူ (ဗြဟ္မာ) ကဲ့သို့ပင်၊ သူသည် ဂုဏ်သတ္တိအပြည့်စုံဆုံး ဖြစ်၏။

Verse 7

स हि देवैरुदीर्णस्य रावणस्य वधार्थिभिः।अर्थितो मानुषे लोके जज्ञे विष्णुस्सनातनः।।।।

အကြောင်းမှာ မာန်ထောင်သော ရာဝဏကို သတ်ပစ်လိုသော ဒေဝတော်များက တောင်းပန်အလျောက်၊ အနန္တကာလရှိသော ဗိဿဏုသည် လူ့လောက၌ (ရာမအဖြစ်) အမှန်တကယ် မွေးဖွားလာခဲ့၏။

Verse 8

कौशल्या शुशुभे तेन पुत्रेणामिततेजसा।यथा वरेण देवानामदितिर्वज्रपाणिना।।।।

အမိတတေဇောဓာတ်ရှိသော သားတော်ကြောင့် ကောသလျာမိဖုရားသည် တောက်ပလင်းလက်လာ၏။ ဒေဝတော်တို့အနက် အမြတ်ဆုံး ဝဇ္ရကိုင် အိန္ဒြာကြောင့် အဒိတိ တောက်ပသကဲ့သို့ပင်။

Verse 9

स हि रूपोपपन्नश्च वीर्यवाननसूयकः।भूमौवनुपमस्सूनुर्गुणैर्दशरथोपमः।।।।

သူသည် ရုပ်ရည်လှပ၍ သတ္တိရှိကာ မနာလိုစိတ်ကင်း၏။ ဂုဏ်သတ္တိတို့အားဖြင့် ဒသရထမင်းနှင့် တန်းတူဖြစ်ပြီး၊ မြေပြင်လောက၌ ရာမသည် မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော သားတော်ဖြစ်၏။

Verse 10

स तु नित्यं प्रशान्तात्मा मृदुपूर्वं च भाषते।उच्यमानोऽपि परुषं नोत्तरं प्रतिपद्यते।।।।

သူသည် အမြဲတမ်း စိတ်ငြိမ်သက်၍ စကားကိုလည်း အရင်ဆုံး နူးညံ့သိမ်မွေ့စွာ ပြောတတ်သည်။ မည်သို့ပင် ကြမ်းတမ်းစွာ ပြောဆိုခံရသော်လည်း ထိုသို့ကြမ်းတမ်းစွာ ပြန်မဖြေတတ်လေ။

Verse 11

कथञ्चिदुपकारेण कृतेनैकेन तुष्यति।न स्मरत्यपकाराणां शतमप्यात्मवत्तया।।।।

ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းကြောင့် သူသည် မည်သို့ပင် ပြုလုပ်ပေးထားသည့် ကူညီမှုကောင်းတစ်ခုပင် ရှိလျှင်လည်း ကျေနပ်တတ်သည်။ ထို့ပြင် ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျင့်မြင့်မားသဖြင့် အခြားသူတို့၏ အပြစ်အနာတရ ရာချီကိုပင် မမှတ်မိ မစွဲလမ်းတတ်လေ။

Verse 12

शीलवृद्धैर्ज्ञानवृद्धैर्वयोवृद्धैश्च सज्जनैः।कथयन्नास्त वै नित्यमस्त्रयोग्यान्तरेष्वपि।।।।

သူသည် သီလ၌ကြီး၊ ဉာဏ်ပညာ၌ကြီး၊ အသက်အရွယ်၌ကြီးသော သုဇနပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် အမြဲတမ်း ဆွေးနွေးပြောဆိုနေတတ်ပြီး လက်နက်လေ့ကျင့်ချိန်အကြား အနားယူချိန်များတွင်ပင် ထိုသို့ပြုလေ၏။

Verse 13

बुद्धिमान्मधुराभाषी पूर्वभाषी प्रियंवदः।वीर्यवान्न च वीर्येण महता स्वेन विस्मितः।।।।

