Sarga 1 Hero
Aranya KandaSarga 123 Verses

Sarga 1

तापसाश्रममण्डलदर्शनम् (Entering Dandaka and Meeting the Sages)

अरण्यकाण्ड

သရဂ ၁ တွင် သီရိရာမသည် မဟာ ဒဏ္ဍကာတောအတွင်း ဝင်ရောက်လာခြင်းနှင့် တပသီတို့၏ အာရှရမ်ကွန်ယက် (tāpasāśrama-maṇḍala) ကို ဆက်တိုက်ဖော်ပြသည့် အလှတရားပြည့်ဝသော ရှုမြင်ချက်ကို တင်ပြသည်။ အာရှရမ်များသည် အခမ်းအနားစည်းကမ်းအတိုင်း စနစ်တကျတည်ရှိပြီး တောက်ပသန့်ရှင်းလှသည်—အဝင်းအဝိုင်းကို သန့်စင်ကာ ရေဖြန်းထားပြီး ဝေဒသရော်သံများ ပဲ့တင်ထပ်လျက်၊ ပူဇော်သက္ကာနှင့် မီးပူဇော်ရာများကို ထိန်းသိမ်းထားကာ ငှက်နှင့် သမင်တို့လည်း မကြောက်မရွံ့ ခိုလှုံနိုင်သည်။ ထိုကြောင့် တောအတွင်းရှိ အာရှရမ်သည် စည်းကမ်းရှိသော အသေးစားအုပ်ချုပ်ရေးတစ်ရပ်ကဲ့သို့ ပေါ်လွင်လာသည်။ ရာမသည် မဟာဓနု၏ ကြိုးကို လျော့ထားကာ နီးကပ်လာသည်မှာ ရန်လိုခြင်းမဟုတ်ဘဲ ထိန်းချုပ်ထားသော အဆင်သင့်ဖြစ်မှုကို ပြသခြင်းဖြစ်သည်။ ဒိဗ္ဗဒೃಷ್ಟိရှိသော ရှင်ရသီတို့က ရာမ၊ စီတာနှင့် လက္ခမဏကို မင်္ဂလာအာသီသနာများဖြင့် ကြိုဆိုကြသည်။ သူတို့သည် အံ့ဩ敬虔စွာ ကြည့်ရှုကာ ရာမ၏ တောက်ပမှုကို ထွက်ပေါ်လာသော လမင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြသည်။ ထို့နောက် ဓမ္မအတိုင်း ဧည့်ခံမှုကို ဆောင်ရွက်၍ ရွက်ကူတဲ၌ ထိုင်ခုံပေးကာ ရေကို ပူဇော်ပြီး နောက်တောထွက်အစာ—ဥ၊ အမြစ်၊ သစ်သီးနှင့် ပန်းတို့ကို ဆက်ကပ်ကြသည်။ ရှင်ရသီတို့သည် ရာဇဓမ္မ၏ အခြေခံကို ထင်ရှားစွာ ဆိုကြသည်—ရာမကို အားကိုးရာ၊ ဓမ္မကာကွယ်သူ၊ ဒဏ္ဍကို ကိုင်ဆောင်သူ (အကာအကွယ်အတွက် အာဏာတရားကို ထိန်းသိမ်းသူ) ဟု ကြေညာကြသည်။ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးတာဝန်ကြောင့် မင်းသည် “အိန္ဒြာ၏ လေးပုံတစ်ပုံ” ဟု ဆိုကြ၏။ နောက်ဆုံးတွင် အင်အားသုံးခြင်းကို စွန့်လွှတ်ပြီးသား တပသီတို့ကို ကာကွယ်ပေးရန် တောင်းပန်ကာ မိမိတို့ကို “ကလေးများကဲ့သို့” အားကိုးသူများဟု ဖော်ပြ၍ ရာမ၏ အုပ်ချုပ်ရေးတာဝန်ကို တောနက်အထိ တိုးချဲ့ပေးကြသည်။

Shlokas

Verse 1

प्रविश्य तु महारण्यं दण्डकारण्यमात्मवान्।ददर्श रामो दुर्धर्षस्तापसाश्रममण्डलम्।।।।

ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်တည်ငြိမ်၍ မရှုံးနိုင်သော ရာမသည် မဟာတော ဒဏ္ဍကာရဏ္ယသို့ ဝင်ရောက်ပြီးနောက် တပသီတို့၏ အာရှရမ်များ ပြန့်ကျယ်စွာ တည်ရှိရာကို မြင်တော်မူ၏။

