
रावणस्यात्मप्रशंसा लङ्कावर्णनं च — Ravana’s Self-Praise and the Description of Lanka
अरण्यकाण्ड
ဤသရဂ၌ စီတာ၏ ယခင်က ပြစ်တင်စကားကို ရာဝဏသည် မြင်သာသော ဒေါသဖြင့်—မျက်ခုံးချုံ့၍ စကားသံကို ခက်ထန်စေကာ—ခြိမ်းခြောက်ခြင်းနှင့် ဆွဲဆောင်ခြင်းကို ပေါင်းစပ်သည့် မိန့်ခွန်းနည်းလမ်းသို့ ပြောင်းလဲသည်။ သူသည် မိမိအမည်အထောက်အထားနှင့် မျိုးရိုးကို အရင်တင်ပြ၍ ကုဗေရ၏ မိခင်ကွဲညီဟု ဆိုကာ၊ မိမိ၏ ကြောက်မက်ဖွယ် အာဏာကို အလွန်အကျွံ ချီးမြှောက်သည်—သူ၏ ဒေါသကြောင့် ဒေဝတားများနှင့် သတ္တဝါများ ထွက်ပြေးကြပြီး ကုဗေရတောင် မိမိ၏ ယခင်နေရာကို စွန့်ခွာခဲ့ကြောင်း၊ ထို့ပြင် သတ္တိဗလဖြင့် ပုෂ္ပက ဝိမာနကို ရယူခဲ့ကြောင်းကိုလည်း ဂုဏ်ယူပြောဆိုသည်။ ထို့နောက် ရာဝဏသည် လင်္ကာမြို့၏ အလှအပနှင့် အင်အားကို ဖော်ပြကာ စီတာကို ဆွဲဆောင်သည်—ပင်လယ်ကူးအလွန် တောက်ပသော မြို့တော်၊ ခိုင်မာသော ကာကွယ်ရေးတံတိုင်းများ၊ အင်အားကြီး ရက္ခသများဖြင့် ပြည့်နှက်ခြင်း၊ ဖြူစင်သော တံတိုင်းတန်းများ၊ ရွှေဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော အတွင်းခန်းများ၊ ရတနာတန်ဆာဆင်ထားသော တံခါးပေါက်များ၊ ယာဉ်ယာဉ်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ၊ တေးဂီတသံများ၊ အမြဲအသီးပွင့်သော ဥယျာဉ်များ—တောအုပ်ဘဝနှင့် ဆန့်ကျင်သည့် မြို့ပြအာရုံပုံရိပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ သူသည် စီတာကို မိမိနှင့်အတူ နေထိုင်၍ စည်းစိမ်ခံစားရန် ဖိတ်ခေါ်ကာ ရာမကို မင်းအာဏာကင်းမဲ့သော လူသားတပသီဟု လျော့ချပြောဆိုပြီး၊ ပုရူရဝသ–ဧုရဝသီ အကြောင်းကို ဥပမာယူ၍ ငြင်းပယ်လျှင် နောင်တရမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်သဘောဖြင့် ပြောသည်။ အဆုံးတွင် စီတာ၏ ပြင်းထန်သော တုံ့ပြန်ချက် ထွက်ပေါ်လာသည်။ မကောင်းသော အကြံဖြင့် လုပ်ရန် ရည်ရွယ်ထားစဉ် ကုဗေရ၏ နာမကို ခေါ်ဆိုခြင်းသည် မသင့်တော်ကြောင်းကို နားလည်စေကာ၊ ထိုသို့သော ခေါင်းဆောင်မှုအောက်တွင် ရာဝဏ၏ မျိုးနွယ် ပျက်စီးမည်ဟု ခန့်မှန်းသည်။ ရာမ၏ ဇနီးကို ခိုးယူခြင်းသည် မလွတ်မြောက်နိုင်သော အပြစ်ကြီးဖြစ်ပြီး—မိမိကဲ့သို့သော မိန်းမ၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ချိုးဖောက်ပြီးနောက် အမృతတောင် သေခြင်းကို မတားဆီးနိုင်ကြောင်း စီတာက ကြေညာသည်။