သူသည် ပညာရှိ၍ စကားချိုမြိန်ပြောတတ်ကာ အရင်ဆုံးပြောဆိုပြီး နားထောင်သူနှစ်သက်စေသောစကားကိုသာ ပြောတတ်သည်။ သတ္တိဗလကြီးမားသော်လည်း မိမိ၏အင်အားကြီးမားမှုကြောင့် မာနထောင်မနေတတ်။

Verse 14

नचानृतकथो विद्वान् वृद्धानां प्रतिपूजकः।अनुरक्तः प्रजाभिश्च प्रजाश्चाप्यनुरञ्जते।।।।

သူသည် မုသားစကား မပြောတတ်ဘဲ ပညာရှိဖြစ်၍ အိုမင်းသူကြီးများကို သင့်တော်သလို ရိုသေလေးစားတတ်သည်။ ပြည်သူများက သူကို ချစ်ခင်ကြပြီး သူလည်း ပြည်သူများကို ပျော်ရွှင်စေကာ စောင့်ရှောက်မြတ်နိုးတတ်သည်။

Verse 15

सानुक्रोशो जितक्रोधो ब्राह्मणप्रतिपूजकः।दीनानुकम्पी धर्मज्ञो नित्यं प्रग्रहवांश्चुचिः।।।।

သူသည် ကရုဏာပြည့်ဝ၍ ဒေါသကို အနိုင်ယူတတ်ကာ ဘြာဟ္မဏများကို ရိုသေလေးစားပူဇော်တတ်သည်။ ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်သူများကို သနားကြင်နာ၍ ဓမ္မကို သိမြင်သူ၊ အမြဲတမ်း ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်နိုင်သူနှင့် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သူ ဖြစ်သည်။

Verse 16

कुलोचितमतिः क्षात्रं धर्मं स्वं बहुमन्यते।मन्यते परया कीर्त्या महत्स्वर्गफलं ततः।।।।

မိမိ၏ မြင့်မြတ်သော မျိုးရိုးနှင့် ကိုက်ညီသည့် အမြင်ဖြင့် သူသည် မိမိ၏ က္ଷတ္တရိယဓမ္မကို အလွန်တန်ဖိုးထားကာ မဟာကီရ్తိမှ အကြီးမားဆုံးသော အကျိုး—ကောင်းကင်ဘုံ၏ အဖိုးအလျော်—ကို ရနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်သည်။

Verse 17

नाऽऽश्रेयसि रतो विद्वान्नविरुद्धकथारुचिः।उत्तरोत्तरयुक्तौ च वक्ता वाचस्पतिर्यथा।।।।

သူသည် ပညာရှိဖြစ်သော်လည်း မကောင်းသော လိုလားမှုများတွင် မပျော်မွေ့ဘဲ အခြားသူများကို ထိခိုက်စေသော စကားကိုလည်း မနှစ်သက်။ သို့ရာတွင် အကြောင်းပြချက်နှင့် ဆွေးနွေးငြင်းခုံမှု ဆက်တိုက်တွင်တော့ ဝါစပတိ (ဗြဟ္စပတိ) ကဲ့သို့ ထက်မြက်စွာ ပြောဆိုတတ်သည်။

Verse 18

अरोगस्तरुणो वाग्मी वपुष्मान्देशकालवित्।लोके पुरुषसारज्ञ स्साधुरेको विनिर्मितः।।।।

သူသည် ရောဂါကင်း၍ လူငယ်သန်မာ၊ စကားပြောပညာပြည့်ဝကာ ကိုယ်ရုပ်လှပသန်မာသူဖြစ်၏။ နေရာနှင့်အချိန်အလိုက် သင့်တော်ရာကိုလည်း ကောင်းစွာသိ၏။ လောက၌ သူသည် ထူးခြားစွာဖန်ဆင်းထားသကဲ့သို့—လူတို့၏တန်ဖိုးကို ခွဲခြားသိမြင်နိုင်ပြီး သဘာဝအားဖြင့် သီလရှိသန့်ရှင်းသော သုခမင်္ဂလာသူတော်ကောင်းဖြစ်၏။

