Sarga 41 Hero
Aranya KandaSarga 4120 Verses

Sarga 41

मारीचस्य रावणं प्रति नीत्युपदेशः (Maricha’s Counsel on Kingship and Ruin to Ravana)

अरण्यकाण्ड

သရဂ ၄၁ တွင် မာရီချသည် မိမိအကျိုးနှင့်ဆန့်ကျင်သော မင်းအမိန့်ကြောင့် မလွတ်မလပ်ဖြစ်ကာ ရာဝဏအား နီတိအခြေပြု သတိပေးအကြံပေးစကားကို ခက်ခဲပြင်းထန်စွာ ပြောကြားသည်။ သူသည် ရာဝဏကို မိမိကိုယ်ကိုဖျက်ဆီးမည့် လမ်းကြောင်းသို့ မည်သူက လှုံ့ဆော်ညွှန်ပြနေသနည်းဟု မေးမြန်းကာ ထိုလမ်းသည် သားများ၊ နိုင်ငံတော်နှင့် အမတ်များကိုပါ ပျက်စီးစေမည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့ပြင် ကာမတဏှာကြောင့် မျက်ကန်းဖြစ်နေသော မင်းကို အဓမ္မလမ်းမှ မတားဆီးနိုင်သော အကြံပေးများကိုလည်း ပြစ်တင်သည်။ မာရီချက ရာဇဓမ္မကို ထူထောင်ပြောဆိုရာတွင် မင်းသည် ဓမ္မနှင့် အောင်မြင်မှု၏ အမြစ်ဖြစ်သဖြင့် ကာကွယ်ထိန်းသိမ်း၍ မှန်ကန်စွာ လမ်းညွှန်ရမည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော် ရိုင်းစိုင်း၊ ရန်လို၊ စည်းကမ်းမရှိသော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးဖြင့် နိုင်ငံတော်ကို မအုပ်ချုပ်နိုင်ကြောင်းလည်း ထောက်ပြသည်။ နိုင်ငံရေးဥပမာများဖြင့်—နှေးကွေးသော ရထားမောင်းသူအောက်တွင် မြန်သောမြင်းများသည် ကြမ်းတမ်းသောလမ်းပေါ်တွင် လဲကျသကဲ့သို့ အမတ်များသည် မင်းနှင့်အတူ ကျဆုံးတတ်သည်; တစ်ပါးသူ၏အပြစ်ကြောင့် သာသနာတရားကိုလိုက်နာသူကောင်းများပါ ပျက်စီးနိုင်သည်; ကြမ်းကြုတ်သော အုပ်ချုပ်သူအောက်တွင် ပြည်သူမဖွံ့ဖြိုးနိုင်သည်မှာ မြေခွေးက သိုးကိုစောင့်သကဲ့သို့ဟု ဆိုသည်။ နောက်ဆုံးတွင် မာရီချက မျှော်မှန်းသတိပေးစကားအဖြစ်—မာရီချ၏အကူအညီဖြင့် ရာဝဏက စီတာကို ခိုးယူလျှင် ရာဝဏ၊ မာရီချ၊ လင်္ကာနှင့် ရက္ခသတို့ မည်သူမျှ မကျန်ရစ်မည်မဟုတ်ကြောင်း၊ ရာမသည် မာရီချကို အရင်သတ်ပြီး မကြာမီ ရာဝဏကိုပါ သတ်မည်ဟု ဆိုသည်။ အဆုံးသတ်အဆိုမှာ သေမင်းနီးကပ်သူတို့သည် မေတ္တာရှင်များက ပေးသော အကျိုးရှိသော အကြံပေးစကားကိုတောင် မလက်ခံကြသေးဟူ၍ ဖြစ်သည်။

Shlokas

Verse 1

आज्ञप्तो राजवद्वाक्यं प्रतिकूलं निशाचरः।अब्रवीत्परुषं वाक्यं मारीचो राक्षसाधिपम्।।।।

မိမိအမြင်နှင့် ဆန့်ကျင်သော်လည်း မင်းတော်၏ အမိန့်တော်ကြောင့် ညလှည့်သွားသော ရက္ခသ မာရီချာသည် ရက္ခသတို့၏ အရှင်ထံသို့ ကြမ်းတမ်းသော စကားကို ဆို하였다။

