
सीताविलापः रावणनिन्दा च (Sita’s Lament and Condemnation of Ravana)
आरण्यकाण्ड
ဤသရဂ၌ ရာဝဏသည် စီတာဒေဝီကို ခေါ်ဆောင်ကာ ကောင်းကင်သို့ ပျံတက်သွားစဉ် စီတာ၏ ချက်ချင်းဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာတုန့်ပြန်မှုနှင့် ဓမ္မအမြင်အရ အကဲဖြတ်ချက်ကို ဖော်ပြထားသည်။ ရာဝဏက မိုးကောင်းကင်သို့ မြင့်တက်လာသည်ကို မြင်သော် စီတာသည် ကြောက်ရွံ့၍ စိတ်လှုပ်ရှားကာ တုန်လှုပ်သွားပြီး၊ ရာဝဏကို တိုက်ရိုက်ခေါ်ဆိုကာ တရားမျှတမှုအတိုင်း စည်းကမ်းဓမ္မအရ ပြစ်တင်ဝေဖန်သည်။ တစ်ယောက်တည်းရှိနေချိန် အခြားသူ၏ ဇနီးကို ဖမ်းဆီးခေါ်ယူခြင်းသည် ကောက်ကျစ်သော အကြောက်တရားနှင့် အဓမ္မဖြစ်ပြီး လူထု၏ ကဲ့ရဲ့ခြင်းနှင့် မိသားစုအရှက်ကွဲခြင်းကို ယူဆောင်လာမည်ဟု ဆိုသည်။ စီတာသည် မိမိကို ကာကွယ်ရန် ကြိုးပမ်းရင်း ကျဆုံးသွားသော ဇဋာယုကို သတိရကာ ငိုကြွေးသလိုပင် ရာဝဏကိုလည်း အပြစ်တင်စွပ်စွဲသည်။ ထို့နောက် အရှက်အကြောက်၏ စကားလုံးများမှ ခြိမ်းခြောက်သဘောရှိသော ကြိုတင်ဟောကိန်းသို့ ပြောင်းလဲကာ—လက္ရှမဏနှင့်အတူ ဒေါသထွက်နေသော ရာမသည် ရာဝဏကို ဖျက်ဆီးမည်၊ စစ်တပ်ရှိသော်လည်း မင်းသားနှစ်ပါး၏ မျက်မှောက်တွင် မတည်နိုင်၊ သူတို့၏ မြား၏ “ထိတွေ့မှု” ကိုပင် မခံနိုင်ဟု အတည်ပြုသည်။ နောက်တစ်ဆင့်တွင် သေမင်း၏ အမင်္ဂလာလက္ခဏာများနှင့် ပရလောကဆန်သော ပုံရိပ်များ—သေမင်းကြိုးကွင်း၊ ဝိုင်တရဏီမြစ်၊ ဓားရွက်တော၊ ဆူးထူသော ရှာလ္မလီ—တို့ ပေါ်လာကာ ရာဝဏ၏ မလွဲမသွေ ပျက်စီးခြင်းကို ညွှန်ပြသည်။ သရဂအဆုံးတွင် ရာဝဏသည် တုန်လှုပ်ကာ တားဆီးရုန်းကန်နေသော မင်းသမီးကို ဆက်လက်ခေါ်ဆောင်သွားပြီး စီတာ၏ ငိုကြွေးသံသည် ကഥာအတွင်း ဓမ္မ၏ သက်သေတရားအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။
Verse 1
खमुत्पतन्तं तं दृष्ट्वा मैथिली जनकात्मजा।दुःखिता परमोद्विग्ना भये महति वर्तिनी।।3.53.1।।
သူက ကောင်းကင်သို့ ပျံတက်သွားသည်ကို မြင်လျှင် မိသီလီ—ဇနကမင်း၏ သမီး—သည် ဝမ်းနည်းကြေကွဲ၍ အလွန်တုန်လှုပ်ကာ ကြီးမားသော ကြောက်ရွံ့ခြင်းတွင် ကျရောက်하였다။
Verse 2
रोषरोदनताम्राक्षी भीमाक्षं राक्षसाधिपम्।रुदन्ती करुणं सीता ह्रियमाणेदमब्रवीत्।।3.53.2।।
ခေါ်ဆောင်သွားခံနေရစဉ် စီတာသည် ကရုဏာဖြင့် ငိုကြွေးလေ၏။ ဒေါသနှင့် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် မျက်လုံးများ နီရဲနေပြီး၊ ကြောက်မက်ဖွယ် မျက်စိရှိသော ရက္ခသဘုရင် ရာဝဏကို မျက်နှာချင်းဆိုင်ကာ ဤစကားများကို ဆိုလေ၏။
Verse 3
न व्यपत्रपसे नीच कर्मणानेन रावण।ज्ञात्वा विरहितां यन्मां चोरयित्वा पलायसे।।3.53.3।।
အို ရာဝဏ နိမ့်ကျသူရေ၊ ဤအမှုအရာအပေါ် မရှက်မကြောက်သလော—ငါသည် ကာကွယ်သူနှင့်ကွာကွာနေသည်ကို သိလျက်နှင့် ငါကို ခိုးယူကာ ထွက်ပြေးသွားသည်မဟုတ်လော?
