
उत्पातदर्शनं खरसैन्यसमागमश्च (Omens of calamity and the approach of Khara’s army)
अरण्यकाण्ड
ဤစರ್ಗ၌ ခရာ (Khara) သည် ဒဏ္ဍကာရဏ္ယ တောအတွင်းရှိ အာရှရမ်သို့ ချီတက်လာစဉ် ရာမနှင့် လက္ခမဏတို့သည် မဟာအပျက်အဆီး၏ အမင်္ဂလာလက္ခဏာများကို မြင်တွေ့ကြသည်—သွေးစီးကြောင်းကဲ့သို့ မိုးရွာသည့် မြည်းရောင်မိုးတိမ်များ၊ ငှက်တို့၏ မမှန်ကန်သံကြွေးခြင်း၊ မြားများတွင် မီးခိုးကပ်သကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်းနှင့် လက်မောင်းတုန်ခါခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ရာမသည် လက္ခမဏအား နီတိအယူအဆဖြင့် “ဘေးအန္တရာယ် မရောက်မီ ကြိုတင်ကာကွယ်စီမံခြင်းကို ပညာရှိတို့ ပြုရမည်” ဟု သင်ကြားတော်မူသည်။ ထို့နောက် စီတာ၏ လုံခြုံရေးအတွက် ရာမသည် လက္ခမဏအား ဝိုင်ဒေဟီ (Vaidehi) နှင့်အတူ ဝင်ရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်တန်းဂူတစ်ခုသို့ သွားရောက်အမိုးအကာယူရန် အမိန့်ပေးသည်။ လက္ခမဏသည် လေးနှင့်မြားကို ကိုင်ဆောင်ကာ စီတာနှင့်အတူ ဂူအတွင်း ဝင်ရောက်သည်။ ရာမသည် ကာဝတ်ဝတ်ဆင်၍ မဟာလေးကို မြှောက်ကာ လေးကြိုးသံကို လှိုင်းထန်စေပြီး စစ်မြေပြင်ရှေ့တန်းတွင် တည်ကြည်စွာ ရပ်တည်တော်မူသည်။ ဒေဝ၊ ဂန္ဓဗ္ဗ၊ စိဒ္ဓ၊ ချာရဏ နှင့် ရှိများသည် ဝိမာနများဖြင့် စစ်ပွဲကို ကြည့်ရှုလိုစိတ်ဖြင့် စုဝေးလာကြပြီး၊ နွား၊ ဘြာဟ္မဏ နှင့် လူထု၏ ကောင်းကျိုးချမ်းသာအတွက် မင်္ဂလာစကားဆိုကာ ရာဃဝ၏ အောင်မြင်မှုကို ဆုတောင်းကြသည်။ သို့ရာတွင် “ရာမတစ်ဦးတည်း—ရက္ခသ ၁၄,၀၀၀” ဟူသော မညီမျှသည့် စစ်အင်အားကို မြင်၍ အံ့ဩခြင်းကိုလည်း ဖော်ပြကြသည်။ ထို့နောက် ယာတုဓာန စစ်တပ်၏ ကြောက်မက်ဖွယ် ဆူညံသံ၊ အလံ၊ ကာဝတ်နှင့် လက်နက်အပြည့်အစုံ၊ ဒုန္ဒုဘိတီးသံနှင့် စင်္ဟနာဒကဲ့သို့ ကောလဟာလကို ဖော်ပြထားပြီး တောတိရစ္ဆာန်များ ထွက်ပြေးကြသည်။ ရာမသည် ခရာ၏ စစ်တပ် စစ်ဆင်လာသည်ကို မြင်ကာ ဒေါသကို ထိန်းချုပ်၍ သတ်ဖြတ်ရန် အသင့်ပြင်တော်မူသည်။
Verse 1
आश्रमं प्रति याते तु खरे खरपराक्रमे।तानेवौत्पातिकान्रामस्सह भ्रात्रा ददर्श ह।।।।
အာရှရမသို့ ချီတက်လာသော ခရာသည် မကောင်းသော အင်အား၌ ပြင်းထန်ကြမ်းတမ်းသူ ဖြစ်၏။ ထိုအခါ ရာမသည်လည်း ညီတော်နှင့်အတူ အပျက်အန္တရာယ်ကို ညွှန်ပြသော ထိုလားလား အုတ်ပါတိက လက္ခဏာများကို မြင်တွေ့하였다။
Verse 2
तानुत्पातान्महोघोरानुत्थितान्रोमहर्षणान्।प्रजानामहितान्दृष्ट्वा रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।।।।
