Sarga 61
सीतान्वेषणारम्भः — The Search for Sita Begins
आरण्यकाण्ड
အာရှရမ်ကွင်းသို့ ပြန်ရောက်သောအခါ ရာမသည် ချက်ချင်းပင် ဝိဒေဟီ စီတာ မရှိတော့သည်ကို သိမြင်သည်။ ပဏ္ဏရှာလာသည် လွတ်လပ်တိတ်ဆိတ်နေပြီး ထိုင်ခုံနှင့် ခင်းတန်းများလည်း ရှုပ်ထွေးကာ အိမ်တွင်းအနေအထား၏ စည်းကမ်းတကျမှု ပျက်ယွင်းသွားကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ သူသည် အရပ်လေးမျက်နှာလုံးကို ရှာဖွေသော်လည်း စီတာကို မတွေ့သဖြင့် ငိုကြွေးဝမ်းနည်းကာ အကြိမ်ကြိမ် ခေါ်တောင်းပြီး ကစားကာ ပုန်းနေခြင်းမှ စ၍ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တို့၏ အန္တရာယ်အထိ အမျိုးမျိုး စိတ်ကူးထင်မြင်သည်။ ရာမ၏ ဝမ်းနည်းသံသည် တဖြည်းဖြည်း ပြင်းထန်လာကာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အပြစ်တင်ခြင်းနှင့် အားလျော့ခြင်းသို့ ရောက်သွားပြီး စီတာနှင့် ခွဲခွာရလျှင် အသက်ကိုပင် စွန့်မည်ဟု ဆိုတတ်လာသည်။ ဤသည်မှာ ဝမ်းနည်းမှုက ခဏတာအတွင်း ဆင်ခြင်တုံတရားကို လှုပ်ခတ်စေနိုင်ကြောင်း ပြသသည်။ လက္ခမဏသည် ဓမ္မ၏ အထောက်အကူနှင့် မဟာဗျူဟာမိတ်ဖက်အဖြစ် ရာမကို သက်သာစေကာ မြစ်တွင် ရေချိုးသွားခြင်း၊ တောထဲတွင် ပုန်းနေခြင်း၊ သို့မဟုတ် ချစ်ခြင်းမေတ္တာကို စမ်းသပ်ခြင်း စသည့် လက်တွေ့ကျသော ခန့်မှန်းချက်များကို တင်ပြပြီး ချက်ချင်းပင် နှစ်ဦးပေါင်း၍ ရှာဖွေရန် တိုက်တွန်းသည်။ ထို့နောက် ညီအစ်ကိုနှစ်ဦးသည် တောအုပ်များ၊ တောင်တန်းများ၊ ဂူများ၊ တောင်ထိပ်များ၊ မြစ်ချောင်းများနှင့် ကြာကန်များအထိ စနစ်တကျ လိုက်လံရှာဖွေသော်လည်း စီတာကို မတွေ့နိုင်ကြ။ ဤစರ್ಗတွင် “ဝိလာပ” ဟူသော စိတ်ခံစားမှုအပြည့် ငိုကြွေးသံနှင့် ရှာဖွေရေးနည်းလမ်း စတင်ပေါ်ပေါက်လာမှုတို့ကို ယှဉ်တွဲဖော်ပြကာ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာဆုံးရှုံးမှုမှ တောမြေဒေသအတွင်း စနစ်တကျ လိုက်လံရှာဖွေခြင်းသို့ ကഥာကို လှည့်ကွေ့စေသည်။
Shlokas
Verse 1
दृष्ट्वाश्रमपदं शून्यं रामो दशरथात्मजः।रहितां पर्णशालां च विध्वस्तान्यासनानि च।।।।अदृष्ट्वा तत्र वैदेहीं सन्निरीक्ष्य च सर्वशः।उवाच रामः प्राक्रुश्य प्रगृह्य रुचिरौ भुजौ।।।।