Verse 2

केनायमुपदिष्टस्ते विनाशः पापकर्मणा।सपुत्रस्य सराष्ट्रस्य सामात्यस्य निशाचर।।।।

ညလှည့်သွားသော ရက္ခသရေ၊ အပြစ်ပြုသူ မည်သူက သင့်အား ဤပျက်စီးခြင်းသို့ လမ်းညွှန်သနည်း—ဤပျက်စီးခြင်းသည် သင့်ကို သားများနှင့်တကွ၊ နိုင်ငံနှင့်တကွ၊ အမတ်များနှင့်တကွ ဖျက်ဆီးလိမ့်မည်။

Verse 3

कस्त्वया सुखिना राजन्नाभिनन्दति पापकृत्।केनेदमुपदिष्टं ते मृत्युद्वारमुपायतः।।।।

အို မင်းကြီး၊ သင် ပျော်ရွှင်နေသည်ကို မြင်၍ ဘယ်လို အပြစ်သားက ပျော်နိုင်မည်နည်း။ ဤကိစ္စကို သင်အား လှည့်ကွက်ဖြင့် အကြံပေးသူသည် မည်သူနည်း—သင်အား သေမင်းတံခါးသို့ ခေါ်ဆောင်သကဲ့သို့ပင်။

Verse 4

शत्रवस्तव सुव्यक्तं हीनवीर्या निशाचराः।इच्छन्ति त्वां विनश्यन्तमुपरुद्धं बलीयसा।।।।

ထင်ရှားလှသည်—သင်၏ ရန်သူများဖြစ်သော ညလှည့်သွား ရက္ခသတို့သည် ယခု အင်အားလျော့နည်းသဖြင့် သင်ကို ပိုမိုအင်အားကြီးသူနှင့် တိုက်ခိုက်ရအောင် တားဆီးပိတ်ဆို့ကာ ထိုသို့ပင် သင် ပျက်စီးစေလိုကြသည်။

Verse 5

केनेदमुपदिष्टं ते क्षुद्रेणाहितवादिना।यस्त्वामिच्छति नश्यन्तं स्वकृतेन निशाचर।।।।

အို ညခရီးသွား (နိသာචရ) ရေ၊ အနိမ့်အမြတ် မကောင်းစကားပြောသော အကြံပေးက ဘယ်သူက မင်းကို ဒီလို သင်ပေးထားသနည်း။ မင်းကို မင်း၏ကိုယ်ပိုင်ကံကြမ္မာအလုပ်ကြောင့် ပျက်စီးစေချင်သူသည် မင်း၏မိတ်ဆွေ မဟုတ်။

Verse 6

वध्याः खलु न हन्यन्ते सचिवास्तव रावण।ये त्वामुत्पथमारूढं न निगृह्णन्ति सर्वशः।।।।

အို ရာဝဏာ၊ မင်း၏အမတ်များသည် အမှန်တကယ် သတ်ဒဏ်ခံထိုက်သူများပင်—သို့သော် မသတ်ကြ—မင်းက လမ်းမှားပေါ် တက်ရောက်သွားသောအခါ အစွမ်းကုန် မတားဆီးသူများပင် ဖြစ်သည်။

Verse 7

अमात्यैः कामवृत्तो हि राजा कापथमाश्रितः।निग्राह्यस्सर्वथा सदभिर्न निग्राह्यो निगृह्यसे।।।।

အကြောင်းမှာ ဘုရင်တစ်ပါးသည် ဆန္ဒကာမကြောင့် လှုပ်ရှားကာ လမ်းဆိုးကို အားထားလျှင် သမာသမတ်ရှိသော အမတ်ကောင်းများက အစွမ်းကုန် တားဆီးရမည်။ သို့သော် မင်း—တားဆီးခံထိုက်သူဖြစ်လျက်—မတားဆီးခံရသဖြင့် မင်းသည် မထိန်းနိုင်သကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။

Verse 8

धर्ममर्थं च कामं च यशश्च जयतां वर।स्वामिप्रसादात्सचिवाः प्राप्नुवन्ति निशाचर।।।।

အို ညခရီးသွား၊ အောင်မြင်သူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးရေ၊ သခင်၏ကျေးဇူးတော်ကြောင့် အမတ်တို့သည် ဓမ္မ၊ အတ္ထ (စည်းစိမ်)၊ ကာမ (ပျော်ရွှင်မှု) နှင့် ယသ (ဂုဏ်သတင်း) ကို ရရှိကြသည်။