ထိုအလွန်ကြောက်မက်ဖွယ် နိမိတ်ဆိုးများ ပေါ်ထွက်လာ၍ ရင်တုန်စေကာ သတ္တဝါတို့အတွက် အန္တရာယ်ဖြစ်ကြောင်းကို မြင်သဖြင့် ရာမသည် လက္ခမဏအား မိန့်တော်မူ하였다။
Verse 3
इमान्पश्य महाबाहो सर्वभूतापहारिणः।समुत्थितान्महोत्पातान्संहर्तुं सर्वराक्षसान्।।।।
အို မဟာဗာဟု၊ ဤထွက်ပေါ်လာသော မဟာနိမိတ်များကို ကြည့်ပါ—သတ္တဝါအားလုံးကို လုယူသကဲ့သို့ ဖျက်ဆီးမည့် အမင်္ဂလာလက္ခဏာများဖြစ်၍ ရက္ခသတို့ အားလုံး ပျက်သုဉ်းမည်ကို ကြိုတင်ညွှန်ပြနေသည်။
Verse 4
अमी रुधिरधारास्तु विसृजन्तः खरस्वनाः।व्योम्नि मेघा विवर्तन्ते परुषा गर्दभारुणाः।।।।
ထိုမိုးတိမ်များသည်—အသံကြမ်းတမ်း၍ ရိုင်းစိုင်းကာ မြည်းအညိုရောင်သဏ္ဌာန်—ကောင်းကင်၌ လှည့်လည်ရွေ့လျားပြီး သွေးကဲ့သို့ မြင်ရသော မိုးရေစီးကြောင်းများကို သွန်ချလျက်ရှိသည်။
Verse 5
सधूमाश्च शरास्सर्वे मम युद्धाभिनन्दिनः।रुक्मपृष्ठानि चापानि विचेष्टन्ते च लक्ष्मण।।।।
အို လက္ခမဏာ၊ ငါ၏မြားအားလုံးမှ မီးခိုးထွက်လျက်ရှိပြီး ရွှေပြားကျောပါသော လေးများသည် တုန်ခါနေသကဲ့သို့ မြင်ရသည်—စစ်ပွဲသို့ ငါ့ကို ကြိုဆိုနေသကဲ့သို့။
Verse 6
यादृशा इह कूजन्ति पक्षिणः वनचारिणः।अग्रतो नो भयं प्राप्तं संशयो जीवितस्य च।।।।
ဤတောတွင်းနေထိုင်သော ငှက်များက ဒီမှာ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်နေသည့်ပုံစံက ရှေ့တွင် အန္တရာယ်ရှိမည်ကို ငါမြင်ကြိုတင်သိစေသည်; ငါတို့၏ အသက်ရှင်ရေးတောင် သံသယဖြစ်လာပြီ။
Verse 7
सम्प्रहारस्तु सुमहान्भविष्यति न संशयः।अयमाख्याति मे बाहुस्स्फुरमाणो मुहुर्मुहुः।।।।सन्निकर्षे तु न श्शूर जयं शत्रोः पराजयम्।सप्रभं च प्रसन्नं च तव वक्त्रं हि लक्ष्यते।।।।
အလွန်ကြီးမား၍ သေမင်းဆန်သော စစ်ပွဲတစ်ရပ် မလွဲမသွေ ဖြစ်ပေါ်မည်—သံသယမရှိ။ ငါ၏လက်မောင်းသည် မကြာခဏ တုန်ခါလျက် ထိုအရာကို ကြိုတင်ညွှန်ပြနေသည်။ သို့ရာတွင် အို သတ္တိရှင်၊ ထိုနိမိတ်သည် ငါတို့၏ အောင်ပွဲနှင့် ရန်သူ၏ ရှုံးနိမ့်မှုကိုလည်း ညွှန်ပြသည်; အကြောင်းမူကား သင်၏မျက်နှာသည် တောက်ပ၍ တည်ငြိမ်သန့်ရှင်းစွာ မြင်ရသည်။
Verse 8
सम्प्रहारस्तु सुमहान्भविष्यति न संशयः।अयमाख्याति मे बाहुस्स्फुरमाणो मुहुर्मुहुः।।3.24.7।।सन्निकर्षे तु न श्शूर जयं शत्रोः पराजयम्।सप्रभं च प्रसन्नं च तव वक्त्रं हि लक्ष्यते।।3.24.8।।