Verse 19

स तु श्रेष्ठैर्गुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः।बहिश्चर इव प्राणो बभूव गुणतः प्रियः।।।।

အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ဂုဏ်သတ္တိများနှင့်ပြည့်စုံသော မင်းသားသည် ပြည်သူတို့၏ချစ်ခင်ရာဖြစ်လာ၏။ သူ၏ကောင်းမြတ်မှုကြောင့် သူသည် သူတို့အတွက် ကိုယ်ခန္ဓာအပြင်ဘက်တွင် လှုပ်ရှားနေသကဲ့သို့သော အသက်ရှူသက်ဝင်မှုတည်းဟူသော ပရాణနှင့်တူ၏။

Verse 20

सम्यग्विद्याव्रतस्नातो यथावत्साङ्गवेदवित्।इष्वस्त्रे च पितु श्श्रेष्ठो बभूव भरताग्रजः।।।।

ပညာသင်ကြားမှုနှင့် ဝတ္တရားကျင့်သုံးမှုတို့ကို သင့်တော်စွာ ပြီးမြောက်ကာ သင်ပြီးစနာန (snāna) အခမ်းအနားကို ဆောင်ရွက်ပြီးနောက်၊ ဘရတ၏ အကိုကြီးသည် အင်္ဂများပါဝင်သော ဝေဒကို မှန်ကန်စွာ သိမြင်သူဖြစ်လာ၏။ ထို့ပြင် မြားပစ်အနုပညာ၌ပင် ဖခင်ထက်တောင် ထူးချွန်လွန်ကဲခဲ့၏။

Verse 21

कल्याणाभिजन स्साधुरदीन स्सत्यवागृजुः।वृद्धैरभिविनीतश्च द्विजैर्धर्मार्थदर्शिभिः।।।।

သူသည် မင်္ဂလာရှိသော မျိုးရိုးမြင့်မြတ်မှ မွေးဖွားလာ၍ သီလကောင်းမြတ်ကာ စိတ်အားမလျော့ မညံ့ဖျင်းသူဖြစ်၏။ စကားမှာ သစ္စာရှိ၍ အကျင့်အကြံမှာ ဖြောင့်မတ်၏။ ထို့ပြင် ဓမ္မနှင့် အဓိပ္ပါယ် (artha) ကို မြင်သိနားလည်သော အိုမင်းသည့် ဗြာဟ္မဏများက ကောင်းစွာ စည်းကမ်းသင်ကြားပေးခဲ့၏။

Verse 22

धर्मकामार्थतत्त्वज्ञः स्मृतिमान्प्रतिभानवान्।लौकिके समयाचारे कृतकल्पो विशारदः।।।।

သူသည် ဓမ္မ၊ အတ္ထ၊ ကာမ တို့၏ အမှန်တရားကို နားလည်သိမြင်သူဖြစ်၍ မှတ်ဉာဏ်ခိုင်မာကာ ဉာဏ်ပညာတောက်ပထက်မြက်하였다။ လောကီအလေ့အထနှင့် သင့်တော်သောအကျင့်အကြံ၊ ထို့ပြင် ပူဇော်ပွဲအခမ်းအနား၏ စည်းကမ်းနည်းလမ်းများတွင်လည်း ပြည့်စုံကျွမ်းကျင်သူဖြစ်하였다။

Verse 23

निभृत स्संवृताकारो गुप्तमन्त्र स्सहायवान्।अमोघक्रोधहर्षश्च त्यागसंयमकालवित्।।।।

သူသည် သဘောထားနူးညံ့သိမ်မွေ့၍ အတွင်းစိတ်ကို ဖုံးကွယ်ထားတတ်သည်။ လျှို့ဝှက်စွာ အကြံပေးတိုင်ပင်ကာ သစ္စာရှိသော အကူအညီပေးသူများလည်း ရှိသည်။ သူ၏ ဒေါသနှင့် ဝမ်းမြောက်မှုတို့သည် မည်သည့်အခါမျှ အလဟဿမဖြစ်—ပေးကမ်းသင့်သည့်အချိန်နှင့် ထိန်းချုပ်သင့်သည့်အချိန်ကို ကောင်းစွာသိတတ်သည်။