ဒဿရထ၏သား ရာမသည် အာရှရမ်မြေပြင်ကို ဗလာဖြစ်နေသည်ကို မြင်၍၊ စီတာမရှိသော ရွက်တဲကိုလည်း မြင်ကာ၊ ထိုင်ခုံအာသနများလည်း ရှုပ်ထွေးပျက်စီးနေသည်ကို တွေ့လျှင်—အရပ်ရပ်သို့ စူးစမ်းရှာဖွေလေ၏။ ထိုနေရာ၌ ဝိုင်ဒေဟီကို မတွေ့သဖြင့်၊ လှပသော လက်မောင်းနှစ်ဖက်ကို မြှောက်ကာ အသံကျယ်စွာ အော်ဟစ်၍ ဤသို့ ပြောလေ၏။
Verse 2
दृष्ट्वाश्रमपदं शून्यं रामो दशरथात्मजः।रहितां पर्णशालां च विध्वस्तान्यासनानि च।।3.61.1।।अदृष्ट्वा तत्र वैदेहीं सन्निरीक्ष्य च सर्वशः।उवाच रामः प्राक्रुश्य प्रगृह्य रुचिरौ भुजौ।।3.61.2।।
ထိုနေရာ၌ ဝိဒေဟီကို မမြင်ရသဖြင့် အရပ်ရပ်သို့ စူးစမ်းကြည့်ရှုပြီးနောက်၊ ရာမသည် အသံမြင့်စွာ ခေါ်ဟစ်ကာ လှပသော လက်မောင်းနှစ်ဖက်ကို မြှောက်၍ ပြောဆို하였다။
Verse 3
क्व नु लक्ष्मण वैदेही कं वा देशमितो गता।केनाहृता वा सौमित्रे भक्षिता केन वा प्रिया।।।।
အို လက္ခမဏာ၊ ဝိဒေဟီ ဘယ်မှာနည်း။ ဒီနေရာကနေ ဘယ်ပြည်ဘယ်ဒေသကို သွားသနည်း။ အို ဆောမိတ္တရီ၊ ငါ့အချစ်တော်ကို ဘယ်သူက ခိုးယူသွားသနည်း—သို့မဟုတ် ဘယ်သူက စားသုံးသွားသနည်း။
Verse 4
वृक्षेणाच्छाद्य यदि मां सीते हसितुमिच्छसि।अलं ते हसितेनाद्य मां भजस्व सुदुःखितम्।।।।
အို စီတာ၊ သစ်ပင်နောက်ကွယ်မှာ ပုန်းပြီး ငါ့ကို ရယ်မောကစားချင်သလား။ ယနေ့တော့ ကစားပျော်တာ လုံလောက်ပြီ; ငါ့ဆီလာပါ၊ ငါသည် အလွန်အမင်း ဝမ်းနည်းဒုက္ခရောက်နေ၏။
Verse 5
यैस्सह क्रीडसे सीते विश्वस्तैर्मृगपोतकैः।एते हीनास्त्वया सौम्ये ध्यायन्त्यस्राविलेक्षणाः।।।।
အို သဘောနူးညံ့သော စီတာရေ၊ သင့်ကို ယုံကြည်ပြီး သင့်နှင့်အတူ ကစားလေ့ရှိသော သမင်ကလေးငယ်များသည် ယခု သင့်မရှိတော့သဖြင့် ဝမ်းနည်းစွာ မျက်ရည်ပြည့်မျက်လုံးများဖြင့် သင့်ကိုသာ အမြဲသတိရနေကြသည်။
Verse 6
सीतया रहितोऽहं वै न हि जीवामि लक्ष्मण।मृतं शोकेन महता सीताहरणजेन माम्।।।।परलोके महाराजो नूनं द्रक्ष्यति मे पिता।
အို လက္ခ္မဏာ၊ စီတာမရှိဘဲ ငါတကယ် မရှင်နိုင်တော့ဘူး။ စီတာကို ခိုးယူသွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အလွန်ကြီးမားသည့် ဝမ်းနည်းမှုက ငါ့ကို သေသကဲ့သို့ ဖြစ်စေပြီ။ နောက်လောက၌ ငါ့အဖေ မဟာရာဇာသည် ငါ့ကို မလွဲမသွေ တွေ့မြင်လိမ့်မည်။
Verse 7