Verse 1
एवं बृवन्त्यां सीतायां संरब्दः परुषं वचः।ललाटे भृकुटीं कृत्वा रावणः प्रत्युवाच ह।।।।
ဤသို့ စီတာဒေဝီ ပြောဆိုနေစဉ် ရာဝဏသည် ဒေါသထွက်၍ နဖူးပေါ်တွင် မျက်ခုံးချုံ့ကာ ကြမ်းတမ်းသော စကားဖြင့် ပြန်လည်ဖြေကြား하였다။
Verse 2
भ्राता वैश्रवणस्याहं सापत्न्यो वरवर्णिनि।रावणो नाम भद्रं ते दशग्रीवः प्रतापवान्।।।।
အရောင်အဆင်းလှသော မိန်းမရေ၊ ငါသည် ဝိုင်ශ්ရဝဏ (ကူဘေရ) ၏ ညီအစ်ကိုဖြစ်ပြီး မိခင်ကွဲမှ မွေးဖွားသူ။ ငါ့နာမည်မှာ ရာဝဏ—ဒသဂရီဝ၊ အင်အားတန်ခိုးကြီးသူ။ သင်၌ ကောင်းကျိုးချမ်းသာ ဖြစ်ပါစေ။
Verse 3
यस्य देवास्सगन्धर्वाः पिशाचपतगोरगाः।विद्रवन्ति भयाद्भीता मृत्योरिव सदा प्रजाः।।।।
သူ့ကို ကြောက်ရွံ့၍ ဒေဝတားများနှင့် ဂန္ဓဗ္ဗများ၊ ပိသာချာများ၊ ငှက်များနှင့် မြွေများတိုင်တိုင် ကြောက်လန့်ကာ ထွက်ပြေးကြသည်—မရဏမင်းကို ထာဝရပြေးရှောင်သကဲ့သို့။
Verse 4
येन वैश्रवणो राजा द्वैमात्रः कारणान्तरे।द्वन्द्वमासादितः क्रोधाद्रणे विक्रम्य निर्जितः।।।।
သူက အခြားအကြောင်းတစ်ရပ်ကြောင့် ဒေါသဖြင့် မိခင်ကွဲသော ဘုရင် ဝိုင်ශ්ရဝဏ (ကူဘေရ) ကို တစ်ဦးချင်းဒွန္ဒွ စိန်ခေါ်ကာ စစ်မြေပြင်၌ သတ္တိဗလဖြင့် အနိုင်ယူခဲ့သည်ဟု ဆို၏။
Verse 5
यद्भयार्तः परित्यज्य स्वमधिष्ठानमृद्धिमत्।कैलासं पर्वतश्रेष्ठमध्यास्ते नरवाहनः।।।।
သူက ကူဘေရ—နရဝါဟန—သည် သူ့ကို ကြောက်ရွံ့၍ မိမိ၏ စည်းစိမ်ပြည့်ဝသော အာသနကို စွန့်ခွာကာ ယခု တောင်တန်းတို့၏ အမြတ်ဆုံး ကိုင်လာသ တောင်ပေါ်၌ နေထိုင်နေသည်ဟု ဆို၏။
Verse 6
यस्य तत्पुष्पकं नाम विमानं कामगं शुभम्।वीर्यादेवार्जितं भद्रे येन यामि विहायसम्।।।।
သူက ထပ်မံဆိုသည်— “အို မင်္ဂလာရှိသော မိန်းမမြတ်ရေ၊ ငါ၏ သတ္တိဗလတန်ခိုးဖြင့်သာ ‘ပုဿပက’ ဟု အမည်ရ၍ ဆန္ဒအတိုင်း သွားလာနိုင်သော မင်္ဂလာဝိမာန်ကို ငါရရှိခဲ့သည်။ ထိုဝိမာန်ဖြင့် ငါသည် ကောင်းကင်တလျှောက် ခရီးသွား၏။”
Verse 7
मम सञ्जातरोषस्य मुखं दृष्ट्वैव मैथिलि।विद्रवन्ति परित्रस्तास्सुराश्शक्रपुरोगमाः।।।।
သူက ကြေညာသည်— “အို မိုင်သီလီ၊ ငါ၌ အမျက်ထွက်လာသောအခါ ငါ့မျက်နှာကိုသာ မြင်ရုံနဲ့ပင်၊ သက္က (အိန္ဒြာ) ဦးဆောင်သော ဒေဝတားတို့တောင် ကြောက်လန့်၍ ထွက်ပြေးကြသည်။”
Verse 8