Verse 4
त्वयैव नूनं दुष्टात्मन् भीरुणा हर्तुमिच्छता।ममापवाहितो भर्ता मृगरूपेण मायया।।3.53.4।।
အမှန်တကယ်ပင်၊ အို စိတ်ဆိုးသူ၊ ငါကို ခိုးယူလိုသော စိတ်နှင့် အတွင်းစိတ်က ကြောက်ရွံ့သူဖြစ်သော သင်ပင်—မာယာဖြင့် သမင်ရုပ်သဏ္ဌာန်ယူကာ ငါ့ခင်ပွန်းကို လှည့်ဖြား၍ အဝေးသို့ ဆွဲခေါ်သွားခဲ့သည်
Verse 5
यो हि मामुद्यतस्त्रातुं सोऽप्ययं विनिपातितः।गृध्रराजः पुराणोऽसौ श्वशुरस्य सखा मम।।3.53.5।।
ငါကို ကာကွယ်ရန် လက်နက်ကိုင်ကာ ထလာသူတောင်လည်း ကျဆုံးသွားပြီ—အိုမင်းသော ဂဓ္ဓရာဇာတော်၊ ငါ့ယောက္ခမ၏ မိတ်ဆွေဖြစ်သူပင်
Verse 6
परमं खलु ते वीर्यं दृश्यते राक्षसाधम।विश्राव्य नामधेयं हि युद्धे नास्मि जिता त्वया।।3.53.6।।
အို ရာක්ෂသတို့အနက် အယုတ်မာဆုံးသူရေ—သင်၏ ‘အလွန်ကြီးမားသော သတ္တိဗလ’ သည် ထင်ရှားပေမယ့်၊ နာမည်ကို ကြေညာပြီး ဖွင့်လှစ်သော စစ်ပွဲ၌ သင်က ငါ့ကို မအနိုင်ယူနိုင်သေး။
Verse 7
ईदृशं गर्हितं कर्म कथं कृत्वा न लज्जसे।स्त्रियाश्च हरणं नीच रहिते च परस्य च।।3.53.7।।
အို ယုတ်မာသူရေ—ဤကဲ့သို့ အပြစ်တင်ခံရသော အလုပ်ကို လုပ်ပြီးနောက် မရှက်မကြောက်ဘူးလား။ အခြားသူ၏ ဇနီးကို တစ်ယောက်တည်းရှိစဉ် ခိုးယူသွားခြင်းပင်။
Verse 8
कथयिष्यन्ति लोकेषु पुरुषाः कर्म कुत्सितम्।सुनृशंसमधर्मिष्ठं तव शौण्डीर्यमानिनः।।3.53.8।।
လောကအနှံ့ လူတို့က သင်၏ အလုပ်ကို မကောင်းမြင်စွာ ပြောကြလိမ့်မည်—ရက်စက်၍ အဓမ္မအလွန် ဖြစ်သည်ဟု—သင်က ကိုယ့်ကိုယ်ကို သူရဲကောင်းဟု ထင်နေသော်လည်း။
Verse 9
धिक्ते शौर्यं च सत्त्वं च यत्त्वं कथितवांस्तदा।कुलाक्रोशकरं लोके धिक्ते चारित्रमीदृशम्।।3.53.9।।
သင်က တစ်ခါက ကြွားဝါခဲ့သော ‘သူရဲကောင်းမှု’ နှင့် ‘အားမာန်’ ကိုလည်း အရှက်တကွဲ ဖြစ်စေ၏။ လောကရှေ့၌ မိမိမျိုးရိုးကို အရှက်ရစေသော ဤသို့သော အကျင့်စရိုက်ကိုလည်း အရှက်တကွဲ ဖြစ်စေ၏။
Verse 10
किं कर्तुं शक्यमेवं हि यज्जवेनैव धावसि।मुहूर्तमपि तिष्ठस्व न जीवन्प्रतियास्यसि।।3.53.10।।
ဤသို့ အလျင်အမြန် ပြေးလွှားနေသော် ဘာကို လုပ်နိုင်မည်နည်း။ ခဏတစ်ခဏပင် ရပ်တန့်ပါ—သင်သည် အသက်ရှင်လျက် ပြန်မလာနိုင်။
Verse 11
न हि चक्षुष्पथं प्राप्य तयोः पार्थिवपुत्रयोः।ससैन्योऽपि समर्थस्त्वं मुहूर्तमपि जीवितुम्।।3.53.11।।