Verse 24

दृढभक्ति स्स्थिरप्रज्ञो नासद्ग्राही न दुर्वचाः।निस्तन्द्रिरप्रमत्तश्च स्वदोषपरदोषवित्।।।।

သူသည် ဘက္တိယုံကြည်မှုခိုင်မာ၍ ဉာဏ်ပညာတည်ငြိမ်သည်။ မကောင်းသည့်အရာကို မလက်ခံဘဲ ကြမ်းတမ်းသောစကားကိုလည်း မပြောတတ်။ ပျင်းရိမှုကင်း၍ မည်သည့်အခါမျှ မပေါ့ပျက်—ကိုယ့်အပြစ်ကိုလည်း သိပြီး သူတစ်ပါး၏အပြစ်ကိုလည်း သိတတ်သည်။

Verse 25

शास्त्रज्ञश्च कृतज्ञश्च पुरुषान्तरकोविदः।यः प्रग्रहानुग्रहयोर्यथान्यायं विचक्षणः।।।।

သူသည် သာස්တရ (śāstra) များကို သိကျွမ်းပြီး ကျေးဇူးသိတတ်သူဖြစ်သည်။ လူတို့အကြား ကွာခြားချက်များကို ဖတ်ရှုနားလည်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်သည်။ ဆုံးမပြင်ဆင်ခြင်းနှင့် ကရုဏာပေးအပ်ခြင်း နှစ်မျိုးလုံးတွင် တရားမျှတမှုနှင့်အညီ ဉာဏ်မြင်ကောင်းစွာဖြင့် ဆောင်ရွက်တတ်သည်။

Verse 26

सत्सङ्ग्रहप्रग्रहणे स्थानविन्निग्रहस्य च।आयकर्मण्युपायज्ञ स्सन्दृष्टव्ययकर्मवित्।।।।

သူသည် သုစရိုက်သူများကို စုစည်းထောက်ပံ့အားပေးရာတွင်လည်း ကျွမ်းကျင်ပြီး၊ ပြစ်မှုကျူးလွန်သူများကို ထိန်းချုပ်တားဆီးရာတွင်လည်း ကျွမ်းကျင်သည်—ထိုထိန်းချုပ်မှုအတွက် သင့်တော်သောနေရာနှင့် သင့်တော်သောအတိုင်းအတာကို သိတတ်သည်။ ဝင်ငွေကိစ္စများတွင် နည်းလမ်းကို နားလည်ပြီး၊ ထွက်ငွေကိစ္စများတွင်လည်း မှန်ကန်၍ စစ်ဆေးခံနိုင်သည့်ပုံစံဖြင့် ဆောင်ရွက်နည်းကို သိတတ်သည်။

Verse 27

श्रैष्ठ्यं शास्त्रसमूहेषु प्राप्तो व्यामिश्रकेषु च।अर्थधमौ च सङ्गृह्य सुखतन्त्रो न चालसः।।।।

သူသည် သာသ္တရများ၏စုစည်းမှုနှင့် ဆက်စပ်ပေါင်းစည်းနေသော ပညာခွဲများတွင်လည်း ထူးချွန်အောင်မြင်하였다။ အရ്ഥ (နိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်ရေး) နှင့် ဓမ္မ (တရားသမာဓိ) ကို အရင်တည်မြဲစွာ သိမ်းဆည်းပြီးနောက် သုခကို လိုက်နာခဲ့သော်လည်း—အလျော့မပျင်းမနာ မဖြစ်ခဲ့။

Verse 28

वैहारिकाणां शिल्पानां विज्ञाताऽऽर्थविभागवित्।आरोहे विनये चैव युक्तो वारणवाजिनाम्।।।।