Verse 9

विपर्यये तु तत्सर्वं व्यर्थं भवति रावण।व्यसनं स्वामिवैगुण्यात्प्राप्नुवन्तीतरे जनाः।।।।

သို့သော် အခြေအနေ ပြောင်းပြန်ဖြစ်သွားလျှင် အို ရာဝဏာ၊ အရာအားလုံးသည် အလဟဿ ဖြစ်သွားသည်။ သခင်၏ချို့ယွင်းမှုကြောင့် အခြားသူများလည်း ဒုက္ခဗျာဒနာထဲသို့ ကျရောက်ကြသည်။

Verse 10

राजमूलो हि धर्मश्च जयश्च जयतां वर।तस्मात्सर्वास्ववस्थासु रक्षितव्या नराधिपाः।।।।

အောင်နိုင်သူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးရေ၊ ဓမ္မနှင့် အောင်မြင်ခြင်းသည် မင်းတော်၌ အမြစ်တည်၏။ ထို့ကြောင့် အခြေအနေအားလုံး၊ အဆင့်အားလုံးတွင် မင်းတို့ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရမည်။

Verse 11

राज्यं पालयितुं शक्यं न तीक्ष्णेन निशाचर।न चापि प्रतिकूलेन नाविनीतेन राक्षस।।।।

ညလှည့်သွားသောသူရေ၊ နိုင်ငံကို ကြမ်းတမ်းမှုဖြင့် မစောင့်ရှောက်နိုင်၊ ရန်လိုမှုဖြင့်လည်း မနိုင်၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ထိန်းချုပ်မှုမရှိသူဖြင့်လည်း မနိုင်ပါ၊ ရက္ခသရေ။

Verse 12

ये तीक्ष्णमन्त्रास्सचिवा भज्यन्ते सह तेन वै।विषमे तुरगा श्शीघ्रा मन्दसारथयो यथा।।।।

ကြမ်းတမ်း၍ မသင့်လျော်သော မန္တရားများကို လိုက်နာသော အမတ်တို့သည် ထိုအရှင်နှင့်အတူ ပျက်စီးကြ၏။ မညီမညာသော မြေပြင်တွင် မြန်သောမြင်းတို့သည် နှေးကွေးသော ရထားမောင်းသူကြောင့် အလျင်အမြန် ဒုက္ခရောက်သကဲ့သို့။

Verse 13

बहवस्साधवो लोके युक्ता धर्ममनुष्ठिताः।परेषामपराधेन विनष्टास्सपरिच्छदाः।।।।

ဤလောက၌ ဓမ္မကိုတည်မြဲစွာ ကျင့်သုံး၍ အကျင့်ကောင်းကိုလိုက်နာသော သာဓုသုစရိုက်သူများ များစွာသည် အခြားသူတို့၏ အပြစ်အမှားကြောင့် မိမိတို့၏ ပစ္စည်းဥစ္စာနှင့် အဆင်အပြင်အလုံးစုံပါ တစ်ပြိုင်နက် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ကြ၏။

Verse 14

स्वामिना प्रतिकूलेन प्रजास्तीक्ष्णेन रावण।रक्ष्यमाणा न वर्धन्ते मेषा गोमायुना यथा।।।।

အို ရာဝဏာ၊ ရန်လို၍ ကြမ်းတမ်းသော အရှင်တစ်ဦး၏ ကာကွယ်မှုအောက်၌ရှိသော ပြည်သူတို့သည် မတိုးတက်မပွားပွားကြ၊ မာနိုက်က ‘စောင့်ရှောက်’ သကဲ့သို့ သိုးတို့မလုံခြုံသကဲ့သို့ပင်။

Verse 15

अवश्यं विनशिष्यन्ति सर्वे रावण राक्षसाः।येषां त्वं कर्कशो राजा दुर्बुद्धिरजितेन्द्रियः।।।।