Verse 2

कुशचीरपरिक्षिप्तं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम्।यथा प्रदीप्तं दुर्दर्शं गगने सूर्यमण्डलम्।।।।

အာရှရမ၏ အဝန်းအဝိုင်းတွင် ကုရှမြက်နှင့် သစ်ခွံအဝတ်တို့ ပြန့်ကျဲနေပြီး၊ ပုဏ္ဏားသဘော၏ မင်္ဂလာလက္ခမီ—သန့်ရှင်းသော အာနုభာဝဖြင့် လွှမ်းခြုံထားသည်။ ထိုအာရှရမသည် မျက်စိမတည်နိုင်အောင် တောက်ပ၍ ကောင်းကင်၌ လောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့သော နေမဏ္ဍလနှင့် တူ၏။

Verse 3

शरण्यं सर्वभूतानां सुसम्मृष्टाजिरं सदा।मृगैर्बहुभिराकीर्णं पक्षिसङ्घैस्समावृतम्।।।।

ထိုအာရှရမများသည် အမြဲတမ်း အဝင်းအဝိုင်းကို သန့်ရှင်းစွာ လှည်းသုတ်ထားပြီး သတ္တဝါအားလုံးအတွက် အားကိုးရာဖြစ်၏။ သမင်များစွာဖြင့် ပြည့်နှက်ကာ ငှက်အုပ်များဖြင့် လွှမ်းမိုးနေ၏။

Verse 4

पूजितं च प्रनृत्तं च नित्यमप्सरसां गणैः।विशालैरग्निशरणैः स्रुग्भाण्डैरजिनैः कुशैः।।।।समिद्भिस्तोयकलशैः फलमूलैश्च शोभितम्।आरण्यैश्च महावृक्षैः पुण्यैस्स्वादुफलैर्वृतम्।।।।

ထိုနေရာသည် အမြဲတမ်း ပူဇော်ဂုဏ်ပြုခံရပြီး၊ အပ్సရာအုပ်စုတို့၏ အကန့်အသတ်မဲ့ ကပြဖျော်ဖြေမှုကဲ့သို့ အလှတရားဖြင့် တင့်တယ်နေ၏။ ထိုတွင် ကျယ်ဝန်းသော မီးပူဇော်ရာ (အဂ္နိ-ရှရဏ) များ၊ ဟောမလှည်း (စရုက်) နှင့် ယဇ్ఞပစ္စည်းအိုးခွက်များ၊ သမင်အရေများ၊ ကုရှမြက်များ စုံလင်ရှိ၏။

Verse 5

पूजितं च प्रनृत्तं च नित्यमप्सरसां गणैः।विशालैरग्निशरणैः स्रुग्भाण्डैरजिनैः कुशैः।।3.1.4।।समिद्भिस्तोयकलशैः फलमूलैश्च शोभितम्।आरण्यैश्च महावृक्षैः पुण्यैस्स्वादुफलैर्वृतम्।।3.1.5।।

ထိုအာရှရမ်သည် ဟောမပူဇာအတွက် မီးဖိုသစ်တုံးများ၊ ရေကလရှ်များ၊ သစ်သီးနှင့် အမြစ်များဖြင့် လှပစွာ အလှဆင်ထားပြီး၊ သန့်ရှင်းမြတ်စွာသော တောကြီးသစ်ပင်မဟာများက ဝိုင်းရံထားကာ ချိုမြိန်သော သစ်သီးများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။

Verse 6

बलिहोमार्चितं पुण्यं ब्रह्मघोषनिनादितम्।पुष्पैश्चान्यैः परिक्षिप्तं पद्मिन्या च सपद्मया।।।।फलमूलाशनैर्दान्तैश्चीरकृष्णाजिनाम्बरैः।सूर्यवैश्वानराभैश्च पुराणैर्मुनिभिर्वुतम्।।।।

ထိုနေရာသည် သန့်ရှင်းမြတ်စွာ၍ ဘလိပူဇာနှင့် ဟောမပူဇာတို့ဖြင့် ပူဇော်အာရాధနာခံရကာ၊ ဗေဒမန္တရသံ (ဗြဟ္မဃောသ) ၏ ဂုဏ်သံကြီးက လှိုင်းလှိုင်းထွက်နေသည်။ ပန်းမျိုးစုံဖြင့် ပတ်လည်ချထားပြီး၊ ပဒ္မပန်းများပြည့်နှက်သော ကြာကန်တစ်ကန်ဖြင့်လည်း အလှဆင်ထားသည်။