အကြောင်းမူကား မင်းသားတော် နှစ်ပါး၏ မျက်စိမြင်ရာအတွင်းသို့ သင်ရောက်လာလျှင် စစ်တပ်ပါရှိသော်လည်း ခဏတစ်ခဏပင် အသက်ရှင်နိုင်မည်မဟုတ်။
Verse 12
न त्वं तयोश्शरस्पर्शं सोढुं शक्तः कथञ्चन।वने प्रज्वलितस्येव स्पर्शमग्नेर्विहंगमः।।3.53.12।।
သူတို့၏ မြားထိခိုက်မှုကို သင်သည် မည်သို့မျှ မခံနိုင်။ တောမီးလောင်ကျွမ်းနေသကဲ့သို့ မီး၏ထိတွေ့မှုကို ငှက်တစ်ကောင် မခံနိုင်သကဲ့သို့ပင်။
Verse 13
साधु कुर्वाऽऽत्मनः पथ्यं साधु मां मुञ्च रावण।मत्प्रधर्षणरुष्टो हि भ्रात्रा सह पतिर्मम।।3.53.13।।विधास्यति विनाशाय त्वं मां यदि न मुञ्चसि।
အို ရာဝဏ! ကိုယ့်အတွက် အကျိုးရှိသော အရာကို ပြုလော့; ကောင်းမြတ်စွာ ပြု၍ ငါ့ကို လွှတ်ပေးလော့။ ငါ့ကို အနိုင်ကျင့်လုယူသည့် အပြစ်ကြောင့် ငါ့ခင်ပွန်းသည် ဒေါသထွက်ကာ မောင်တော်နှင့်အတူ သင်မလွှတ်ပေးလျှင် သင့်ပျက်စီးခြင်းကို ဖြစ်စေမည်။
Verse 14
येन त्वं व्यवसायेन बलान्मां हर्तुमिच्छसि।।3.53.14।।व्यवसायस्स ते नीच भविष्यति निरर्थकः।
မည်သည့်အကြံအစည်ဖြင့်ပင် အင်အားသုံးကာ ငါ့ကို ခေါ်ဆောင်သွားလိုသနည်း၊ အို အနိမ့်အကျဆုံးသူ၊ သင်၏ထိုကြိုးပမ်းမှုသည် အကျိုးမဲ့ အလဟဿ ဖြစ်လိမ့်မည်။
Verse 15
न ह्यहं तमपश्यन्ती भर्तारं विबुधोपमम्।।3.53.15।।उत्सहे शत्रुवशगा प्राणान्धारयितुं चिरम्।
နတ်တော်တူသော ကျွန်မ၏ခင်ပွန်းကို မမြင်ရဘဲ၊ ရန်သူ၏အာဏာအောက်တွင် ချုပ်နှောင်ခံရ၍ အချိန်ကြာကြာ အသက်ကို ထိန်းထားနိုင်မည် မဟုတ်။
Verse 16
न नूनं चात्मनः पथ्यं श्रेयो वा समवेक्षसे।।3.53.16।।मृत्युकाले यथा मर्त्यो विपरीतानि सेवते।
အမှန်တကယ် သင်သည် ကိုယ့်အတွက် အကျိုးရှိရာ သို့မဟုတ် ကောင်းမြတ်ရာကို မစဉ်းစားနိုင်တော့ပေ။ သေမင်းအချိန် နီးကပ်လာသော လူသားက မိမိအကျိုးကို ဆန့်ကျင်သည့် အရာများကိုသာ လိုက်လံဆောင်ရွက်သကဲ့သို့ပင်။
Verse 17
मुमूर्षूणां हि सर्वेषां यत्पथ्यं तन्न रोचते।।3.53.17।।पश्याम्यद्य हि कण्ठेत्वां कालपाशावपाशितम्।
သေမင်းသို့ ဦးတည်နေသူ အားလုံးအတွက် အကျိုးပြုသော အရာသည် မနှစ်သက်စရာ ဖြစ်တတ်၏။ ယနေ့ ငါမြင်သည်မှာ ကာလ(အချိန်)၏ ကြိုးပတ်သည် သင်၏လည်ပင်းကို ပတ်လျက်ရှိပြီ။
Verse 18