အို ရာဝဏာ၊ သေချာပေါက် ရာක්ෂသတို့အားလုံးသည် ပျက်စီးမည်၊ အကြမ်းတမ်းသော မင်းအဖြစ် ရက်စက်၍ မကောင်းသောအကြံရှိကာ အင်ဒြိယမထိန်းနိုင်သော သင်က အုပ်စိုးနေသရွေ့ပင်။

Verse 16

तदिदं काकतालीयं घोरमासादितं मया।अत्र किं शोचनीयस्त्वं ससैन्यो विनशिष्यसि।।।।

ဤကြောက်မက်ဖွယ် ဘေးအန္တရာယ်သည် ‘ကာကတාලီယ’ ဟူသကဲ့သို့ ကံတရား၏ မတော်တဆဖြင့် ငါ့ထံသို့ ရောက်လာ၏။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် ဤနေရာ၌ ဝမ်းနည်းစရာ အဘယ်ရှိသနည်း။ သင်သည် စစ်တပ်နှင့်တကွ ပျက်စီးမည်။

Verse 17

मां निहत्य तु रामश्च न चिरात्त्वां वधिष्यति।अनेन कृतकृत्योऽस्मि म्रियेयमरिणा हतः।।।।

ငါ့ကို သင်သတ်ပြီးနောက် မကြာမီပင် ရာမသည် သင်ကိုလည်း သတ်မည်။ ဤအကြောင်းကြောင့် ငါ၏တာဝန်သည် ပြီးမြောက်ပြီ—ရန်သူ၏လက်ဖြင့် သေဆုံးရသော်လည်း။

Verse 18

दर्शनादेव रामस्य हतं मामवधारय।आत्मानं च हतं विद्धि हृत्वा सीतां सबान्धवम्।।।।

ငါသည် ရာမ၏ မျက်စိရှေ့သို့ ရောက်သည့်ခဏမှစ၍ ငါကို သေပြီးသားဟု မှတ်ယူလော့; ထို့ပြင် သီတာကို ဆွေမျိုးသားချင်းတို့နှင့်အတူ ခိုးယူလျှင် သင်လည်း သင်၏ ဆွေမျိုးတို့နှင့်အတူ ပျက်စီးသေဆုံးမည်ဟု သိလော့။

Verse 19

आनयिष्यसि चेत्सीतामाश्रमात्सहितो मया।नैवत्वमसि नाहं च नैव लङ्का न राक्षसाः।।।।

အကယ်၍ ငါနှင့်အတူ အာရှရမ်မှ သီတာကို ခေါ်ထုတ်လာမည်ဆိုလျှင်၊ သိထားလော့—သင်လည်း မကျန်၊ ငါလည်း မကျန်၊ လင်္ကာလည်း မကျန်၊ ရက္ခသတို့လည်း မကျန်တော့မည်။

Verse 20

निवार्यमाणस्तु मया हितैषिणा न मृष्यसे वाक्यमिदं निशाचर।परेतकल्पा हि गतायुषो नरा हितं न गृह्णन्ति सुहृद्भिरीरितम्।।।।

အို ညလှည့်သွားသူ (ရာဝဏ)၊ ငါသည် သင်၏ အကျိုးကိုလိုလား၍ တားဆီးသော်လည်း သင်သည် ဤစကားကို မခံယူနိုင်။ အကြောင်းမူကား အသက်ကာလကုန်ပြီး—သေပြီးသားကဲ့သို့ ဖြစ်နေသူတို့သည် မိတ်ဆွေတို့၏ အကျိုးရှိသော အကြံဉာဏ်ကို နှလုံးထဲမသွင်းကြ။

Frequently Asked Questions

The dilemma is whether a subordinate (Mārīca) should comply with a sovereign’s command when that command is adharma and strategically suicidal. Mārīca frames the proposed action—abducting Sītā from the āśrama—as a “death-gate” policy that endangers ruler, polity, and allies.

The upadeśa is that rājadharma is the root-condition for collective flourishing: a king’s character shapes ministers, subjects, and outcomes. A rude, hostile, undisciplined ruler cannot sustain governance, and those nearing ruin typically reject well-intentioned counsel—making heedfulness to advice a moral and strategic necessity.

The key landmark is the āśrama (forest hermitage) as the protected cultural space whose violation (Sītā’s abduction) triggers civilizational conflict. Laṅkā functions as the political center whose survival is explicitly placed at risk by the proposed transgression.