कथं प्रतिज्ञां संश्रुत्य मया त्वमभियोजितः।।।।अपूरयित्वा तं कालं मत्सकाशमिहागतः।कामवृत्तमनार्यं मां मृषावादिनमेव च।।।।धिक्त्वामिति परे लोके व्यक्तं वक्ष्यति मे पिता।
“ငါက မင်းကို ကတိသစ္စာအပေါ် အားထားပြီး တာဝန်ပေးထားသော်လည်း၊ သတ်မှတ်ထားသော အချိန်ကာလကို မပြည့်မီဘဲ မင်းက ငါ့ဆီ ပြန်လာတာ ဘယ်လိုဖြစ်နိုင်သလဲ။ နောက်လောက၌ ငါ့အဖေက ထင်ရှားစွာ ‘မင်းကို အရှက်တင်ပါ၏! မင်းကြောင့် ငါသည် ဆန္ဒလိုက်သူ၊ အာရျမဟုတ်သူ၊ ထို့ပြင် လိမ်ညာသူ ဖြစ်သွားပြီ’ ဟု ပြောလိမ့်မည်။”
Verse 8
कथं प्रतिज्ञां संश्रुत्य मया त्वमभियोजितः।।3.61.7।।अपूरयित्वा तं कालं मत्सकाशमिहागतः।कामवृत्तमनार्यं मां मृषावादिनमेव च।।3.61.8।।धिक्त्वामिति परे लोके व्यक्तं वक्ष्यति मे पिता।
“မင်းက ငါ့ထံ သစ္စာကတိကို လက်ခံပြီး တာဝန်ယူထားသော်လည်း၊ သတ်မှတ်ထားသော အချိန်ကာလကို မပြည့်မီဘဲ ဒီမှာ ငါ့ဆီ ပြန်လာတာ ဘာကြောင့်လဲ။ နောက်လောက၌ ငါ့အဖေက ‘မင်းကို အရှက်တင်ပါ၏! မင်းကြောင့် ငါသည် ဆန္ဒလိုက်သူ၊ အာရျမဟုတ်သူ၊ လိမ်ညာသူ ဖြစ်သွားပြီ’ ဟု ထင်ရှားစွာ ပြောလိမ့်မည်။”
Verse 9
विवशं शोकसन्तप्तं दीनं भग्नमनोरथम्।।।।मामिहोत्सृज्य करुणं कीर्तिर्नरमिवानृजुम्।क्व गच्छसि वरारोहे मां नोत्सृज सुमध्यमे।।।।त्वया विरहितश्चाहं मोक्ष्ये जीवितमात्मनः।
ငါသည် အားမဲ့ကာ ဝမ်းနည်းမှုအပူဖြင့် လောင်ကျွမ်းနေပြီး ဆင်းရဲနွမ်းပါးကာ မျှော်လင့်ချက်များ ပျက်စီးသွားပြီ—မင်းက ငါ့ကို ဒီမှာ သနားဖွယ်အဖြစ် ထားခဲ့သလား၊ လမ်းကွေ့လမ်းကောက်သော လူထံမှ ကီရ္တိ(ဂုဏ်သတင်း) ထွက်ခွာသကဲ့သို့? အို ကိုယ်အင်္ဂါလှပသောသူရေ၊ မင်း ဘယ်သို့သွားသနည်း။ အို ခါးသေးသွယ်သော မိန်းမရေ၊ ငါ့ကို မထားခဲ့ပါနှင့်; မင်းနှင့်ကွာသွားလျှင် ငါသည် ကိုယ့်အသက်ကို စွန့်လွှတ်မည်။
Verse 10
विवशं शोकसन्तप्तं दीनं भग्नमनोरथम्।।3.61.9।।मामिहोत्सृज्य करुणं कीर्तिर्नरमिवानृजुम्।क्व गच्छसि वरारोहे मां नोत्सृज सुमध्यमे।।3.61.10।।त्वया विरहितश्चाहं मोक्ष्ये जीवितमात्मनः।
“တင်ပါးလှပသော မိန်းမမြတ်ရေ၊ ငါ့ကို ဒီမှာ ကရုဏာတရားဖြင့် နာကျင်စွာ ထားခဲ့ပြီး ဘယ်သို့ သွားမည်နည်း—ကောက်ကျစ်သောလူကို ကီर्ति(ဂုဏ်သတင်း) စွန့်ပစ်သကဲ့သို့? ခါးသေးသွယ်သော မိန်းမရေ၊ ငါ့ကို မစွန့်ပစ်ပါနှင့်။ သင်နှင့် ကွာခွာရလျှင် ငါသည် မိမိအသက်ကို စွန့်လွှတ်မည်။”