အလွန်ကြီးမားသော စစ်ပွဲတစ်ရပ် မလွဲမသွေ ဖြစ်ပေါ်မည်; မကြာခဏ တုန်ခါနေသော ငါ၏လက်မောင်းက ထိုနိမိတ်ကို ပြနေသည်။ သို့ရာတွင် အို သတ္တိရှင်၊ နီးကပ်သောအကျိုးရလဒ်မှာ ငါတို့၏ အောင်ပွဲနှင့် ရန်သူ၏ ရှုံးနိမ့်မှုဖြစ်သည်—သင်၏မျက်နှာသည် တောက်ပ၍ တည်ငြိမ်စွာ မြင်ရသည်။
Verse 9
उद्यतानां हि युद्धार्थं येषां भवति लक्ष्मण।निष्प्रभं वदनं तेषां भवत्यायुः परिक्षयः।।।।
လက္ခမဏာရေ၊ စစ်ပွဲအတွက် ထကြွလာသောသူတို့အနက် မျက်နှာအလင်းရောင် မရှိတော့ဘဲ မှိန်သွားသူတို့၏ အသက်တာသည် လျော့နည်းလာ၏—သေမင်းသည် နီးကပ်လာ၏။
Verse 10
रक्षसां नर्दतां घोरश्श्रूयते च महाध्वनिः।आहतानां च भेरीणां राक्षसैः क्रूरकर्मभिः।।।।
ကြောက်မက်ဖွယ် မဟာသံကြီးကို ကြားရ၏—ရက္ခသများ၏ ဟိန်းဟောက်သံနှင့်၊ ရက်စက်သော ကర్మပြုသူ ရက္ခသတို့က တီးခတ်သော ဘေရီဒုံသံတို့ ပေါင်းစည်း၍ ဂုဏ်သံထွက်လာသည်။
Verse 11
अनागतविधानं तु कर्तव्यं शुभमिच्छता।आपदं शङ्कमानेन पुरुषेण विपश्चिता।।।।
ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို လိုလားသူနှင့် အန္တရာယ်ကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းတတ်သော ပညာရှိသည် ဘေးအန္တရာယ် မရောက်မီကတည်းက မင်္ဂလာရှိသော ကြိုတင်စီမံကာကွယ်မှုကို ပြုလုပ်သင့်သည်။
Verse 12
तस्माद्गृहीत्वा वैदेहीं शरपाणिर्धनुर्धरः।गुहामाश्रय शैलस्य दुर्गां पादपसङ्कुलाम्।।।।
ထို့ကြောင့် ဝိုင်ဒေဟီ စီတာကို ခေါ်ယူ၍ လက်၌ ဓနုကိုင်ကာ မြားများကို အသင့်ထားလျက်၊ သစ်ပင်များထူထပ်၍ ဝင်ရောက်ရန်ခက်ခဲသော တောင်တန်း၏ ကာကွယ်ရခက်သည့် ဂူထဲသို့ ခိုလှုံလော့။
Verse 13
प्रतिकूलितुमिच्छामि न हि वाक्यमिदं त्वया।शापितो मम पादाभ्यां गम्यतां वत्स मा चिरम्।।।।
ဤစကားကို သင် မဆန့်ကျင်စေလို။ ငါ၏ခြေတော်၌ ထားခဲ့သော သစ္စာကတိကြောင့်၊ ချစ်သောကလေးရေ—ချက်ချင်းသွားလော့၊ မနှောင့်နှေးနှင့်။
Verse 14
त्वं हि शूरश्च बलवान्हन्याह्येतान्न संशयः।स्वयं तु हन्तुमिच्छामि सर्वानेव निशाचरान्।।।।
သင်သည် သတ္တိရှိ၍ အင်အားကြီးသူဖြစ်သည်—ဤသူတို့ကို သတ်နိုင်မည်မှာ သံသယမရှိ။ သို့သော် ငါကိုယ်တိုင်ပင် ညအတွင်းလှည့်လည်သော နိသာချရများအားလုံးကို ဖျက်ဆီးလိုသည်။
Verse 15
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणस्सह सीताया।शरानादाय चापं च गुहां दुर्गां समाश्रयत्।।।।
ရာမ၏ အမိန့်အတိုင်း လက္ခမဏသည် မြားနှင့် လေးကိုယူဆောင်ကာ စီတာနှင့်အတူ ဝင်ရခက်သော ဂူထဲသို့ ဝင်၍ ခိုလှုံနေ하였다။
