
आरण्यकाण्डे चतुस्त्रिंशः सर्गः — Śūrpaṇakhā Reports to Rāvaṇa; Rāma’s Might and Sītā’s Description
आरण्यकाण्ड
ဝန်ကြီးများဝန်းရံနေသော နန်းတော်အတွင်း၌၊ ရာဝဏသည် ရှူရ္ပဏခာ၏ ကြမ်းတမ်းသောအော်ဟစ်မှုကြောင့် ဒေါသထွက်ကာ ရာမအကြောင်းကို စနစ်တကျ မေးမြန်းသည်—သူ၏အမည်အတော်အတန်၊ ရုပ်ရည်သဏ္ဌာန်၊ စွမ်းအားဗလ၊ နှင့် “မဝင်ရောက်နိုင်သကဲ့သို့” ခက်ခဲသော ဒဏ္ဍကာတောသို့ ဝင်လာရခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်တို့ဖြစ်သည်။ ရှူရ္ပဏခာက စစ်ရေးအစီရင်ခံစာအဖြစ် ပြန်လည်တင်ပြရာတွင်—ရာမ၏ ဓနုသည် အိန္ဒြာတော်ကဲ့သို့ ထက်မြက်၍ မြားများသည် တန်းတည့်လျင်မြန်စွာ ပျံသန်းကာ၊ ဇနသ္ထာန၏ တပ်ဖွဲ့ကို ခဏချင်း ဖျက်ဆီးသွားပြီး ခရနှင့် ဒူရှဏတို့ပါ ပါဝင်ကြောင်းကို မုန်တိုင်းနှင့် မိုးသီးက ပင်လယ်သီးနှံရင့်ကို ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့ ဥပမာများဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ထို့နောက် စစ်ရေးသတင်းမှ လှည့်ကာ ဆွဲဆောင်အကြံပေးသို့ ရောက်လာသည်—လက္ခမဏကို ရာမနှင့် တန်းတူသတ္တိရှိသူ၊ “ညာလက်” ဟူ၍ ချီးမြှောက်ပြောဆိုသည်။ စီတာကိုလည်း လမုခ၊ ရွှေရောင်တောက်ပ၊ မင်္ဂလာလက္ခဏာပြည့်စုံ၍ လူသားထက်လွန်သော အလှတရားရှိသူဟု အသေးစိတ် ချီးကျူးကာ၊ စီတာကို သတို့သမီးအဖြစ် ခိုးယူရန်၊ ရာမနှင့် လက္ခမဏကို သတ်ဖြတ်ရန်၊ ထိုသို့ဖြင့် ရက္ခသအကျိုးကို ဆောင်ရွက်ရန် ရာဝဏကို လှုံ့ဆော်သည်။ ထို့အပြင် သဘောတရားဆိုင်ရာ အချက်တစ်ရပ်—ရာမသည် မိန်းမကို သတ်ရန် တွန့်ဆုတ်ခြင်း—ကို ရှူရ္ပဏခာက မိမိအသက်ရှင်ကျန်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းဟု ထုတ်ဖော်ကာ၊ ထိုသဘောထားကို အသုံးချနိုင်မည့် မဟာဗျူဟာတစ်ရပ်အဖြစ် တင်ပြသည်။
Verse 1
ततश्शूर्पणखां दृष्ट्वा ब्रुवन्तीं परुषं वचः।अमात्यमध्ये सङ्क्रुद्धः परिपप्रच्छ रावणः।।।।
ထို့နောက် အမတ်များအလယ်တွင် ရှူရ္ပဏခာက ကြမ်းတမ်းသောစကားကို ပြောနေသည်ကို မြင်၍ ရာဝဏသည် ဒေါသထွက်ကာ ထပ်မံမေးမြန်း하였다။
Verse 2
कश्च रामः कथंवीर्यः किंरूपः किंपराक्रमः।किमर्थं दण्डकारण्यं प्रविष्टस्सुदुरासदम्।।।।
ဤရာမသည် မည်သူနည်း—အားအင်မည်သို့ရှိသနည်း၊ ရုပ်ရည်မည်သို့ရှိသနည်း၊ သူရဲကောင်းသတ္တိနှင့် တန်ခိုးပြင်းထန်မှုမည်မျှရှိသနည်း။ ထို့ပြင် ခက်ခဲစွာဝင်ရောက်ရသော ဒဏ္ဍကာတောကြီးသို့ မည်သည့်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာသနည်း။
Verse 3