यथा चास्मिन्भयस्थाने न बिभेषि दशानन।।3.53.18।।व्यक्तं हिरण्मयान् हि त्वं सम्पश्यसि महीरुहान्।
အို ဒဿာနနာ၊ ဤကြောက်မက်ဖွယ်နေရာ၌ပင် သင်မကြောက်ရွံ့သဖြင့် သင်သည် ရွှေရောင်သစ်ပင်များကို မြင်နေရသည်ဟု ထင်ရှား၏—ဤသည်မှာ မရဏာနီးကပ်လာခြင်း၏ နိမိတ်ဖြစ်သည်။
Verse 19
नदीं वैतरणीं घोरां रुधिरौघनिवाहिनीम्।।3.53.19।।असिपत्रवनं चैव भीमं पश्यसि रावण।
အို ရာဝဏ၊ သင်သည် သွေးလှိုင်းများစီးဆင်းသော ကြောက်မက်ဖွယ် ဝೈတရဏီမြစ်ကိုလည်းကောင်း၊ ရွက်များသည် ဓားသွားကဲ့သို့ဖြစ်သော ကြောက်မက်ဖွယ် သစ်တောကိုလည်းကောင်း မြင်နေရ၏။
Verse 20
तप्तकाञ्चनपुष्पां च वैडूर्यप्रवरच्छदाम्।।3.53.20।।द्रक्ष्यसे शाल्मलीं तीक्ष्णामायसैः कण्टकैश्चिताम्।
သင်သည် မီးတောက်သကဲ့သို့ ပူပြင်းသော ရွှေရောင်ပန်းများပွင့်၍ အထူးကောင်းမြတ်သော ဝိုင်ဒူရျ (vaidūrya) ကဲ့သို့ အုပ်မိုးသည့် အဖုံးရှိသော်လည်း သံဆူးများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော ထက်မြက်သည့် ရှာလ္မလီပင်ကို မြင်ရလိမ့်မည်။
Verse 21
न हि त्वमीदृशं कृत्वा तस्यालीकं महात्मनः।।3.53.21।।धरितुं शक्ष्यसि चिरं विषं पीत्वेव निर्घृणः।
မေတ္တာကင်းသောသူ၊ ထိုမဟာအတ္မ (mahātmā) အပေါ် ဤသို့လှည့်ဖြားမှုကို ပြုလုပ်ပြီးနောက် သင်သည် ကြာရှည်မတည်နိုင်—အဆိပ်ကို သောက်မိသူကဲ့သို့ပင်။
Verse 22
बद्धस्त्वं कालपाशेन दुर्निवारेण रावण।।3.53.22।।क्वगतो लप्स्यसे शर्म भर्तुर्मम महात्मनः।
အို ရာဝဏ၊ သင်သည် မလွတ်မြောက်နိုင်သော ကာလ (အချိန်) ၏ ပာရှ (ကြိုးကွင်း) ဖြင့် ချည်နှောင်ခံထားရ၏။ ငါ၏ မဟာအတ္မဖြစ်သော ခင်ပွန်းထံမှ လွတ်ကင်းသော ငြိမ်းချမ်းမှုကို သင် ဘယ်သို့သွား၍ ရနိုင်မည်နည်း။
Verse 23
निमेषान्तरमात्रेण विना भ्रात्रा महावने।।3.53.23।।राक्षसा निहता येन सहस्राणि चतुर्दश।स कथं राघवो वीरस्सर्वास्त्रकुशलो बली।।3.53.24।।न त्वां हन्याच्छरैस्तीक्ष्णैरिष्टभार्यापहारिणम्।
ဤမဟာတောအတွင်း၌ မျက်တောင်ခတ်တစ်ခဏသာ—ညီတော်၏အကူအညီမပါဘဲ—ရက္ခသ ၁၄,၀၀၀ ကို သတ်ဖြတ်နိုင်ခဲ့သောသူ၊ အားကောင်း၍ လက်နက်အမျိုးမျိုး၌ ကျွမ်းကျင်သော ရာဃဝသူရဲကောင်းသည် မိမိချစ်မြတ်နိုးသော မဟာဒေဝီကို ခိုးယူသွားသော သင်ကို ထက်မြက်သော မြားများဖြင့် မသတ်နိုင်မည်နည်း?