यत्र तिष्ठाम्यहं तत्र मारुतो वाति शङ्कितः।तीव्रांशुश्शिशिरांशुश्च भयात्सम्पद्यते रविः।।।।
ငါရပ်နေရာ၌ မာရုတ—လေ—တောင် မသေချာသကဲ့သို့ တိတ်တိတ်လေး လှုပ်ရှားသည်။ နေရောင်လည်း ငါကို ကြောက်ရွံ့၍ ပူပြင်းမှုမှ အေးမြသော ရောင်ခြည်သို့ ပြောင်းလဲသော်လည်း မိမိအပ်နှံထားသော တာဝန်လမ်းကြောင်းကို ဆက်လက် လိုက်နာနေသည်။
Verse 9
निष्कम्पपत्रास्तरवो नद्यश्च स्तिमितोदकाः।भवन्ति यत्र यत्राहं तिष्ठामि विचरामि च।।।।
ငါနေရာတည်နေရာ၌လည်းကောင်း၊ ငါလှည့်လည်သွားလာရာ၌လည်းကောင်း၊ သစ်ပင်တို့၏ ရွက်များ မလှုပ်မယှက် ရပ်တည်နေပြီး မြစ်ချောင်းတို့၏ ရေများလည်း တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်နေသည်။
Verse 10
मम पारे समुद्रस्य लङ्का नाम पुरी शुभा।सम्पूर्णा राक्षसैर्घोरैर्यथेन्द्रस्यामरावती।।।।
ပင်လယ်၏ အခြားဖက်ကမ်းတွင် “လင်္ကာ” ဟူသော အလှပမြို့တော်သည် ငါ၏မြို့ဖြစ်၏။ ထိုမြို့သည် ကြောက်မက်ဖွယ် ရက္ခသတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်၍ အိန္ဒြာ၏ အမရာဝတီကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
Verse 11
प्राकारेण परिक्षिप्ता पाण्डुरेण विराजता।हेमकक्ष्या पुरी रम्या वैढूर्यमयतोरणा।।।।
ထိုရမဏီယမြို့သည် ဖြူဖျော့သော တံတိုင်းကြီးဖြင့် ဝန်းရံထား၍ တောက်ပလင်းလက်နေသည်။ အတွင်းခန်းမများသည် ရွှေဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားပြီး တံခါးတော်များမှာ ဝိုင်ဍူရျ (ကြောင်မျက်စိ) ရတနာဖြင့် တင်ဆင်ထားသည်။
Verse 12
हस्त्यश्वरथसम्बाधा तूर्यनादविनादिता।सर्वकालफलैर्वृक्षैस्सङ्कुलोद्द्यानशोभिता।।।।
ထိုမြို့သည် ဆင်၊ မြင်း၊ ရထားတို့ဖြင့် ကျပ်တည်းနေပြီး တူရိယသံများကြောင့် ကောင်းကင်တိုင်အောင် မြည်ဟည်းလျက်ရှိသည်။ အပန်းဖြေဥယျာဉ်များသည် အချိန်မရွေး အသီးပွင့်ပေးသော သစ်ပင်များဖြင့် ထူထပ်၍ လှပတင့်တယ်သည်။
Verse 13
तत्र त्वं वसती सीते राजपुत्रि मया सह।न स्मरिष्यसि नारीणां मानुषीणां मनस्विनि।।।।
အို စီတာ၊ မင်းသမီးတော်၊ စိတ်ဓာတ်မြင့်မြတ်သူရေ—ထိုနေရာ၌ ငါနှင့်အတူ နေထိုင်လျှင် လူသားမိန်းမတို့နှင့် သူတို့၏ဘဝအခြေအနေကို သင် မမှတ်မိတော့ပေ။
Verse 14
भुञ्जाना मानुषान्भोगान्दिव्यांश्च वरवर्णिनि।न स्मरिष्यसि रामस्य मानुषस्य गतायुषः।।।।