आयुधं किञ्च रामस्य निहता येन राक्षसाः।खरश्च निहतस्संख्ये दूषणस्त्रिशिरास्तथा।।।।
စစ်ပွဲအတွင်း ခရ၊ ဒူသဏနှင့် တြိသိရတို့ အပါအဝင် ရက္ခသတို့ အသတ်ခံခဲ့ရသော ရာမ၏ လက်နက်ကား အဘယ်နည်း။
Verse 4
इत्युक्ता राक्षसेन्द्रेण राक्षसी क्रोधमूर्छिता।ततो रामं यथातत्वमाख्यातुमुपचक्रमे।।।।
ရက္ခသတို့၏ အရှင်က ထိုသို့ဆိုသဖြင့် ရက္ခသမိန်းမသည် ဒေါသကြောင့် မူးမောသွားကာ၊ ထို့နောက် ရာမကို အမှန်တကယ်ရှိသကဲ့သို့ စတင်ဖော်ပြလေ၏။
Verse 5
दीर्घबाहुर्विशालाक्ष श्चीरकृष्णाजिनाम्बरः।कन्दर्पसमरूपश्च रामो दशरथात्मजः।।।।
ဒသရထ၏ သားတော် ရာမသည် လက်မောင်းရှည်၍ မျက်လုံးကျယ်ဝန်းကာ၊ သစ်ခွံအဝတ်နှင့် အနက်ရောင် သမင်အရေကို ဝတ်ဆင်ပြီး၊ အလှအပမှာ ကာမဒေဝနှင့်တူလှ၏။
Verse 6
शक्रचापनिभं चापं विकृष्य कनकाङ्गदम्।दीप्तान् क्षिपति नाराचान्सर्पानिव महाविषान्।।।।
ရွှေလက်ကောက်တပ်ဆင်၍ ရာမသည် အင်ဒြာ၏ လေးကဲ့သို့သော လေးကို ဆွဲကာ၊ မီးတောက်တောက် နာရာချာမြားများကို အလွန်အဆိပ်ပြင်းသော မြွေများကဲ့သို့ ပစ်လွှတ်လေ၏။
Verse 7
नाददानं शरान्घोरान्नमुञ्चन्तं शिलीमुखान्।न कार्मुकं विकर्षन्तं रामं पश्यामि संयुगे।।।।
စစ်မြေပြင်၌ ငါသည် ရာမကို ရပ်တန့်နေသူအဖြစ် မမြင်ဖူး—ကြောက်မက်ဖွယ်မြားများကို ယူသည့်အခါလည်း မဟုတ်၊ ရှီလီမုခမြားများကို လွှတ်သည့်အခါလည်း မဟုတ်၊ လေးကို ဆွဲသည့်အခါလည်း မဟုတ်—လှုပ်ရှားမှုသည် မပြတ်တောက်ခဲ့။
Verse 8
हन्यमानं तु तत्सैन्यं पश्यामि शरवृष्टिभिः।इन्द्रेणेवोत्तमं सस्यमाहतन्त्वश्मवृष्टिभिः।।।।
ငါသည် ထိုစစ်တပ်ကို မြားမိုးရွာသကဲ့သို့သော မြားများကြောင့် ခုတ်လှဲခံနေရသည်ကို မြင်ရ၏—အင်ဒြာက အိုလ်မိုးဖြင့် မှည့်ရင့်သီးနှံကို ထိုးနှက်ချသကဲ့သို့။
Verse 9
रक्षसां भीमरूपाणां सहस्राणि चतुर्दश।निहतानि शरै स्तीक्ष्णैस्तेनैकेन पदातिना।।।।अर्धाधिकमुहूर्तेन खरश्च सहदूषणः।
သူသည် တစ်ယောက်တည်း ခြေလျင်ဖြင့် မြားချွန်ထက်များကို အသုံးပြုကာ ကြောက်မက်ဖွယ်ရုပ်သဏ္ဌာန်ရှိသော ရာක්ෂသ ၁၄,၀၀၀ ကို သတ်ဖြုတ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မုဟူရတ တစ်ခုခွဲအတွင်း ခရာလည်း ဒူෂဏနှင့်အတူ လဲကျအောင် ချေမှုန်းခံရသည်။
Verse 10
ऋषीणामभयं दत्तं कृतक्षेमाश्च दण्डकाः।।।।एका कथञ्चिन्मुक्ताहं परिभूय महात्मना।स्त्रीवधं शङ्कमानेन रामेण विदितात्मना।।।।