Verse 24
निमेषान्तरमात्रेण विना भ्रात्रा महावने।।3.53.23।।राक्षसा निहता येन सहस्राणि चतुर्दश।स कथं राघवो वीरस्सर्वास्त्रकुशलो बली।।3.53.24।।न त्वां हन्याच्छरैस्तीक्ष्णैरिष्टभार्यापहारिणम्।
ဤကျယ်ပြန့်သောတောအတွင်း၌ မျက်တောင်ခတ်တစ်ခဏသာနှင့် ညီတော်၏အကူအညီမပါဘဲ သူသည် ရက္ခသ ၁၄,၀၀၀ ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အားကောင်း၍ လက်နက်အားလုံး၌ ကျွမ်းကျင်သော ရာဃဝသူရဲကောင်းသည် မိမိချစ်မြတ်နိုးသော မဟာဒေဝီကို ခိုးယူသွားသော သင်ကို ထက်မြက်သော မြားများဖြင့် မချေမှုန်းနိုင်မည်နည်း?
Verse 25
तच्चान्यच्च परुषं वैदेही रावणाङ्कगा।।3.53.25।।भयशोकसमाविष्टा करुणं विललाप ह।
ရာဝဏ၏ လက်ခုပ်အောက်၌ ရှိနေသော ဝိုင်ဒေဟီသည် ကြောက်ရွံ့ခြင်းနှင့် ဝမ်းနည်းခြင်းတို့ကြောင့် လွှမ်းမိုးခံရကာ၊ တစ်ခါတစ်ရံ ပြင်းထန်၍ တစ်ခါတစ်ရံ တောင်းပန်သံပါသော စကားများကို ဆိုလျက်၊ ကရုဏာတရားဖြင့် ငိုကြွေးလေ၏။
Verse 26
तथा भृशार्तां बहुचैव भाषिणीं विलापपूर्वं करुणं च भामिनीम्।जहार पापः करुणं विचेष्टतीं नृपात्मजामागतगात्रवेपथुम्।।3.53.26।।
ထို့ကြောင့် အပြစ်သားသည် ကိုယ်အင်္ဂါအနှံ့ တုန်လှုပ်နေသော မင်းသမီးကို ချီယူသွားလေသည်။ နည်းမျိုးစုံဖြင့် ပြောဆိုကာ ငိုကြွေးမြည်တမ်း၍ ကရုဏာပြည့်ဝစွာ တောင်းပန်လျက်၊ ဒုက္ခဝေဒနာအတွင်း အကူအညီမဲ့စွာ ရုန်းကန်တုန်လှုပ်နေ하였다။
The pivotal action is Rāvaṇa’s abduction of Sītā while she is separated from Rāma; Sītā frames it as adharma and cowardice—an illegitimate seizure rather than a declared, accountable contest.
Speech becomes ethical resistance: Sītā uses reasoned condemnation, appeal to public moral judgment, and consequence-based warning to assert dharma even under coercion, illustrating that righteousness includes refusing to normalize wrongdoing.
The sarga invokes culturally charged afterlife and omen landscapes—Vaitaraṇī river, Asipatravana, and the thorned Śālmalī—alongside the great forest setting, to map Rāvaṇa’s act onto a cosmology of inevitable punishment.