Adhyaya 65
विराटसभायां पाण्डवानां प्रवेशः — Arjuna’s Encomium of Yudhiṣṭhira in Virāṭa’s Court
Upa-parva: Virāṭa-sabhā-praveśa / Pāṇḍava-pratipatti (Court Assembly Episode)
Vaiśaṃpāyana describes the five Pandava brothers on the third day, bathed and dressed in white, observing their timed vows and entering Virāṭa’s assembly adorned and radiant. They sit upon seats reserved for rulers, visually likened to fire upon altars. King Virāṭa arrives to conduct royal affairs and, seeing their splendor, addresses ‘Kanka’ (Yudhiṣṭhira’s assumed identity) with a teasing but pointed question about occupying a royal seat. Hearing this, Arjuna—smiling—answers by asserting Yudhiṣṭhira’s fitness even for Indra’s throne, enumerating qualities: devotion to brahminical values, learning, generosity, sacrificial discipline, steadfast vows, and universal renown. Arjuna amplifies this with images of royal retinues, bards, and subordinate kings, emphasizing Yudhiṣṭhira’s capacity to collect tribute, sustain learned dependents, protect the aged and infirm, restrain anger, and rule truthfully. The chapter culminates in the claim that such a dharma-centered king cannot be denied a kingly seat, reframing protocol as recognition of intrinsic rājadharma rather than mere circumstance.
Chapter Arc: भीष्म के रण-मुहाने से हटते ही कौरव-सेना में क्षणिक शून्य पैदा होता है—और उसी रिक्ति को भरने दुर्योधन ध्वजा फहराकर, धनुष उठाकर, स्वयं आगे बढ़ता है। → दुर्योधन अर्जुन को लक्ष्य कर तीक्ष्ण भल्ल चलाता है; वह बाण अर्जुन के ललाट में धँसकर भी उसे विचलित नहीं करता। प्रत्युत्तर में अर्जुन के गाण्डीव से निकले वज्रतुल्य शर कौरव-पंक्तियों को चीरते हुए दुर्योधन पर टूटते हैं, और दोनों वीर एक-दूसरे के सम्मुख एकल-युद्ध की मुद्रा में आ जुटते हैं। → अर्जुन का प्रचण्ड शर दुर्योधन के वक्ष में धँसता है; साथ ही अर्जुन वाणी-शर से भी प्रहार करता है—‘पलायन करने वाले में दुर्योधनता कहाँ? तेरा नाम व्यर्थ है; तेरे आगे-पीछे कोई रक्षक नहीं दिखता।’ → अर्जुन स्पष्ट करता है कि वह युधिष्ठिर के आदेश का पालनकर्ता है—अर्थात यह युद्ध निजी अहंकार नहीं, धर्म-पालन और गो-रक्षा के निमित्त है; वह दुर्योधन को चेतावनी देता है कि युद्ध छोड़कर प्राण बचा ले, क्योंकि पाण्डव-पक्ष की शक्ति के सामने उसका अभिमान टिक नहीं पाएगा। → दुर्योधन पर शारीरिक और मानसिक आघात के बाद भी प्रश्न खुला रहता है—क्या वह पीछे हटेगा, या अपमान की आग में और उग्र होकर पुनः आक्रमण करेगा?
Shlokas
Verse 1
वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! जब भीष्मजी युद्धका मुहाना छोड़कर दूर हट गये, तब धुृतराष्ट्र-पुत्र महामना दुर्योधन अपने रथकी पताका फहराकर हाथमें धनुष ले सिंहनाद करता हुआ अर्जुनपर चढ़ आया,इस प्रकार श्रीमह्याभारत विराटपर्वके अन्तर्गत गोहरणपर्वमें दुर्योधनका युद्धसे पलायनविषयक पैंसठवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ६५ ॥। #:2:8 #:23:.7 () हि २ 7 षट्षष्टितमो<5 ध्याय: अर्जुनके द्वारा समस्त कौरवदलकी पराजय तथा कौरवोंका स्वदेशको प्रस्थान वैशम्पायन उवाच आहूयमानश्नव स तेन संख्ये महात्मना वै धृतराष्ट्रपुत्र: । निवर्तितस्तस्य गिराड्कुशेन महागजो मत्त इवाड्कुशेन
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်—မင်းကြီး ဇနမေဇယ၊ ထိုစစ်ပွဲတွင် ဓೃತရာෂ္ဌရ၏သားသည် မဟာသတ္တဝါကြီးက မကြာခဏ စိန်ခေါ်သော်လည်း၊ သူ၏စကားလုံးတို့က ဂုတ်တံကဲ့သို့ တားဆီးသဖြင့် နောက်ဆုတ်သွားရသည်—မူးယစ်ကာလရှိ မဟာဆင်ကြီးကို ဆင်ချိတ်ဖြင့် ထိန်းချုပ်သကဲ့သို့။
Verse 2
स भीमधन्वानमुदग्रवीर्य धनंजयं शत्रुगणे चरन्तम् । आकर्णपूर्णायतचोदितेन विव्याध भल्लेन ललाटमध्ये,उस समय भयंकर धनुष धारण करनेवाले प्रचण्ड पराक्रमी धनंजय शत्रुसेनामें विचर रहे थे। दुर्योधनने धनुषको कानतक खींचकर छोड़े हुए भल्ल नामक बाणसे उनके ललाटमें गहरी चोट पहुँचायी
ထိုအခါ ကြောက်မက်ဖွယ် လေးကို ကိုင်ဆောင်၍ အင်အားပြင်းထန်သော ဓနဉ္ဇယ (အာర్జုန) သည် ရန်သူတပ်အတွင်း လှုပ်ရှားနေ၏။ ဒုရ്യೋಧနသည် လေးကို နားတိုင်အထိ ဆွဲတင်ကာ “ဘလ္လ” မြားဖြင့် သူ၏ နဖူးအလယ်ကို ထိုးဖောက်လေ၏။
Verse 3
स तेन बाणेन समर्पितेन जाम्बूनदाग्रेण सुसंहितेन । रराज राजन् महनीयकर्मा यथैकपर्वा रुचिरैकशृज्गध:,वह बाण अर्जुनके ललाटमें धँस गया। राजन्! प्रशंसनीय पराक्रमवाले अर्जुन सुनहरी धारवाले उस धँसे हुए बाणके द्वारा उसी प्रकार सुशोभित हुए, जैसे एक सुन्दर शिखरवाला पर्वत अपने ऊपर उगे हुए एक ही बाँसके पेड़से शोभा पा रहा हो
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်—မင်းကြီး၊ ဂျမ္ဗူနဒ (ရွှေသန့်) ကဲ့သို့ တောက်ပသော အမြှားခေါင်းပါ၍ ခိုင်ခန့်စွာ စိုက်ဝင်သွားသော ထိုမြားကြောင့် ချီးမွမ်းထိုက်သော လုပ်ရပ်ရှိသူ အာర్జုနသည် ပိုမို တောက်ပလှပလာ၏—တစ်ခုတည်းသော တောင်ထိပ်လှပသည့် တောင်တစ်လုံးပေါ်တွင် တစ်ပင်တည်းသော ဝါးပင်တက်ပေါက်၍ အလှတိုးသကဲ့သို့။
Verse 4
अथास्य बाणेन विदारितस्य प्रादुर्बभूवासृगजस्रमुष्णम् । स तस्य जाम्बूनदपुड्खचित्रो भित्त्वा ललाटं सुविराजते सम,दुर्योधनके उस बाणसे अर्जुनका ललाट विदीर्ण हो गया और उससे गरम-गरम रक्तकी अविच्छिन्न धारा बहने लगी। जाम्बूनद सुवर्णकी पाँखवाला वह विचित्र बाण पार्थका ललाट छेदकर बड़ी शोभा पा रहा था
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထိုမြှားကြောင့် သူ၏ နဖူးကွဲသွားသည့်အခါ ချက်ချင်းပင် ပူလောင်သော သွေးရေသည် မပြတ်မတောက် စီးထွက်လာ၏။ ဇမ္ဗူနဒ (jāmbūnada) ရွှေဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော အမွှေးတံပါ အံ့ဖွယ်မြှားသည် နဖူးကို ထိုးဖောက်ဝင်ပြီး ထိုနေရာ၌ တောက်ပစွာ ထင်ရှားနေ၏—စစ်မြေပြင်၏ ချက်ချင်းတက်ကြွမှုနှင့် စစ်ပွဲ၏ ကိုယ်ခန္ဓာပေးဆပ်ရသည့် စျေးနှုန်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 5