အလှရောင်ဝင်းသော မိန်းမရေ—လူ့လောက၏ ပျော်ရွှင်မှုများနှင့် တိဗ္ဗသုခများကို ခံစားနေရင်၊ အသက်တမ်းတိုသော လူသား ရာမကို သင် မမှတ်မိတော့ပါလိမ့်မည်။
Verse 15
स्थापयित्वा प्रियं पुत्रं राज्ञा दशरथेन यः।मन्दवीर्यस्सुतो ज्येष्ठस्ततः प्रस्थापितो वनम्।।।।
မင်း ဒသရထက ချစ်မြတ်နိုးသော သားကို တင်မြှောက်ထားပြီးနောက်၊ အင်အားနည်းသည်ဟု သတ်မှတ်ခံရသော အကြီးဆုံးသားကို ထို့နောက် တောသို့ ထွက်ခွာစေခဲ့သည်။
Verse 16
तेन किं भ्रष्टराज्येन रामेण गतचेतसा।करिष्यसि विशालाक्षि तापसेन तपस्विना।।।।
မျက်လုံးကျယ်သော မိန်းမရေ—နိုင်ငံတော်ဆုံးရှုံးပြီး စိတ်မတည်ငြိမ်သော ရာမ၊ တပသီတစ်ပါးကဲ့သို့ တပသဖြင့်သာ အသက်မွေးနေသူနှင့် သင် ဘာကို ပြုနိုင်မည်နည်း။
Verse 17
सर्वराक्षसभर्तारं कामात्स्वयमिहागतम्।न मन्मथशराविष्टं प्रत्याख्यातुं त्वमर्हसि।।।।
သင်သည် ကျွန်ုပ်ကို မပယ်ချသင့်ပါ—ကျွန်ုပ်သည် ရက္ခသတို့၏ အရှင်ဖြစ်၏—ကာမ၏ ဆန္ဒကြောင့် ကိုယ်တိုင် ဒီသို့လာပြီး ကာမဒေဝ၏ မြားများက ထိုးနှက်ထားသူဖြစ်သည်။
Verse 18
प्रत्याख्याय हि मां भीरु परितापं गमिष्यसि।चरणेनाभिहत्येव पुरूरवसमूर्वशी।।।।
ကျွန်ုပ်ကို ပယ်ချလျှင်၊ ကြောက်ရွံ့သော မိန်းမရေ၊ သင်သည် နောင်တ၏ ပူလောင်မှုသို့ ကျရောက်လိမ့်မည်—ဥရဝသီက ပုရူရဝသကို ခြေဖြင့် ထိုးနှက်သကဲ့သို့ ပြု၍ နောက်မှ နောင်တရသကဲ့သို့။
Verse 19
अङ्गुल्या न समो रामो मम युद्धे स मानुषः।तव भाग्येन सम्प्राप्तं भजस्व वरवर्णिनि।।।।
ရာမဟာ လူသားသာဖြစ်၍ စစ်ပွဲ၌ ငါ့လက်ချောင်းတစ်ချောင်းတောင် မတူညီနိုင်။ အရောင်အဆင်းလှသော မိန်းမရေ၊ သင်၏ကံကောင်းခြင်းကြောင့် ငါသည် သင့်ထံ ရောက်လာပြီ—ငါ့ထံ၌ ခိုလှုံပါ။
Verse 20
एवमुक्ता तु वैदेही क्रुद्धा संरक्तलोचना।अब्रवीत्परुषं वाक्यं रहिते राक्षसाधिपम्।।।।
ဤသို့ ပြောဆိုခံရသော် ဝိုင်ဒေဟီသည် အလွန်ဒေါသထွက်၍ မျက်လုံးများ နီရဲလာကာ၊ အထီးကျန်သော ထိုနေရာ၌ ရက္ခသတို့၏ အရှင်အား ကြမ်းတမ်းသော စကားကို ဆိုလေ၏။
Verse 21
कथं वैश्रवणं देवं सर्वभूतनमस्कृतम्।भ्रातरं व्यपदिश्य त्वमशुभं कर्तुमिच्छसि।।।।
“သတ္တဝါအားလုံးက နမස්ကာရပြုကြသော ဝိုင်ශ්ရဝဏ ဒေဝ—ကူဗေရကို ‘အစ်ကို’ ဟု ခေါ်ဆိုနေပြီးမှ၊ မင်္ဂလာမရှိသော အမှုကို မည်သို့ ပြုလိုသနည်း?”