ရသီတို့အား အဘယ (ကာကွယ်ခြင်း) ပေးအပ်ပြီး ဒဏ္ဍက တော၌လည်း အေးချမ်းလုံခြုံမှု ပြန်လည်တည်ငြိမ်လာ하였다။ မဟာအတ္တမရှိသော ရာမ—ကိုယ်တိုင်ကို သိမြင်သူ၊ မိန်းမကို သတ်ရန် စိုးရိမ်လျက် တွန့်ဆုတ်သူ—၏ လက်၌ အရှက်ခွဲခံရသော်လည်း ငါတစ်ယောက်တည်းသာ မည်သို့မည်ပုံဆိုသော်လည်း အသက်ရှင်လျက် လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။
Verse 11
ऋषीणामभयं दत्तं कृतक्षेमाश्च दण्डकाः।।3.34.10।।एका कथञ्चिन्मुक्ताहं परिभूय महात्मना। स्त्रीवधं शङ्कमानेन रामेण विदितात्मना।।3.34.11।।
ရသီတို့အား အဘယ ပေးအပ်ပြီး ဒဏ္ဍက တောလည်း အေးချမ်းလုံခြုံလာ하였다။ မဟာအတ္တမရှိ၍ ကိုယ်တိုင်ကို သိမြင်သော ရာမ—မိန်းမကို သတ်ရန် တွန့်ဆုတ်သူ—၏ လက်၌ အရှက်ခွဲခံရပြီးနောက်၌ပင် ငါတစ်ယောက်တည်းသာ မည်သို့မည်ပုံဆိုသော်လည်း အသက်ရှင်လျက် လွတ်မြောက်နိုင်ခဲ့သည်။
Verse 12
भ्राता चास्य महातेजा गुणतस्तुल्यविक्रमः।अनुरक्तश्च भक्तश्च लक्ष्मणो नाम वीर्यवान्।।।।
ထို့ပြင် သူ၏ညီတော်လည်း တေဇောဓာတ်ကြီးမား၍ ဂုဏ်သတ္တိနှင့် ရဲရင့်မှုတို့တွင် သူနှင့်တူညီသူဖြစ်ကာ “လက္ခမဏ” ဟူသောနာမရှိသည့် သတ္တိရှင်၊ ဘက္တိပြည့်ဝ၍ အလွန်သစ္စာရှိသူ ဖြစ်သည်။
Verse 13
अमर्षी दुर्जयो जेता विक्रान्तो बुद्धिमान्बली।रामस्य दक्षिणो बाहुर्नित्यं प्राणो बहिश्चरः।।।।
သူသည် အဓမ္မကို မခံနိုင်အောင် ဒေါသထွက်သူ၊ အနိုင်ယူရန်ခက်ခဲသူ၊ အောင်မြင်သူ၊ ရဲရင့်သူ၊ ဉာဏ်ပညာရှိသူ၊ အင်အားကြီးသူ ဖြစ်သည်။ သူသည် ရာမ၏ ညာလက်တော်ဖြစ်၍၊ အပြင်ဘက်တွင် အမြဲလှုပ်ရှားနေသော ရာမ၏အသက်တော်တစ်ပါးကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
Verse 14
रामस्य तु विशालाक्षी पूर्णेन्दुसदृशानना।धर्मपत्नी प्रिया भर्तुर्नित्यं प्रियहिते रता।।।।
ရာမ၏ ဓမ္မပတ္နီသည် မျက်လုံးကျယ်ဝန်း၍ မျက်နှာသည် လပြည့်ကဲ့သို့ တောက်ပသူ ဖြစ်သည်။ သူမသည် ခင်ပွန်း၏ အလွန်ချစ်မြတ်နိုးရာဖြစ်ပြီး၊ ခင်ပွန်းနှစ်သက်ရာနှင့် အကျိုးပြုရာတို့၌ အမြဲတစေ စိတ်အားထက်သန်နေသူ ဖြစ်သည်။
Verse 15
सा सुकेशी सुनासोरुस्सुरूपा च यशस्विनी।देवतेव वनस्यास्य राजते श्रीरिवापरा।।।।
သူမသည် ဆံပင်လှ၊ မျက်နှာအင်္ဂါလှ၊ ရုပ်ရည်သွင်ပြင်လှပ၍ ဂုဏ်သတင်းထင်ရှားသူ ဖြစ်သည်။ ဤတောအတွင်း၌လည်း တော၏အုပ်ထိန်းတော်မူသော ဒေဝီတော်ကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်၍—အခြားတစ်ပါးသော သရီ (Śrī) တော်မူသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 16
तप्तकाञ्चनवर्णाभा रक्ततुङ्गनखी शुभा।सीता नाम वरारोहा वैदेही तनुमध्यमा।।।।