သူသည် သာယာသိမ်မွေ့သော အပန်းဖြေမှုအတွက် အနုပညာများကို နားလည်ကျွမ်းကျင်ပြီး၊ ဥစ္စာကို သင့်လျော်စွာ ခွဲဝေသတ်မှတ်ခြင်းကိုလည်း သိရှိ하였다။ ဆင်နှင့် မြင်းကို တက်စီးခြင်းနှင့် စည်းကမ်းတကျ နာခံအောင် လေ့ကျင့်ပေးခြင်းတွင်လည်း ကျွမ်းကျင်하였다။

Verse 29

धनुर्वेदविदां श्रेष्ठो लोकेऽतिरथसम्मतः।अभियाता प्रहर्ता च सेनानयविशारदः।।।।

ဤလောက၌ သူသည် ဓနုရဝေဒကို သိကျွမ်းသူများအနက် အထူးထူးချွန်ဆုံးဖြစ်၍ “အတိရထ” ဟူသော အမြင့်ဆုံး ရထားစစ်သူရဲကောင်းအဖြစ် ချီးမြှောက်ခံရ하였다။ ရန်သူထံသို့ ရှေ့တိုးဝင်ရောက်ကာ တိကျပြတ်သားစွာ ထိုးနှက်နိုင်ပြီး၊ စစ်တပ်ဦးဆောင်မှုတွင်လည်း ကျွမ်းကျင်하였다။

Verse 30

अप्रधृष्यश्च सङ्ग्रामे क्रुध्दैरपि सुरासुरैः।अनसूयो जितक्रोधो न दृप्तो न च मत्सरी।न चावमन्ता भूतानां न च कालवशानुगः।।।।।

စစ်မြေပြင်၌ သူသည် မထိခိုက်မရှုံးနိမ့်နိုင်သူဖြစ်၍ ဒေါသထွက်နေသော ဒေဝါနှင့် အသူရာတို့ပင် မနိုင်ခဲ့။ မနာလိုမှုကင်း၍ ဒေါသကို အနိုင်ယူထားကာ မာနမကြီး မကောက်ကျစ်မနာကြည်း၊ သတ္တဝါတစ်ပါးတစ်ယောက်ကိုမျှ မထီမဲ့မြင်မပြု၊ ကာလ (အချိန်) ၏ဖိအားအောက်သို့လည်း မလိုက်နာမကျရောက်ခဲ့။

Verse 31

एवं श्रेष्ठगुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः।सम्मतस्त्रिषु लोकेषु वसुधायाः क्षमागुणैः।।।।बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यो वीर्येणापि शचीपतेः।

ဤသို့ အမြတ်ဆုံးသော ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံသော မင်းသားသည် မြေမိခင်ကဲ့သို့ သည်းခံခွင့်လွှတ်သဖြင့် လောကသုံးပါး၌ပင် လေးစားချီးမြှောက်ခံရ၏။ ဉာဏ်ပညာ၌ ဗြဟස්ပတိနှင့်တူ၍ သတ္တိဗလ၌ သချီပတိ (အိန္ဒြ) နှင့်တူ၏။

Verse 32

तथा सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसंजननैः पितुः।।।।गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्तस्सूर्य इवांशुभिः।

ထို့အတူ ပြည်သူအပေါင်းတို့ ချစ်ခင်ကြပြီး ဖခင်၏နှလုံးကို ပီတိဖြစ်စေသော ဂုဏ်သတ္တိများကြောင့် ရာမသည် နေရောင်ခြည်ဖြာထွက်သကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်ခဲ့၏။

Verse 33

तमेवं व्रतसम्पन्नमप्रधृष्यपराक्रमम्।।।।लोक पालोपमं नाथमकामयत मेदिनी।

ထိုသို့ ဝရတသီလဂုဏ်များနှင့် ပြည့်စုံ၍ မည်သူမျှ မတားဆီးနိုင်သော သတ္တိဗလရှိသူကို မြင်သော် မြေမိခင်ကိုယ်တိုင်ပင် လောကပာလတို့နှင့်တူသော နာထအဖြစ် သူ့ကို ဆန္ဒပြုလိုက်၏။