Verse 22
अवश्यं विनशिष्यन्ति सर्वे रावण राक्षसाः।येषां त्वं कर्कशो राजा दुर्बुद्धिरजितेन्द्रियः।।।।
“အမှန်ပင်၊ အို ရာဝဏ၊ သင်ကဲ့သို့ ကြမ်းတမ်း၍ မကောင်းသောအကြံရှိကာ အင်ဒြိယမထိန်းနိုင်သော ရာဇာရှိသည့် ရက္ခသတို့အားလုံး မလွဲမသွေ ပျက်စီးကြလိမ့်မည်။”
Verse 23
अपहृत्य शचीं भार्यां शक्यमिन्द्रस्य जीवितुम्।न च रामस्य भार्यां मामपनीयास्ति जीवितम्।।।।
အင်ဒြာ၏ မဟာမိဖုရား ရှချီကို ပြန်လည်မရအောင် ခိုးယူခဲ့သော်လည်း အသက်ရှင်နိုင်ချင်နိုင်သည်။ သို့ရာတွင် ရာမ၏ မဟာမိဖုရားဖြစ်သော ငါကို ခေါ်ဆောင်သွားလျှင် ခိုးယူသူအတွက် အသက်မရှိတော့။
Verse 24
जीवेच्चिरं वज्रधरस्य हस्ताच्छचीं प्रधृष्याप्रतिरूपरूपाम्।न मादृशीं राक्षस दूशयित्वा पीतामृतस्यापि तवास्ति मोक्षः।।।।
အို ရက္ခသ၊ မိုးကြိုးကိုင် အင်ဒြာ၏ လက်မှ မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သည့် ရှချီကို အတင်းအကျပ် ဆွဲယူခဲ့သော်လည်း ရှည်ကြာစွာ အသက်ရှင်နိုင်ချင်နိုင်သည်။ သို့ရာတွင် ငါကဲ့သို့သော မိန်းမကို မထီမဲ့မြင် ပြစ်မှားပြီးနောက် သင်သည် သေခြင်းမှ လွတ်မြောက်ရာ မရှိတော့—အမృతကို သောက်လည်း မကယ်နိုင်။
The chapter centers on coercive persuasion: Ravana attempts to convert Sita’s consent through fear, luxury, and denigration of Rama, while Sita must respond within a hostile, solitary setting by reaffirming marital fidelity and condemning the intended violation as adharma with inevitable consequences.
Power and splendour are shown as ethically hollow when detached from restraint and rightful conduct; Sita’s stance models moral clarity under duress, asserting that legitimacy arises from dharma rather than from intimidation, lineage-claims, or material abundance.
Lanka is mapped as a fortified, jewel-adorned city beyond the sea, contrasted with the forest setting; Kailāsa appears as Kubera’s refuge; Amarāvatī is invoked as an aesthetic benchmark; and the Puṣpaka vimāna functions as a culturally significant aerial vehicle symbolizing contested sovereignty.