Shloka 12

अयोमुखी-दर्शनम् तथा कबन्ध-प्रवेशः

Ayomukhi Encounter and the ظهور of Kabandha

Devanagari script

भयदामल्पसत्त्वानां बीभत्सां रौद्रदर्शनाम्।लम्बोदरीं तीक्ष्णदंष्ट्रां करालीं परुषत्वचम्।।।।भक्षयन्तीं मृगान्भीमान्विकटां मुक्तमूर्धजाम्।प्रैक्षेतां तौ ततस्तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।।।।

Transliteration

bhayadām alpasattvānāṃ bībhatsāṃ raudradarśanām |

lambodarīṃ tīkṣṇadaṃṣṭrāṃ karālīṃ paruṣatvacam ||

bhakṣayantīṃ mṛgān bhīmān vikaṭāṃ muktamūrdhajām |

praikṣetāṃ tau tatas tatra bhrātarau rāmalakṣmaṇau ||

Translation

ထို့နောက် ညီအစ်ကို ရာမနှင့် လက္ခမဏတို့သည် ထိုနေရာ၌ ကြောက်မက်ဖွယ် ရက္ခသီမတစ်ယောက်ကို မြင်ကြသည်—စိတ်အားနည်းသူတို့အတွက် ကြောက်ရွံ့စရာ၊ မြင်ရသည်မှာ အလွန်အမင်း အမုန်းတရားဖွယ်နှင့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်; ဝမ်းဗိုက်ကြီး၍ အသားအရေကြမ်းတမ်း၊ သွားစွယ်ထက်မြက်၊ မျက်နှာကြောက်မက်ဖွယ်၊ ဆံပင်လွတ်လပ်ကျဲကျဲဖြစ်ကာ ကြောက်စရာ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များကို ကိုက်ဖြတ်စားသောက်နေသည်။

Word by Word

• भयदाम्: causing fear
• भयदाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भय + दा (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास ('giver of fear'), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बीभत्साम्-विशेषण

• अल्पसत्त्वानाम्: of the timid
• अल्पसत्त्वानाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अल्प + सत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास ('of the faint-hearted'), पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• बीभत्साम्: hideous (woman)
• बीभत्साम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: बीभत्स (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; राक्षसी-स्त्री-विशेषण

• रौद्रदर्शनाम्: of terrifying appearance
• रौद्रदर्शनाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रौद्र + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास ('whose appearance is fierce'), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बीभत्साम्-समन्वय

• लम्बोदरीम्: big-bellied
• लम्बोदरीम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लम्ब + उदरिन् (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास ('having a hanging/big belly'), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तीक्ष्णदंष्ट्राम्: sharp-fanged
• तीक्ष्णदंष्ट्राम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तीक्ष्ण + दंष्ट्रा (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास ('having sharp fangs/teeth'), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• करालीम्: grim, frightful
• करालीम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कराल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• परुषत्वचम्: rough-skinned
• परुषत्वचम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परुष + त्वच् (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास ('having rough skin'), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• भक्षयन्तीम्: devouring
• भक्षयन्तीम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भक्ष् (धातु) → भक्षयन्ती (वर्तमान-कृदन्त/शतृ)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; स्त्री-विशेषण

• मृगान्: animals, deer
• मृगान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मृग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• भीमान्: fearful
• भीमान्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; मृगान्-विशेषण

• विकटाम्: monstrous
• विकटाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विकट (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मुक्तमूर्धजाम्: with dishevelled hair
• मुक्तमूर्धजाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुक्त + मूर्धज (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास ('having loosened hair'), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रैक्षेताम्: the two saw
• प्रैक्षेताम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + ईक्ष् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), द्विवचन (Dual), आत्मनेपद

• तौ: those two
• तौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• ततः: then
• ततः: Kala (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: काल/क्रमवाचक-अव्यय (then)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (there)

• भ्रातरौ: two brothers
• भ्रातरौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• रामलक्ष्मणौ: Rāma and Lakṣmaṇa
• रामलक्ष्मणौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम + लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (copulative: 'Rāma and Lakṣmaṇa'), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; भ्रातरौ-समन्वय

Context

Then the two brothers saw a fearful demoness who could strike terror in the mind of the timid, an uncouth figure with huge curved skins, with a big stomach, dishevelled hair, sharp and long teeth, devouring wild animals.

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• rākṣasī (demoness)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is discernment: the text contrasts civilized restraint with predatory violence, marking the rākṣasī’s adharma (harm to beings) as a moral and narrative warning.

What is the narrative situation?

While moving through the forest, the brothers encounter a terrifying demoness who is actively preying on animals.

Which character virtue is emphasized?

Alertness and composure in the face of भय (fear): the brothers observe and assess a threat rather than panic.