သူမသည် မင်္ဂလာရှိ၍ ပူလောင်သော ရွှေရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပကာ၊ အနီရောင် မြင့်ထောင်သော လက်သည်းများဖြင့် လှပသည်။ သူမ၏နာမည်မှာ စီတာ၊ ဝိုင်ဒေဟီ ဖြစ်ပြီး ခါးသေး၍ အလှအပသွင်ပြင် နူးညံ့သိမ်မွေ့၏။
Verse 17
नैव देवी न गन्धर्वी न यक्षी न च किन्नरी।नैवंरूपा मया नारी दृष्टपूर्वा महीतले।।।।
သူမသည် ဒေဝီမဟုတ်၊ ဂန္ဓဗ္ဗမိန်းမမဟုတ်၊ ယက္ခီမဟုတ်၊ ကိန္နရီလည်းမဟုတ်။ ဤသို့သော ရုပ်အလှရှိသည့် မိန်းမကို မြေပြင်ပေါ်၌ ငါမမြင်ဖူးသေး။
Verse 18
यस्य सीता भवेद्भार्या यं च हृष्टा परिष्वजेत्।अतिजीवेत्स सर्वेषु लोकेष्वपि पुरन्दरात्।।।।
စီတာကို ဇနီးအဖြစ် ရရှိသူ၊ သူမက ဝမ်းမြောက်စွာ ဖက်လှုပ်ပေးသူ—ထိုသူသည် ပုရန္ဒရ (အိန္ဒြာ) ထက်ပင် ပိုမိုကံကောင်းသူဟု မိမိကိုယ်ကို ထင်မြင်ကာ၊ လောကအပေါင်းတို့၌ အခြားသူအားလုံးထက် ကျော်လွန်၍ အသက်ရှည်စွာ နေလိုမည်။
Verse 19
सा सुशीला वपुश्श्लाघ्या रूपेणाप्रतिमा भुवि।तवानुरूपा भार्या स्यात्त्वं च तस्यास्तथा पतिः।।।।
သူမသည် အကျင့်သီလကောင်းမွန်၍ ကိုယ်ရုပ်သွင်ပြင် ချီးမွမ်းထိုက်ကာ၊ အလှအပ၌ မြေပြင်ပေါ်တွင် မတူညီနိုင်သူ မရှိ။ သူမသည် သင်နှင့် သင့်တော်သော ဇနီး ဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့၊ သင်လည်း သူမနှင့် သင့်တော်သော ခင်ပွန်း ဖြစ်၏။
Verse 20
तां तु विस्तीर्णजघनां पीनश्रोणिपयोधराम्।भार्यार्थे च तवानेतुमुद्यताहं वराननाम्।।।।विरूपितास्मि क्रूरेण लक्ष्मणेन महाभुज।
ထိုမိန်းမသည်—တင်ပါးကျယ်ဝန်း၍ ပေါင်နှင့် ရင်သားပြည့်ဝကာ မျက်နှာလှပသောသူ—သင်၏ဇနီးအဖြစ် သင်ထံသို့ ခေါ်ဆောင်လာရန် ငါထွက်ခွာခဲ့သည်။ သို့သော် အို လက်မောင်းတန်ခိုးကြီးသူ၊ ကြမ်းတမ်းသော လက္ခမဏက ငါ့ကို ရုပ်ပျက်စေခဲ့ပြီ။
Verse 21
तां तु दृष्ट्वाद्य वैदेहीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम्।मन्मथस्य शराणां वै त्वं विधेयो भविष्यसि।।।।
ယနေ့ ဝိုင်ဒေဟီကို—လပြည့်ကဲ့သို့ မျက်နှာတော်ရှိသူကို—သင်မြင်လျှင် မန್ಮထ၏ မြားတံတို့၏ အာဏာအောက်သို့ မလွဲမသွေ ကျရောက်မည်။
Verse 22
यदि तस्यामभिप्रायो भार्यार्थे तव जायते।शीघ्रमुद्ध्रियतां पादो जयार्थमिह दक्षिणः।।।।
သူမကို ဇနီးအဖြစ် ယူလိုသော ရည်ရွယ်ချက် သင့်စိတ်၌ ပေါ်ထွန်းလာလျှင် ချက်ချင်း ညာခြေကို မြှောက်၍ ဤနေရာမှ ထွက်ခွာကာ အောင်မြင်မှုအတွက် သွားလော့။
Verse 23