Verse 7

बलिहोमार्चितं पुण्यं ब्रह्मघोषनिनादितम्।पुष्पैश्चान्यैः परिक्षिप्तं पद्मिन्या च सपद्मया।।3.1.6।।फलमूलाशनैर्दान्तैश्चीरकृष्णाजिनाम्बरैः।सूर्यवैश्वानराभैश्च पुराणैर्मुनिभिर्वुतम्।।3.1.7।।

ထိုနေရာကို မူနိအိုမင်းများက ဝိုင်းရံထားကြသည်—ကိုယ်စိတ်သမာဓိရှိ၍ သစ်သီးနှင့် အမြစ်တို့ကိုသာ စားသုံးကာ၊ သစ်ခွံအဝတ်နှင့် အနက်ရောင် သမင်အရေကို ဝတ်ဆင်ထားပြီး၊ နေမင်းနှင့် မီးတောက်ကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်နေကြသည်။

Verse 8

पुण्यैश्च नियताहारैः शोभितं परमर्षिभिः।तद्ब्रह्मभवनप्रख्यं ब्रह्मघोषनिनादितम्।।।।

ဝေဒသံဃောသများ တုန်လှုပ်မြည်ဟည်း၍ ဗြဟ္မာ၏ နေရာတော်ကဲ့သို့ ထင်ရှားသော ထိုအာရှရမအစုသည် အစာအဟာရကို ကန့်သတ်သေချာစွာ စည်းကမ်းတကျ ထိန်းသိမ်းသော မဟာရိရှီများကြောင့် တောက်ပလှပနေ하였다။

Verse 9

ब्रह्मविद्भिर्महाभागैर्ब्राह्मणैरुपशोभितम्।तद्दृष्ट्वा राघवः श्रीमांस्तापसाश्रममण्डलम्।।।।अभ्यगच्छन्महातेजा विज्यं कृत्वा महद्धनुः।

ဗြဟ္မန်ကို သိမြင်သော ကံကောင်းမြတ်သော ဗြာဟ္မဏများဖြင့် တင့်တယ်လှပနေသည့် တပသီအာရှရမအဝိုင်းကို မြင်သောအခါ တေဇောဓာတ်ကြီးမားသည့် ရာဃဝသည် မိမိ၏ ကြီးမားသော မြားလက်နက်ကို အရင်ဆုံး ကြိုးတင်းအားလျော့စေကာ ထိုနေရာသို့ ချဉ်းကပ်သွား하였다။

Verse 10

दिव्यज्ञानोपपन्नास्ते रामं दृष्ट्वा महर्षयः।।।।अभ्यगच्छन्स्तदा प्रीता वैदेहीं च यशस्विनीम्।

ဓမ္မဉာဏ်တော်မြတ် (ဒိဗ္ဗဉာဏ်) ပြည့်ဝသော မဟာရသီတို့သည် ရာမကို ဂုဏ်သတင်းကျော်ကြားသော ဝိုင်ဒေဟီ (စီတာ) နှင့်အတူ မြင်လျှင် ဝမ်းမြောက်ကြ၍ ကြိုဆိုရန် ချဉ်းကပ်လာကြ၏။

Verse 11

ते तं सोममिवोद्यन्तं दृष्ट्वा वै धर्मचारिणम्।।।।लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा तु वैदेहीं च यशस्विनीम्।मङ्गलानि प्रयुञ्जानाः प्रत्यगृह्णन्दृढव्रताः।।।।

သစ္စာဝတ္တရား၌ တည်ကြည်သော ရသီတို့သည် တရားဓမ္မကို လိုက်နာသော ရာမကို လတက်သကဲ့သို့ တောက်ပနေသည်ဟု မြင်ကြပြီး၊ လက္ခမဏနှင့် ဂုဏ်သတင်းကျော်ကြားသော ဝိုင်ဒေဟီကိုလည်း မြင်ကာ မင်္ဂလာကောင်းချီးများကို ဆိုလျက် ကြိုဆိုရန် ရှေ့တိုးလာကြ၏။

