Shloka 72

इत्युक्त्वा रोषताम्राक्षो रामो निष्पीड्य कार्मुकम्।शरमादाय सन्दीप्तं घोरमाशीविषोपमम्।।।।सन्धाय धनुषि श्रीमान्रामः परपुरञ्जयः।युगान्ताग्निरिव क्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत्।।।।

ity uktvā roṣa-tāmrākṣo rāmo niṣpīḍya kārmukam | śaram ādāya sandīptaṃ ghōram āśīviṣopamam || sandhāya dhanuṣi śrīmān rāmaḥ parapurañjayaḥ | yugāntāgnir iva kruddha idaṃ vacanam abravīt ||

ဤသို့ဆိုပြီးနောက် ဒေါသကြောင့် မျက်လုံးနီရဲနေသော ရာမသည် လေးကို တင်းကျပ်စွာကိုင်၍ ဆွဲတင်ကာ၊ မီးလောင်တောက်ပ၍ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသည့် အဆိပ်မြွေကဲ့သို့သော မြားကို ယူလိုက်သည်။ ထိုမြားကို လေးပေါ်တွင်တင်၍ ရန်သူတို့၏မြို့တံခါးများကို အနိုင်ယူသူ အလင်းရောင်တော်မူသော ရာမသည် ကလ္ပအဆုံး မီးတောက်ကဲ့သို့ ဒေါသထန်လျက် ဤစကားကို မိန့်တော်မူ၏။

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formइत्यादि-निपात (quotative particle: thus)
uktvāhaving said
uktvā:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Root√vac (धातु; त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive): having said
roṣa-tāmra-akṣaḥwhose eyes were reddened with anger
roṣa-tāmra-akṣaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootroṣa+tāmra+akṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (yasya akṣī roṣeṇa tāmrē)
rāmaḥRama
rāmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
niṣpīḍyahaving pressed
niṣpīḍya:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootnis+√pīḍ (धातु; त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund): having pressed/strained
kārmukamthe bow
kārmukam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkārmuka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
śaraman arrow
śaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
ādāyahaving taken
ādāya:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootā+√dā (धातु; त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund): having taken
sandīptamblazing
sandīptam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsandīpta (प्रातिपदिक; sam+√dīp/दीप्-धातोः क्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त
ghoramterrible
ghoram:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootghora (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
āśīviṣa-upamamlike a venomous serpent
āśīviṣa-upamam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootāśīviṣa+upama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुष (āśīviṣasya upamam)
sandhāyahaving set (it)
sandhāya:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootsam+√dhā (धातु; त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund): having fixed/placed (the arrow)
dhanuṣion the bow
dhanuṣi:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdhanus (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
śrīmānillustrious
śrīmān:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśrīmat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessing śrī)
rāmaḥRama
rāmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
para-puraṃ-jayaḥconqueror of enemy cities
para-puraṃ-jayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpara+pura+jaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः उपपद-तत्पुरुष (parāṇāṃ purāṇi jayati iti)
yugānta-agniḥthe fire at the end of an age
yugānta-agniḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootyugānta+agni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुष (yugasya ante agniḥ)
ivalike
iva:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्यय (comparative particle)
kruddhaḥangry
kruddhaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkruddha (प्रातिपदिक; √krudh/क्रुध्-धातोः क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त
idamthis
idam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
vacanamspeech/words
vacanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvacana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
abravītsaid
abravīt:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√brū (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

After speaking these words, handsome Rama, his eyes red with anger, pressed his bow, took out the glowing arrow that was dreadful like a poisonous serpent, fixed it to his bow and said these words in a rage like the fire at the time of dissolution of the world.

R
Rama
L
Lakshmana (implied listener)
K
kārmuka (bow)
Ś
śara (arrow)
Ā
āśīviṣa (venomous serpent, simile)
Y
yugānta-agni (apocalyptic fire, simile)

FAQs

Dharma includes disciplined use of force. The imagery shows power poised to act; the ethical question is whether it will be guided by maryādā (right limits) or by krodha (anger).

After issuing terrifying vows, Rāma physically prepares to unleash a divine-level response—stringing an arrow and readying to speak or act further.

Heroic capability and readiness to confront evil, while highlighting the inner struggle to keep that capability aligned with righteousness.