Verse 16
तस्मिन्प्रविष्टे तु गुहां लक्ष्मणे सह सीतया।हन्त निर्युक्तमित्युक्त्वा रामः कवचमाविशत्।।।।
လက္ခမဏသည် စီတာနှင့်အတူ ဂူထဲသို့ ဝင်ပြီးနောက် ရာမက “ကောင်းပြီ၊ တာဝန်ကို စီစဉ်ပြီးပြီ” ဟုဆိုကာ ထို့နောက် သံကာဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်하였다။
Verse 17
स तेनाग्नि निकाशेन कवचेन विभूषितः।बभूव राम स्तिमिरे विधूमोऽग्निरिवोत्थितः।।।।
မီးကဲ့သို့ တောက်ပသော သံကာဝတ်စုံဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရာမသည် အမှောင်ထဲတွင် မီးခိုးမဲ့ မီးလောင်တက်လာသကဲ့သို့ တောက်ပထင်ရှား하였다။
Verse 18
स चापमुद्यम्य महच्छरानादाय वीर्यवान्।बभूवावस्थितस्तत्र ज्यास्वनैः पूरयन्दिशः।।।।
ထို့နောက် သတ္တိဗလပြည့်ဝသော ရာမသည် လေးကြီးကို မြှောက်ကာ မြားများကို ကိုင်ဆောင်ပြီး ထိုနေရာတွင် တည်ငြိမ်စွာ ရပ်တည်၍ လေးကြိုးသံက တစ်လောကလုံးသို့ ပျံ့နှံ့စေ하였다။
Verse 19
ततो देवास्सगन्धर्वास्सिद्धाश्च सह चारणैः।समेयुश्च महात्मानो युद्धदर्शनकाङ्क्षिणः।।।।
ထို့နောက် ဒေဝတားများသည် ဂန္ဓဗ္ဗ၊ စိဒ္ဓ နှင့် စာရဏတို့နှင့်အတူ မဟာသတ္တဝါကြီးများအားလုံး စစ်ပွဲကို မြင်တွေ့လိုသဖြင့် စုဝေးလာကြ하였다။
Verse 20
ऋषयश्च महात्मानो लोके ब्रह्मर्षिसत्तमाः।समेत्य चोचुस्सहिता अन्योन्यं पुण्यकर्मणः।।।।
ထို့နောက် မဟာတမ ရှိသူ ရသီများ—လောက၌ အမြတ်ဆုံး ဘြဟ္မရသီများ၊ ကုသိုလ်ကံသန့်ရှင်းသူများ—အတူတကွ စုဝေးလာကာ အချင်းချင်း ဆွေးနွေးပြောဆိုကြ하였다။
Verse 21
स्वस्ति गोब्राह्मणेभ्योऽस्तु लोकानां येऽभिसङ्गताः।जयतां राघवो युद्धे पौलस्त्यान् रजनीचरान्।।।।चक्रहस्तो यथा युद्धे सर्वानसुर पुङ्गवान्।
နွားများနှင့် ဗြဟ္မဏများအပေါ် ကောင်းကျိုးမင်္ဂလာ ဖြစ်ပါစေ၊ ဤနေရာ၌ စုဝေးလာသော လောကအပေါင်းတို့အပေါ်လည်း ကောင်းကျိုးရှိပါစေ။ ရာဃဝ (ရာမ) သည် စစ်ပွဲ၌ ပေါလස්တျ မျိုးရိုး၏ ညအတွင်းလှည့်လည်သော ရက္ခသတို့ကို အောင်မြင်ပါစေ—ယခင်က စက်ရလက်ကိုင် ဘုရားဝိෂ္ဏုသည် အဆုရတို့၏ အထွတ်အထိပ်သူရဲကောင်းများကို စစ်မြေ၌ အနိုင်ယူသကဲ့သို့။
Verse 22
एवमुक्त्वा पुनः प्रोचुरालोक्य च परस्परम्।।।।चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्।एकश्च रामो धर्मात्मा कथं युद्धं भविष्यति।।।।
ဤသို့ဆိုပြီးနောက် သူတို့သည် အချင်းချင်း ပြန်လည်ကြည့်ရှုကာ ပြောကြသည်—“ကြောက်မက်ဖွယ် လုပ်ရပ်များရှိသော ရက္ခသ တစ်သောင်းလေးထောင်ရှိ၏၊ သို့ရာတွင် ဓမ္မတော်မူသော ရာမသည် တစ်ဦးတည်းသာ။ ဤစစ်ပွဲသည် မည်သို့ ဖြစ်ပေါ်မည်နည်း?”