Verse 34

एतैस्तु बहुभिर्युक्तं गुणैरनुपमैस्सुतम्।।।।दृष्ट्वा दशरथो राजा चक्रे चिन्तां परन्तपः।

မိမိ၏သားကို များစွာသော မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သည့် ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံနေသည်ကို မြင်သော် ရန်သူနှိမ်နင်းသူ မင်း ဒသရထသည် နက်ရှိုင်းစွာ စဉ်းစားပူပန်လာ၏။

Verse 35

अथ राज्ञो बभूवैवं वृद्धस्य चिरजीविनः।।।।प्रीतिरेषा कथं रामो राजा स्यान्मयि जीवति।

ထို့နောက် အသက်အရွယ်ကြီး၍ အသက်ရှည်နေသော မင်း၏နှလုံးတွင် ဤပီတိပြည့်သော အတွေး ပေါ်ထွန်းလာ၏—“ငါအသက်ရှိနေစဉ် ရာမသည် မည်သို့ မင်းဖြစ်နိုင်မည်နည်း”

Verse 36

एषा ह्यस्य परा प्रीतिर्हृदि संपरिवर्तते।।।।कदा नाम सुतं द्रक्ष्याम्यभिषिक्तमहं प्रियम्।

ထိုသူအပေါ်ရှိ အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ချစ်မြတ်နိုးမှုသည် မင်းကြီး၏နှလုံးသား၌ အမြဲလှည့်ပတ်နေ၍—“အဘယ်အခါ၌ ငါသည် အချစ်တော်သားကို အဘိသေက (အနုဂ္ဂဟ်တင်မြှောက်) ခံပြီးသားအဖြစ် မြင်ရမည်နည်း” ဟု တွေးတောလေ၏။

Verse 37

वृद्धिकामो हि लोकस्य सर्वभूतानुकम्पनः।।।।मत्तः प्रियतरो लोके पर्जन्य इव वृष्टिमान्।

“သူသည် လောက၏ အကျိုးတိုးတက်ခြင်းနှင့် ချမ်းသာခြင်းကို လိုလားသူ၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အပေါ် ကရုဏာတရားရှိသူ ဖြစ်၏။ ပြည်သူတို့အတွက်တော့ သူသည် ငါထက်ပင် ချစ်ခင်ရသူ—မိုးပေးသူ ပရဇဉ္ဉ (Parjanya) သည် မိုးရွာသွန်းသောအခါ ချစ်မြတ်နိုးခံရသကဲ့သို့”

Verse 38

यमशक्रसमो वीर्ये बृहस्पतिसमो मतौ।।।।महीधरसमो धृत्यां मत्तश्च गुणवत्तरः।

“ဗီရိယ၌ သူသည် ယမနှင့် သက္က (Śakra/အိန္ဒြ) တို့နှင့်တူညီ၏; အကြံဉာဏ်၌ ဗြဟ္စပတိ (Bṛhaspati) ကဲ့သို့; တည်ကြည်ခိုင်မာမှု၌ တောင်တန်းကဲ့သို့—ဂုဏ်သီလ၌တော့ ငါထက်ပင် မြင့်မား၏”

Verse 39

महीमहमिमां कृत्स्नामधितिष्ठन्तमात्मजम्।।।।अनेन वयसा दृष्ट्वा यथास्वर्गमवाप्नुयाम्।

“ဤအသက်အရွယ်၌ပင် ငါသည် သားတော်ကို ဤမြေကြီးတစ်လုံးလုံးအပေါ် အာဏာတည်စေ၍ အုပ်စိုးနေသည်ကို မြင်ရပါက၊ ထိုသည်ကား ငါသည် သွဂ္ဂ (svarga) ကို ရောက်သကဲ့သို့ ဖြစ်လိမ့်မည်”

Verse 40

इत्येतैर्विविधैस्तैस्तैरन्यपार्थिवदुर्लभैः।।।।शिष्टैरपरिमेयैश्च लोके लोकोत्तरैर्गुणैः।तं समीक्ष्य महाराजो युक्तं समुदितैश्शुभैः।।।।निश्चित्य सचिवैस्सार्धं युवराजममन्यत।