कुरु प्रियं तथा तेषां रक्षसां राक्षसेश्वर।वधात्तस्य नृशंसस्य रामस्याश्रमवासिनः।।।।
အို ရက္ခသတို့၏ အရှင်၊ သင်၏ ရက္ခသအမျိုးအနွယ်တို့အတွက် ‘ကောင်းမှု’ တစ်ရပ် ပြုလော့—အာရှရမ၌ နေထိုင်သော ရာမကို၊ နာကျင်ကြမ်းတမ်းသူဟု သူမက စွပ်စွဲသော ထိုသူကို သတ်ပစ်လော့။
Verse 24
तं शरैर्निशितैर्हत्वा लक्ष्मणं च महारथम्।हतनाथां सुखं सीतां यथावदुपभोक्ष्यसि।।।।
ထိုစစ်သည်တော်ကြီး ရာမနှင့် လက်ခဏတို့ကို ထက်မြက်သော မြားတို့ဖြင့် သတ်ဖြတ်ပြီးလျှင် အကာအကွယ်မဲ့သော သီတာကို အလိုရှိသလို စိတ်တိုင်းကျ ပျော်ပါးနိုင်ပေမည်။
Verse 25
रोचते यति ते वाक्यं ममैतद्राक्षसेश्वर।क्रियतां निर्विशङ्केन वचनं मम रावण।।।।
အို ရက္ခသသခင်၊ အကယ်၍ ကျွန်ုပ်၏ ဤစကားများကို နှစ်သက်ပါက၊ အို ရာဝဏ၊ ကျွန်ုပ်၏ အကြံဉာဏ်ကို တွန့်ဆုတ်ခြင်းမရှိဘဲ ဆောင်ရွက်ပါလော့။
Verse 26
विज्ञायेहात्मशक्तिं च ह्रियतामबला बलात्।सीता सर्वानवद्याङ्गी भार्यार्थे राक्षसेश्वर।।।।
အို ရက္ခသသခင်၊ သင်၏ အင်အားကို ဦးစွာ ဆန်းစစ်ပါ၊ ထို့နောက် အင်္ဂါရပ်အလုံးစုံ အပြစ်ကင်းစင်သော သီတာကို သင့်ဇနီးအဖြစ် သိမ်းပိုက်ရန် အင်အားသုံး၍ ခေါ်ဆောင်သွားပါလော့။
Verse 27
निशम्य रामेण शरैरजिह्मगै र्हतान् जनस्थानगतान्निशाचरान्।खरं च बुद्ध्वा निहतं च दूषणं त्वमत्र कृत्यं प्रतिपत्तुमर्हसि।।।।
ဇနသ္ထာနရှိ ရက္ခသတို့သည် ရာမ၏ ဖြောင့်တန်းသော မြားတို့ဖြင့် အသတ်ခံရကြောင်း ကြားသိရပြီး၊ ခရနှင့် ဒူသဏတို့လည်း သေဆုံးကြောင်း သိရှိရသဖြင့်၊ ယခု သင်သည် မည်သို့ပြုလုပ်သင့်သည်ကို ဆုံးဖြတ်သင့်ပေသည်။
The chapter foregrounds restraint in violence: Śūrpaṇakhā claims she survived because Rāma hesitated at “strī-vadha” (killing a woman), turning a moral limit into a tactical vulnerability within her counsel to Rāvaṇa.
Speech functions as destiny-shaping agency: descriptive praise and selective facts become persuasive instruments that can redirect political will, illustrating how rhetoric can weaponize aesthetics, fear, and perceived ethical constraints.
Daṇḍakāraṇya and Janasthāna anchor the narrative as contested forest-territory where āśrama protection and rākṣasa governance collide; the courtly context “amid ministers” signals a shift from battlefield report to state decision-making.