Verse 12

ते तं सोममिवोद्यन्तं दृष्ट्वा वै धर्मचारिणम्।।3.1.11।।लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा तु वैदेहीं च यशस्विनीम्।मङ्गलानि प्रयुञ्जानाः प्रत्यगृह्णन्दृढव्रताः।।3.1.12।।

ဤကဗျာပိုဒ်သည် အရင်ဖော်ပြချက်ကို ထပ်မံဆိုသည်—ဝတ္တရား၌ တည်ကြည်သော ရသီတို့သည် တရားဓမ္မကို လိုက်နာသော ရာမကို လတက်သကဲ့သို့ တောက်ပနေသည်ဟု မြင်ကာ၊ လက္ခမဏနှင့် နာမည်ကျော် ဝိုင်ဒေဟီနှင့်အတူ မင်္ဂလာကောင်းချီးများဖြင့် ကြိုဆိုကြ၏။

Verse 13

रूपसंहननं लक्ष्मीं सौकुमार्यं सुवेषताम्।ददृशुर्विस्मिताकारा रामस्य वनवासिनः।।।।

တောတွင်းနေထိုင်သော ရှင်ရသီတို့သည် အံ့ဩသွားကြ၍ ရာမ၌ ကိုယ်ရုပ်အလှနှင့် အချိုးအစားညီညာမှု၊ တင့်တယ်သော သရဖူတော်ကဲ့သို့သော ရောင်ဝါ၊ နူးညံ့သိမ်မွေ့မှုနှင့် တောထဲ၌ပင် သင့်လျော်သော ဝတ်စုံအလှကို မြင်တွေ့ကြ၏။

Verse 14

वैदेहीं लक्ष्मणं रामं नेत्रैरनिमिषैरिव।आश्चर्यभूतान्ददृशुः सर्वे ते वनचारिणः।।।।

တောတွင်းသွားလာနေထိုင်သူတို့အားလုံးသည် ဝိုင်ဒေဟီ၊ လက္ခမဏနှင့် ရာမကို မျက်တောင်မခတ်သကဲ့သို့ စိုက်ကြည့်ကြ၍ ထိုသုံးပါးသည် သူတို့အတွက် အံ့ဖွယ်အဖြစ် ထင်ရှားလေ၏။

Verse 15

अत्रैनं हि महाभागा स्सर्वभूतहिते रताः।अतिथिं पर्णशालायां राघवं संन्यवेशयन्।।।।

ဤနေရာ၌ သတ္တဝါအားလုံး၏ အကျိုးချမ်းသာအတွက် အမြဲတမ်းကြိုးပမ်းနေသော မဟာဘုန်းရှိ ရှင်ရသီတို့သည် ရာဃဝကို ဧည့်သည်အဖြစ် ဂုဏ်ပြုကာ ရွက်ကာတဲအတွင်း ထိုင်စေကြ၏။

Verse 16

ततो रामस्य सत्कृत्य विधिना पावकोपमाः।आजह्रुस्ते महाभागाः सलिलं धर्मचारिणः।।।।

ထို့နောက် မီးကဲ့သို့ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော မဟာဘုန်းရှိ ရှင်ရသီတို့သည် ထုံးတမ်းစဉ်လာအတိုင်း ရာမကို ဂုဏ်ပြုတော်မူပြီးနောက် ဓမ္မနှင့်ညီစွာ ရေကို ယူဆောင်လာကြ၏။

Verse 17

पुष्पं मूलं फलं सर्वमाश्रमं च महात्मनः।निवेदयित्वा धर्मज्ञास्ते ततः प्राञ्जलयोऽब्रुवन्।।।।

ပန်းများ၊ အမြစ်များ၊ အသီးများနှင့် အာရှရမ်၌ ရှိသမျှကို မဟာသတ္တဝါထံ ဆက်ကပ်ပြီးနောက် ဓမ္မကို သိမြင်သော ရှင်ရသီတို့သည် လက်အုပ်ချီကာ ထို့နောက် ပြောကြားလေ၏။

Verse 18

धर्मपालो जनस्यास्य शरण्यस्त्वं महायशाः।पूजनीयश्च मान्यश्च राजा दण्डधरो गुरुः।।।।

အို မဟာကီရ్తိရှိသော မင်းကြီး၊ သင်သည် ဤပြည်သူတို့၏ အားကိုးရာဖြစ်၍ ဓမ္မကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူ ဖြစ်၏။ ပူဇော်ထိုက်၊ လေးစားထိုက်၏။ မင်းအဖြစ် သင်သည် အပြစ်ဒဏ်၏ ဒဏ္ဍာကို ကိုင်ဆောင်ကာ ဂုရုကဲ့သို့ လမ်းညွှန်သူ ဖြစ်၏။