Verse 23
एवमुक्त्वा पुनः प्रोचुरालोक्य च परस्परम्।।3.24.22।।चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्।एकश्च रामो धर्मात्मा कथं युद्धं भविष्यति।।3.24.23।।
ထိုသို့ဆိုပြီးနောက် အချင်းချင်းကြည့်ကာ ထပ်မံဆိုကြသည်— “ကြောက်မက်ဖွယ်အမှုများပြုသော ရက္ခသ ၁၄,၀၀၀ ယောက်ရှိသော်လည်း၊ ဓမ္မတရားရှိသော ရာမသည် တစ်ဦးတည်းသာ။ ဤစစ်ပွဲ မည်သို့ဖြစ်နိုင်မည်နည်း?”
Verse 24
इति राजर्षयस्सिद्धास्सगणाश्च द्विजर्षभाः।जातकौतूहलास्तस्थुर्विमानस्थाश्च देवताः।।।।
ထိုသို့ပင် ရာဇရ္ဓိများ၊ စိဒ္ဓများနှင့် အဖွဲ့အစည်းပါသော ဗြာဟ္မဏအရှင်မြတ်တို့က ဆိုကြ၏။ ထို့ပြင် ဝိမာနပေါ်၌ တည်နေသော ဒေဝတားတို့လည်း စိတ်ဝင်စားမှုထကြွကာ နောက်တစ်ဆင့် ဘာဖြစ်မည်ကို ကြည့်ရှုရန် ရပ်တည်စောင့်ဆိုင်းကြ၏။
Verse 25
आविष्टं तेजसा रामं सङ्ग्रामशिरसि स्थितम्।दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि भयाद्विव्यथिरे तदा।।।।
ထို့နောက် စစ်မြေ၏ရှေ့တန်း၌ ရပ်တည်၍ တေဇောဓာတ်တောက်ပလျက်ရှိသော ရာမကို မြင်ကြသောအခါ သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် ကြောက်ရွံ့၍ တုန်လှုပ်ကြ၏။
Verse 26
रूपमप्रतिमं तस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः।बभूव रूपं क्रुद्धस्य रुद्रस्येव पिनाकिनः।।।।
အလုပ်အကိုင်၌ မပင်ပန်းမနားသော ရာမ၏ မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သည့် ရုပ်သဏ္ဌာန်သည် ယခုအခါ ပိနာကာဓနုကို ကိုင်ဆောင်သော ဒေါသထန်သည့် ရုဒ္ဒရ၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ ထင်ရှားလာ၏။
Verse 27
ततो गम्भीरनिर्ह्रादं घोरवर्मायुधध्वजम्।अनीकं यातुधानानां समन्तात्प्रत्यदृश्यत।।।।
ထို့နောက် ယာတုဓာနတို့၏ တပ်အင်အားသည် အရပ်ရပ်မှ ပေါ်ထွန်းလာ၍ နက်ရှိုင်းကြမ်းတမ်းသော အော်ဟစ်သံများကို ထွက်ပေါ်စေကာ သံချပ်ကာ၊ လက်နက်နှင့် အလံတော်များကြောင့် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းလှ၏။
Verse 28
सिंहनादं विसृजतामन्योन्यमभिगर्जताम्।चापानि विस्फ़ारयतां जृम्भतामप्यभीक्ष्णशः।।।।विप्रघुष्टस्वनानां च दुन्धुभींश्चापि निघ्नताम्।तेषां सुतुमुलश्शब्दः पूरयामास तद्वनम्।।।।