Verse 11
इतीव विलपन्रामस्सीतादर्शनलालसः।।।।न ददर्श सुदुःखार्तो राघवो जनकात्मजाम्।
ဤသို့ ငိုကြွေးမြည်တမ်းလျက်၊ သီတာ၏ ဒർശနကို အလွန်တောင့်တနေသော ရာမသည်၊ ပြင်းထန်သော ဝမ်းနည်းမှုကြောင့် နာကျင်လှသော်လည်း၊ ဇနကမင်း၏ သမီးတော်ကို မမြင်နိုင်ခဲ့။
Verse 12
अनासादयमानं तं सीतां दशरथात्मजम्।।।।पङ्कमासाद्य विपुलं सीदन्तमिव कुञ्जरम्।लक्ष्मणो राममत्यर्थमुवाच हितकाम्यया।।।।
ဒဿရထမင်း၏ သားတော် ရာမသည် သီတာကို မတွေ့နိုင်သဖြင့်၊ ကျယ်ဝန်းသော ရွှံ့ညွန်ထဲ၌ ကျဆင်းနေသော ဆင်တစ်ကောင်ကဲ့သို့ စိတ်ပျက်လဲကျသွားရာ၊ ရာမ၏ အကျိုးကိုလိုလားသော လက္ခမဏက အလွန်အရေးကြီးစွာ ပြောကြား하였다။
Verse 13
अनासादयमानं तं सीतां दशरथात्मजम्।।3.61.12।।पङ्कमासाद्य विपुलं सीदन्तमिव कुञ्जरम्।लक्ष्मणो राममत्यर्थमुवाच हितकाम्यया।।3.61.13।।
သီတာကို မတွေ့နိုင်၍ စိတ်ပျက်အားငယ်ကာ ကျယ်ဝန်းသော ရွှံ့ညွန်ထဲ၌ ပိတ်မိနေသော ဆင်ကဲ့သို့ ကျဆင်းနေသော ရာမကို မြင်လျှင်၊ ရာမ၏ ကောင်းကျိုးကိုလိုလားသော လက္ခမဏက အလွန်အရေးကြီးစွာ ပြောကြား하였다။
Verse 14
मा विषादं महाबाहो कुरु यत्नं मया सह।इदं च हि वनं शूर बहुकन्दरशोभितम्।।।।
အို လက်မောင်းရှည်သော သူရဲကောင်းကြီး၊ ဝမ်းနည်းမှုထဲ မကျရောက်ပါနှင့်။ ကျွန်ုပ်နှင့်အတူ ကြိုးစားပါ။ အို သတ္တိရှင်၊ ဤတောအုပ်သည် ဂူအပေါက်များစွာဖြင့် အလှဆင်ထား၏။
Verse 15
प्रियकाननसञ्चारा वनोन्मत्ता च मैथिली।सा वनं वा प्रविष्टा स्यान्नलिनीं वा सुपुष्पिताम्।।।।
မိုင်သီလီသည် ချစ်မြတ်နိုးသော တောအုပ်များတွင် လှည့်လည်သွားလာခြင်းကို နှစ်သက်၍ တော၏မောဟမက်မောမှုကြောင့် စိတ်လှုပ်ရှားနေသူဖြစ်သဖြင့်၊ တောထဲသို့ ဝင်သွားခဲ့နိုင်သည်—သို့မဟုတ် ပန်းကြာများ ပွင့်လန်းစုံလင်သော ရေကန်သို့ သွားရောက်ခဲ့နိုင်သည်။
Verse 16
सरितं वापि सम्प्राप्ता मीनवञ्जुलसेविताम्।स्नातुकामा निलीना स्याद्धासकामा वने क्वचित्।।।।
သို့မဟုတ် ငါးများနှင့် ရေမြက်တောများက စည်ကားသော မြစ်တစ်စင်းသို့ ရောက်သွားခဲ့နိုင်သည်။ ရေချိုးလိုစိတ်ဖြင့် တစ်နေရာရာတွင် လျှို့ဝှက်နေခဲ့နိုင်သကဲ့သို့၊ ကစားကာ ရယ်မော၍ ချွဲချွဲနွဲ့နွဲ့ လှည့်စားလိုစိတ်ကြောင့်လည်း တောထဲက တစ်နေရာရာတွင် ပုန်းနေခဲ့နိုင်သည်။