Verse 19

इन्द्रस्येह चतुर्भागः प्रजा रक्षति राघव।राजा तस्माद्वरान्भोगान्रम्यान् भुङक्तेलोकनमस्कृतः।।।।

အို ရာဃဝ၊ ဤလောက၌ မင်းသည် ပြည်သူကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သောကြောင့် အိန္ဒြာ၏ အာနုභာဝ၏ လေးပုံတစ်ပုံကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဆိုကြ၏။ ထို့ကြောင့် လောကက နမස්ကာရပြုလေးစားကာ အလွန်ကောင်းမြတ်၍ ရမဏီယသော အကျိုးအမြတ်များကို သင်ခံစားရ၏။

Verse 20

ते वयं भवता रक्ष्या भवद्विषयवासिनः।नगरस्थो वनस्थो वा त्वं नो राजा जनेश्वरः।।।।

ကျွန်ုပ်တို့သည် သင်၏နိုင်ငံတော်အတွင်း နေထိုင်သူများဖြစ်သဖြင့် သင်က ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရမည်။ သင်သည် မြို့၌နေစေ၊ တော၌နေစေ—သင်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ မင်းတရား၊ ပြည်သူတို့၏ အရှင်ဖြစ်သည်။

Verse 21

न्यस्तदण्डा वयं राजञ्जितक्रोधा जितेन्द्रियाः।रक्षणीयास्त्वया शश्वदगर्भभूतास्तपोधनाः।।।।

အို မင်းတရား၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် ဒဏ္ဍ (အပြစ်ပေးတံ) ကို ချထားပြီး၊ အမျက်ကို အနိုင်ယူကာ အင်ဒြိယများကို ထိန်းချုပ်ပြီးသားဖြစ်သည်။ တပဓန—တပသ်ကို ဓနအဖြစ်ထားသော တပသီများဖြစ်သည့် ကျွန်ုပ်တို့ကို သင်သည် အမြဲကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရမည်၊ ကိုယ့်သားသမီးကဲ့သို့ပင်။

Verse 22

एवमुक्त्वा फलैर्मूलैः पुष्पैर्वन्यैश्च राघवम्।अन्यैश्च विविधाहारैः सलक्ष्मणमपूजयन्।।।।

ထိုသို့ဆိုပြီးနောက် သူတို့သည် လက္ခမဏနှင့်အတူ ရာဃဝ (ရာမ) ကို သစ်တောမှရသော သစ်သီးများ၊ အမြစ်များ၊ တောပန်းများနှင့် အမျိုးမျိုးသော တောအစာများဖြင့် ရိုသေစွာ ပူဇော်ကာ ဂုဏ်ပြုကြ하였다။

Verse 23

तथान्ये तापसास्सिद्धा रामं वैश्वानरोपमाः।न्यायवृत्ता यथान्यायं तर्पयामासुरीश्वरम्।।।।

ထိုနည်းတူပင် အခြားသော စိဒ္ဓတပသီများသည် ဝိုင်ရှ္ဝာနရ (မီး) ကဲ့သို့ တောက်ပ၍ အကျင့်သီလတရားမှန်ကန်ကြသဖြင့် ဓမ္မနှင့်ညီသောနည်းလမ်းဖြင့် အရှင်ရာမကို စိတ်ကျေနပ်အောင် ပြုလုပ်ပူဇော်ကြ하였다။

Frequently Asked Questions

The central action is the sages’ petition that Rama, though living in the forest, must still function as king—protector and daṇḍadhara—thereby extending sovereign duty to ascetics who have renounced coercion and depend on righteous protection.

Dharma is portrayed as role-bound and continuous: kingship is defined by safeguarding beings and upholding justice, not merely by residence in a capital; hospitality and ritual order in the āśrama complement, rather than replace, the need for protective governance.

The Dandaka wilderness is mapped through āśrama culture: leaf-huts, fire-sanctuaries, Vedic recitation spaces, lotus-ponds, and provision of forest foods—depicting the hermitage-circle as a structured cultural landscape within the forest.