ဤသို့ အခြားမင်းများတွင် ရှားပါး၍ ချီးမွမ်းထိုက်ကာ အတိုင်းမသိသော မင်္ဂလာဂုဏ်သတ္တိများ၊ လောက၌လည်း ထူးကဲလွန်ကဲသော ဂုဏ်တော်များဖြင့် ပြည့်စုံနေသည်ကို မြင်သုံးသပ်ပြီးနောက် မဟာရာဇာသည် အမတ်များနှင့်အတူ ဆုံးဖြတ်ကာ ထိုသူကို ယုဝရာဇ (မင်းသားအမွေဆက်) ဟု သတ်မှတ်တော်မူ하였다။

Verse 41

इत्येतैर्विविधैस्तैस्तैरन्यपार्थिवदुर्लभैः।।2.1.40।।शिष्टैरपरिमेयैश्च लोके लोकोत्तरैर्गुणैः।तं समीक्ष्य महाराजो युक्तं समुदितैश्शुभैः।।2.1.41।।निश्चित्य सचिवैस्सार्धं युवराजममन्यत।

ဤသို့ အခြားမင်းများတွင် ရှားပါး၍ ချီးမွမ်းထိုက်ကာ အတိုင်းမသိသော မင်္ဂလာဂုဏ်သတ္တိများ၊ လောက၌လည်း ထူးကဲလွန်ကဲသော ဂုဏ်တော်များဖြင့် ပြည့်စုံနေသည်ကို မြင်သုံးသပ်ပြီးနောက် မဟာရာဇာသည် အမတ်များနှင့်အတူ ဆုံးဖြတ်ကာ ထိုသူကို ယုဝရာဇ (မင်းသားအမွေဆက်) ဟု သတ်မှတ်တော်မူ하였다။

Verse 42

दिव्यन्तरिक्षे भूमौ च घोरमुत्पातजं भयम्।।।।स़ञ्चचक्षेऽथ मेधावी शरीरे चात्मनो जराम्।

ထို့နောက် ပညာရှိသော မင်းကြီးသည် ကောင်းကင်၌လည်း၊ အာကာသ၌လည်း၊ မြေပြင်၌လည်း အုတ်ပာတ (လက္ခဏာဆိုး) မှ ပေါ်ပေါက်လာသော ကြောက်မက်ဖွယ် အန္တရာယ်များကို မြင်တွေ့ခဲ့ပြီး၊ မိမိ၏ ကိုယ်ခန္ဓာပေါ်သို့ အိုမင်းခြင်းကလည်း ဝင်ရောက်လာနေသည်ကို သတိပြုမိ하였다။

Verse 43

पूर्णचन्द्राननस्याथ शोकापनुदमात्मनः।।।।लोके रामस्य बुबुधे सम्प्रियत्वं महात्मनः।

ထို့နောက် မင်းကြီးသည် လပြည့်ကဲ့သို့ မျက်နှာတော်ရှိသော မဟာတ္မာ ရာမသည် လူထုအတွင်း အလွန်ချစ်ခင်လေးစားခံရသူဖြစ်ကြောင်း သိမြင်လာပြီး၊ ရာမကြောင့် မိမိ၏ ဝမ်းနည်းမှုသည် ပျောက်ကင်းသွားမည်ဟု ထင်မြင်하였다။

Verse 44

आत्मनश्च प्रजानां च श्रेयसे च प्रियेण च।।।।प्राप्तकालेन धर्मात्मा भक्त्या त्वरितवान् नृपः।

မိမိအကျိုးနှင့် ပြည်သူတို့၏ အကျိုးအတွက်လည်း၊ ချစ်ခြင်းမေတ္တာကြောင့်လည်း၊ သမ္မာဓမ္မရှိသော မင်းကြီးသည် အချိန်တော်တန်ပြီဟု မြင်သိကာ ဘက္တိဖြင့် အလျင်အမြန် ဆောင်ရွက်ရန် ရှေ့တိုး하였다။