Verse 17
वित्रासयितुकामा वा लीना स्यात्कानने क्वचित्।जिज्ञासमाना वैदेही त्वां मां च पुरुषर्षभ।।।।तस्याह्यन्वेषणे श्रीमन् क्षिप्रमेव यतावहे।
သို့မဟုတ် ဝိုင်ဒေဟီသည် တောအုပ်တစ်နေရာရာတွင် ပုန်းကွယ်နေ၍ ကျွန်ုပ်တို့ကို လန့်အောင်လုပ်လိုခြင်း—သင်နှင့် ကျွန်ုပ်ကို စမ်းသပ်လိုခြင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်၊ အို လူတို့အထဲ၌ အမြတ်ဆုံးသူ။ ထို့ကြောင့် အို မင်္ဂလာရှိသောသူ၊ နာရီမနှောင့်ဘဲ သူမကို ရှာဖွေရန် ချက်ချင်း ကြိုးပမ်းကြစို့။
Verse 18
वनं सर्वं विचिनुवो यत्र सा जनकात्मजा।।।।मन्यसे यदि काकुत्स्थ मा स्म शोके मनः कृथाः।
အို ကာကုတ်သ္ထ၊ သင် သဘောတူပါက ယနက၏ သမီးတော် ရှိနေရာမည်သည့်နေရာမဆို တောအုပ်တစ်လျှောက်လုံးကို စိစစ်ရှာဖွေကြစို့။ သင်၏စိတ်ကို ဝမ်းနည်းခြင်းထဲ မကျစေပါနှင့်။
Verse 19
एवमुक्तस्तु सौहार्दाल्लक्ष्मणेन समाहितः।।।।सह सौमित्रिणा रामो विचेतुमुपचक्रमे।
လက္ခမဏ၏ မေတ္တာပြည့်ဝသော အကြံပေးစကားကို ကြားနာပြီးနောက် ရာမသည် စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေကာ၊ ဆောမိတ္တရီနှင့်အတူ ရှာဖွေရန် စတင်ထွက်ခွာ하였다။
Verse 20
तौ वनानि गिरींश्चैव सरितश्च सरांसि च।।।।निखिलेन विचिन्वानौ सीतां दशरथात्मजौ।
ဒဿရထ၏ သားတော်နှစ်ပါးသည် သီတာကို အရပ်ရပ်၌ ရှာဖွေကြ၍ တောတောင်များ၊ မြစ်ချောင်းများနှင့် ရေကန်များအထိ အကုန်လုံး စိစစ်ရှာဖွေကာ မည်သည့်နေရာမျှ မလွတ်တမ်း မထားခဲ့ကြ။
Verse 21
तस्य शैलस्य सानूनि गुहाश्च शिखराणि च।।।।निखिलेन विचिन्वानौ नैव तामभिजग्मतुः।
ထိုတောင်၏ တောင်စောင်းများ၊ ဂူများနှင့် တောင်ထိပ်များကိုပါ အကုန်လုံး လှည့်လည်ရှာဖွေသော်လည်း သားတော်နှစ်ပါးသည် သူမကို မတွေ့မိကြသေး။
Verse 22
विचित्य सर्वतश्शैलं रामो लक्ष्मणमब्रवित्।।।।नेह पश्यामि सौमित्रे वैदेहीं पर्वते शुभाम्।
တောင်ကို အရပ်ရပ်မှ စိစစ်ရှာဖွေပြီးနောက် ရာမသည် လက္ခမဏအား ပြော၏—“အို စောမိတ္တရီ၊ ဤမင်္ဂလာတောင်ပေါ်တွင် မြတ်သော ဝိုင်ဒေဟီကို ငါ မမြင်ရပါ။”
Verse 23
ततो दुःखाभिसन्तप्तो लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत्।।।।विचरन्दण्डकारण्यं भ्रातरं दीप्ततेजसम्।