သူတို့သည် ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ ဟိန်းဟောက်၍ အချင်းချင်း အော်ဟစ်စိန်ခေါ်ကြကာ လေးကြိုးကို မကြာခဏ တင်းတိပ်တီးခတ်သကဲ့သို့ ဆွဲတင်ကြပြီး၊ ထပ်ခါထပ်ခါ ဟားဟားယားယား အာဟာရသံထွက်ကြသည်။ ထို့ပြင် အော်သံကြီးများ ထွက်စေ၍ ဒုန္ဒုဘီ စစ်တီးဝိုင်းကိုလည်း တီးခတ်ကြသဖြင့်၊ သူတို့၏ အလွန်အမင်း ကကွက်ကကွင်း ဆူညံသံသည် ထိုတောအနှံ့ ပြည့်နှက်သွား하였다။
Verse 29
सिंहनादं विसृजतामन्योन्यमभिगर्जताम्।चापानि विस्फ़ारयतां जृम्भतामप्यभीक्ष्णशः।।3.24.28।।विप्रघुष्टस्वनानां च दुन्धुभींश्चापि निघ्नताम्।तेषां सुतुमुलश्शब्दः पूरयामास तद्वनम्।।3.24.29।।
ဤပုဒ်ပြန်တွင် ဖော်ပြချက်ကို ထပ်မံဆိုထားသည်—သူတို့သည် ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ ဟိန်းဟောက်၍ အချင်းချင်း အော်ဟစ်စိန်ခေါ်ကြကာ လေးကြိုးကို အမြဲတမ်း ဆွဲတင်ကြပြီး၊ အော်သံကြီးများ ထွက်စေကာ ဒုန္ဒုဘီ စစ်တီးဝိုင်းကို တီးခတ်ကြသဖြင့်၊ သူတို့၏ ဆူညံသံသည် ထိုတောကို ပြည့်နှက်စေ하였다။
Verse 30
तेन शब्देन वित्रस्ताश्वापदा वनचारिणः।दुद्रुवुर्यत्र निश्शब्दं पृष्ठतो न व्यलोकयन्।।।।
ထိုဆူညံသံကြောင့် တောတွင်းလှည့်လည်နေသော တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများသည် ထိတ်လန့်ကြကာ၊ တိတ်ဆိတ်ရာအရပ်သို့ အပြေးအလွှား ထွက်ပြေးသွားပြီး နောက်သို့လည်း မလှည့်ကြည့်ကြတော့။
Verse 31
तत्त्वनीकं महाघोरं रामं समुपसर्पत।धृतनानाप्रहरणं गम्भीरं सागरोपमम्।।।।
အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်သော ထိုစစ်တပ်သည်—လက်နက်မျိုးစုံကို ကိုင်ဆောင်ထား၍ ပင်လယ်ကဲ့သို့ ကျယ်ဝန်းနက်ရှိုင်းကာ—ရာမထံသို့ နီးကပ်လာ하였다။
Verse 32
रामोऽपि चारयंश्चक्षुस्सर्वतो रणपण्डितः।ददर्श खरसैन्यं तद्युद्धाभिमुखमुत्थितम्।।।।
ရာမလည်း—စစ်ပညာ၌ ကျွမ်းကျင်သူ—မျက်စိကို အရပ်ရပ်သို့ လှည့်လည်ကြည့်ရှုကာ၊ စစ်ပွဲသို့ မျက်နှာမူ၍ ထတက်ရပ်နေသော ခရာ၏ စစ်တပ်ကို မြင်တွေ့하였다။
Verse 33
वितत्य च धनुर्भीमं तूण्याश्चोद्धृत्य सायकान्।क्रोधमाहारयत्तीव्रं वधार्थं सर्वरक्षसाम्।।।।
သခင်ရာမသည် ကြောက်မက်ဖွယ်သော လေးကို တင်းတိပ်စွာတပ်ဆင်၍ မြားအုံမှ မြားများကို ဆွဲထုတ်ကာ ရာක්ෂသတို့အားလုံးကို သုတ်သင်ဖျက်ဆီးရန် အလွန်ပြင်းထန်သော ဒေါသကို စုဆောင်းတော်မူ၏။
Verse 34
दुष्प्रेक्ष्यस्सोऽभवत्कृद्धो युगान्ताग्निरिव ज्वलन्।तं दृष्ट्वा तेजसाविष्टं प्राद्रवन्वनदेवताः।।।।