Verse 45

नानानगरवास्तव्यान्पृथग्जानपदानपि।।।।समानिनाय मेदिन्याः प्रधानान्पृथिवीपतीन्।

ထို့နောက် မင်းကြီးသည် မြေတပြင်လုံးမှ—သီးခြားသီးခြား—မြို့နယ်အမျိုးမျိုးရှိ အထင်ကရ မြို့သူမြို့သားများကိုလည်း၊ ကျေးလက်နှင့် ဇနပဒဒေသများမှ ခေါင်းဆောင်အထင်ကရများကိုလည်း၊ ထို့ပြင် မြေပြင်၏ အဓိက မင်းများကိုလည်း ခေါ်ယူစေ하였다။

Verse 46

न तु केकयराजानं जनकं वा नराधिपः।।।।त्वरया चानयामास पश्चात्तौ श्रोष्यतः प्रियम्।

သို့ရာတွင် လူတို့၏အရှင် မင်းကြီးသည် ကေကယမင်းကိုလည်း၊ ဇနကမင်းကိုလည်း အလျင်အမြန် မခေါ်ယူခဲ့ပေ။ ထိုမင်းနှစ်ပါးသည် မင်္ဂလာသတင်းကို နောက်မှသာ ကြားသိကြလိမ့်မည်။

Verse 47

तान्वेश्मनानाभरणैर्यथाऽर्हं प्रतिपूजितान्।।।।ददर्शालङ्कृतो राजा प्रजापतिरिव प्रजाः।

အိမ်ရာနှင့် အလှဆင်ပစ္စည်းများဖြင့် အဆင့်အတန်းနှင့်တကွ သင့်လျော်စွာ ဂုဏ်ပြုခံရပြီးနောက်၊ ကိုယ်တိုင်လည်း အလှဆင်တော်မူသော မင်းကြီးသည် သူတို့ကို ကြည့်မြင်တော်မူရာ ပရဇာပတိသည် မိမိ၏ ပရဇာများအကြား ရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

Verse 48

अथोपविष्टे नृपतौ तस्मिन्परबलार्दने।।।।ततः प्रविविशु श्शेषा राजानो लोकसम्मताः।

ရန်သူတပ်ဖွဲ့တို့ကို ချေမှုန်းနိုင်သော မင်းကြီးသည် အာසနပေါ်၌ ထိုင်တော်မူပြီးနောက်၊ ပြည်သူတို့က ချစ်ခင်လက်ခံကြသော အခြားမင်းများလည်း ဝင်ရောက်လာကြ၏။

Verse 49

अथ राजवितीर्णेषु विविधेष्वासनेषु च।।।।राजानमेवाभिमुखाः निषेदुर्नियता नृपाः।

ထို့နောက် ရာဇဝင်ထုံးတမ်းအတိုင်း အာසနအမျိုးမျိုးကို ခွဲဝေပေးပြီးသော်၊ စည်းကမ်းတကျရှိသော မင်းများသည် မင်းကြီးတော်တစ်ပါးတည်းကို မျက်နှာမူ၍ ထိုင်ကြ၏။

Verse 50

सलब्धमानैर्विनयान्वितैर्नृपैःपुरालयैर्जानपदैश्च मानदैः।उपोपविष्टैर्नृपतिर्वृतो बभौसहस्रचक्षुर्भगवानिवामरैः।।।।

အလေးအနက် ဂုဏ်ပြုခံရပြီး သဘောထားနိမ့်ချကာ ယဉ်ကျေးသည့် မင်းများနှင့်၊ အနီး၌ ထိုင်နေသော မြို့သူမြို့သား၊ ကျေးရွာသူကျေးရွာသားတို့၏ လေးစားမှုတို့ကြားတွင် မင်းကြီးသည် ဝန်းရံခံရ၍ ထင်ရှားတောက်ပလျက်၊ ဒေဝများဝန်းရံသော မျက်စိတစ်ထောင်ရှိ မြတ်စွာသော အိန္ဒြာကဲ့သို့ ဖြစ်တော်မူ၏။