ထို့နောက် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် ပူလောင်နေသော လက္ခမဏသည် ဒဏ္ဍကတောအတွင်း လှည့်လည်သွားလာစဉ် တေဇောတောက်ပသော အစ်ကိုတော်အား စကားတော်ကို လျှောက်တင်ပြောကြား하였다။
Verse 24
प्राप्स्यसि त्वं महाप्राज्ञ मैथिलीं जनकात्मजाम्।।।।यथा विष्णुर्महाबाहुर्बलिं बद्ध्वा महीमिमाम्।
“အို မဟာပညာရှိတော်၊ သင်သည် ဇနက၏ သမီး မိုင်ထီလီကို ပြန်လည်ရရှိမည်—လက်မောင်းကြီးသော ဗိဿနုသည် ဘာလီကို ချည်နှောင်ပြီး ဤမြေပြင်ကို ရယူသကဲ့သို့ပင်။”
Verse 25
एवमुक्तस्तु सौहार्दाल्लक्ष्मणेन स राघवः।।।।उवाच दीनया वाचा दुःखाभिहतचेतनः।
လက္ခမဏ၏ မေတ္တာပြည့်ဝသော စကားဖြင့် ထိုသို့ ခေါ်ဆိုခံရသော် ရာဃဝသည် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် စိတ်နှလုံးထိခိုက်နေ၍ သနားဖွယ် အသံဖြင့် ပြန်လည်မိန့်တော်မူ하였다။
Verse 26
वनं सर्वं सुविचितं पद्मिन्यः फुल्लपङ्कजाः।।।।गिरिश्चायं महाप्राज्ञ बहुकन्दरनिर्झरः।न हि पश्यामि वैदेहीं प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम्।।।।
အို မဟာပညာရှိ လက္ခမဏာ၊ ငါသည် တောအနှံ့ကို စိစစ်ရှာဖွေပြီးပြီ၊ ပဒ္မပန်းပွင့်များ ဖူးပွင့်နေသော ကြာကန်များကိုလည်း၊ ဂူများနှင့် စမ်းချောင်းများ များစွာရှိသော ဤတောင်ကိုလည်း ရှာဖွေပြီးပြီ။ သို့ရာတွင် ငါ့အသက်ထက်ပင် ပိုမိုတန်ဖိုးထားသော ဝိုင်ဒေဟီကို မမြင်ရသေး။
Verse 27
वनं सर्वं सुविचितं पद्मिन्यः फुल्लपङ्कजाः।।3.61.26।।गिरिश्चायं महाप्राज्ञ बहुकन्दरनिर्झरः।न हि पश्यामि वैदेहीं प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम्।।3.61.27।।
အို မဟာပညာရှိ လက္ခမဏာ၊ ငါသည် ထပ်မံဆိုရသော်—တောအနှံ့၊ ပဒ္မပန်းများ ဖူးပွင့်နေသော ကြာကန်များ၊ ဂူနှင့် စမ်းချောင်းများ ပြည့်နှက်သော ဤတောင်ကိုပါ စိစစ်ရှာဖွေပြီးပြီ။ သို့သော် ငါ့အသက်ထက်ပင် ပိုချစ်မြတ်နိုးသော ဝိုင်ဒေဟီကို မမြင်ရသေး။
Verse 28
एवं स विलपन्रामस्सीताहरणकर्शितः।दीनश्शोकसमाविष्टो मुहूर्तं विह्वलोऽभवत्।।।।
ဤသို့ စီတာကို လုယူသွားခြင်းကြောင့် နာကျင်ပင်ပန်းနေသော ရာမသည် ငိုကြွေးမြည်တမ်းလျက်၊ စိတ်ညှိုးနွမ်း၍ ဝမ်းနည်းခြင်းလွှမ်းမိုးကာ ခဏတာ မူးဝေသလို ဖြစ်သွား하였다။
Verse 29