ဒေါသထဲတွင် သခင်ရာမသည် ကြည့်ရှုရန်ပင် ခက်ခဲလောက်အောင် တောက်လောင်ကာ ကာလအဆုံး၏ မီးကဲ့သို့ လောင်ကျွမ်းတော်မူ၏။ ထိုတေဇောဓာတ်ဖြင့် ပြည့်ဝနေသည်ကို မြင်သော် တော၏ နတ်ဒေဝတားများပင် ထွက်ပြေးကြ၏။
Verse 35
तस्य क्रुद्धस्य रूपं तु रामस्य ददृशे तदा।दक्षस्येव क्रतुं हन्तुमुद्यतस्य पिनाकिनः।।।।
ထိုအခါ ဒေါသထွက်နေသော သခင်ရာမ၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်သည် ပိနာကကို ကိုင်ဆောင်သော သီဝ (Śiva) က ဒက္ခ၏ ယဇ္ဉကို ဖျက်ဆီးရန် ထတက်လာသကဲ့သို့ ထင်ရှားပေါ်လွင်လာ၏။
Verse 36
आविष्टं तेजसा रामं सङ्ग्रामशिरसि स्थितम्।दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि भयार्तानि प्रदुद्रुवुः।।।।
တေဇောဓာတ်ဖြင့် ပြည့်ဝကာ စစ်မြေပြင်၏ အရှေ့ဆုံးတွင် ရပ်တည်နေသော သခင်ရာမကို မြင်သော် သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် ကြောက်ရွံ့လန့်ဖျား၍ ထွက်ပြေးကြ၏။
Verse 37
तत्कार्मुकैराभरणैर्ध्वजैश्च तैर्वर्मभिश्चाग्निसमानवर्णैः।बभूव सैन्यं पिशिताशनानां सूर्योदये नीलमिवाभ्रबृन्दम्।।।।
လေးများ၊ အလှဆင်ပစ္စည်းများ၊ အလံတံခွန်များနှင့် မီးရောင်တောက်ပသကဲ့သို့ အရောင်ရှိသော သံချပ်ကာများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော အသားစားတို့၏ စစ်တပ်သည် နေထွက်ချိန်၌ အပြာမဲမဲ မိုးတိမ်အစုကြီးတစ်စုကဲ့သို့ ထင်မြင်ရ၏။
The pivotal action is Rāma’s decision to separate roles under crisis: he assigns Lakṣmaṇa the protective duty of escorting Sītā to an inaccessible cave, while he himself assumes the frontline responsibility—balancing compassion-based safeguarding with duty-based confrontation.
The explicit upadeśa is: “अनागतविधानं… कर्तव्यम्”—a prudent, learned person should plan defense before danger fully arrives. The teaching frames preparedness as a dharmic discipline, not as fear, integrating foresight with moral intent (śubham icchatā).
Geographically, the scene centers on the āśrama region in the forest and a दुर्ग-शैल-गुहा (inaccessible mountain cave) used as a protective refuge. Culturally, the ‘गोब्राह्मण-स्वस्ति’ benediction and the assembly of devas/ṛṣis as war-witnesses mark the conflict as a cosmos-observed dharma-event.