सन्तप्तो ह्यवसन्नाङ्गो गतबुद्धिर्विचेतनः।निषसादातुरो दीनो निश्श्वस्याशीतमायतम्।।।।
ဒုက္ခအပူဖြင့် လောင်ကျွမ်းနေသကဲ့သို့ ကိုယ်အင်္ဂါများ အားနည်းသွား၍ ဉာဏ်ပျောက်ကွယ်သလို ဖြစ်ကာ သတိလည်း မတည်ငြိမ်။ ထို့နောက် ရာမသည် နာကျင်ပင်ပန်း၍ စိတ်ညှိုးနွမ်းကာ ထိုင်ကျသွားပြီး အပူလောင်သကဲ့သို့ ရှည်လျားသော သက်ပြင်းများကို ချွတ်ချွတ်ချွတ်ချွတ် ထုတ်လေ၏။
Verse 30
बहुलं स तु निश्श्वस्य रामो राजीवलोचनः।हा प्रियेति विचुक्रोश बहुशो बाष्पगद्गदः।।।।
ကြာမျက်လုံးရှိသော ရာမသည် မကြာခဏ သက်ပြင်းရှည်ရှည်ချ၍၊ မျက်ရည်ကြောင့် အသံတုန်ယင်ကာ “ဟာ… ချစ်သူရေ” ဟု ထပ်တလဲလဲ အော်ဟစ်လေ၏။
Verse 31
तं ततस्सान्त्वयामास लक्ष्मणः प्रियबान्धवः।बहुप्रकारं धर्मज्ञः प्रश्रितं प्रश्रिताञ्जलिः।।।।
ထို့နောက် ရာမ၏ချစ်ခင်ရသောအဖော်၊ ဓမ္မကိုသိမြင်သူ လက္ခမဏာသည် လက်အုပ်ချီ၍ နိမ့်ချစွာ နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် သက်သာရာပေးလေ၏။
Verse 32
अनादृत्य तु तद्वाक्यं लक्ष्मणोष्ठपुटाच्च्युतम्।अपश्यंस्तां प्रियां सीतां प्राक्रोशत्स पुनः पुनः।।।।
သို့ရာတွင် လက္ခမဏာ၏နှုတ်မှ ထွက်လာသောစကားကို မလေးစားဘဲ၊ ချစ်မြတ်နိုးသော စီတာကို မမြင်ရသဖြင့် သူသည် ထပ်ခါထပ်ခါ အော်ဟစ်ခေါ်လေ၏။
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rāma’s confrontation with destabilizing grief: whether to collapse into despair (including suicidal ideation) or to convert sorrow into disciplined action. Lakṣmaṇa guides him toward the latter, framing immediate search as the dharmic response.
The sarga models grief-management through counsel: intense emotion is acknowledged (vilāpa) but must be integrated into purposeful agency. Supportive speech (hitakāmyā) from a trusted companion restores composure and reorients the mind toward right action.
The narrative maps the search across āśrama-space (parṇaśālā, disturbed seats) and the wider Daṇḍakāraṇya ecology—forests, caves, mountain slopes and peaks, rivers, and lotus-ponds—turning the wilderness into an indexed terrain for inquiry.