दुर्योधनश्वापि तमुग्रतेजा: पार्थश्व दुर्योधनमेकवीर: । अन्योन्यमाजोौ पुरुषप्रवीरी समौ समाजग्मतुराजमीढौ,तदनन्तर उग्रतेजस्वी अद्वितीय वीर अर्जुनने दुर्योधनपर और दुर्योधनने अर्जुनपर आक्रमण किया। अजमीढवंशके वे दोनों प्रमुख वीर पुरुष एक समान पराक्रमी थे। उन्होंने संग्राममें एक-दूसरेपर बड़े वेगसे धावा किया
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထို့နောက် အင်အားတောက်ပသည့် ဒုရ്യೋಧနသည် အာဂျုနကို တိုက်ခိုက်၍၊ မတူညီနိုင်သော သူရဲကောင်း အာဂျုနသည်လည်း ဒုရ്യോധနကို ပြန်လည် တိုက်ခိုက်하였다။ စစ်မြေပြင်အလယ်၌ အဇမီဍ (Ajamīḍha) မျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာသော ထိုအထက်မြတ်သူနှစ်ဦးသည် စွမ်းရည်တူညီကြပြီး အရှိန်ပြင်းစွာ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ထိုးဝင်ကာ မျက်နှာချင်းဆိုင် တွေ့ဆုံကြ၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် မဟာဘာရတ၌ ထပ်ခါတလဲလဲ ပေါ်ထွန်းသည့် တင်းမာမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်– ကိုယ်ပိုင်သူရဲကောင်းမှုနှင့် မင်းမျိုးဂုဏ်မာန်က တိုက်ပွဲကို မောင်းနှင်သော်လည်း၊ အကျယ်ပြန့်သော ဓမ္မ (dharma) အစီအစဉ်က အန္တရာယ်တွင် ရှိနေသည်။
Verse 6
ततः प्रभिन्नेन महागजेन महीधराभेन पुनर्विकर्ण: । रथैश्नतुर्भिर्गजपादरक्षै: कुन्तीसुतं जिष्णुमथा भ्यधावत्,उसी समय एक पर्वताकार विशाल गजराजपर, जिसके मस्तकसे मद टपक रहा था, चढ़कर विकर्ण पुनः विजयशाली कुन्तीनन्दन अर्जुनपर चढ़ आया। उसके साथ चार रथारोही योद्धा भी थे, जो हाथीके चारों पैरोंकी रक्षा करते थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထို့နောက် ဗိကර්ဏသည် တောင်တန်းတစ်လုံးကဲ့သို့ ကြီးမားသော ဆင်ကြီးပေါ်သို့ ပြန်လည် တက်စီးကာ၊ နားခေါင်းဘက်မှ မတ်ရည် (rut) စီးကျနေသည့် ထိုဆင်နှင့်အတူ အောင်မြင်သူ ကုန္တီ၏သား၊ ဂျိဿ္ဏု (Jiṣṇu) ဟု ခေါ်သော အာဂျုနကို တိုက်ခိုက်ရန် ချီတက်လာ၏။ သူနှင့်အတူ ဆင်၏ ခြေထောက်လေးဖက်ကို ကာကွယ်ရန် တပ်စွဲထားသော ရထားစစ်သည် လေးဦးလည်း ပါလာပြီး၊ ကိုယ်ပိုင်ပြိုင်ဆိုင်မှုအလယ်၌ပင် စစ်ပွဲ၏ စည်းကမ်းတကျ စီမံညှိနှိုင်းထားသော အကြမ်းဖက်မှုကို ပြသနေသည်။
Verse 7
तमापतत्तं त्वरितं गजेन्द्रं धनंजय: कुम्भविभागमध्ये । आकर्णपूर्णेन महायसेन बाणेन विव्याध महाजवेन,गजराजको तीव्र गतिसे अपनी ओर आते देख धनंजयने धनुषको कानतक खींचकर चलाये हुए लोहेके अत्यन्त वेगशाली बाणद्वारा उसके कुम्भस्थलको बींध डाला
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ဆင်မင်းကြီးသည် အရှိန်ပြင်းစွာ တန်းတန်းမတ်မတ် သူ့ထံသို့ ပြေးဝင်လာသည်ကို မြင်သော်၊ ဓနဉ္ဇယ (အာဂျုန) သည် လေးကို နားတိုင်အောင် ဆွဲတင်၍၊ အလွန်အင်အားကြီးစွာ ပစ်လွှတ်သော သံမြှားကြီးဖြင့် ဆင်၏ နားခေါင်းဘက် အလယ်ပိုင်းကို ထိုးဖောက်လိုက်၏။ ဤလုပ်ရပ်သည် ရက်စက်မှုကို မလိုလားဘဲ အန္တရာယ်ရှိသော တိုက်ခိုက်မှုကို တိတိကျကျ လျင်မြန်စွာ တားဆီးသည့် စည်းကမ်းတကျ၊ တိုင်းတာထားသော အကြမ်းဖက်မှုကို ပြသသည်။
Verse 8
पार्थेन सृष्ट: स तु गार्ध्रपत्र आपुड्खदेशात् प्रविवेश नागम् | विदार्य शैलप्रवरं प्रकाशं यथाशनि: पर्वतमिन्द्रसृष्ट:,पार्थका छोड़ा हुआ वह गीध पक्षीके परोंवाला बाण उस हाथीके मस्तकमें पंखसहित घुस गया; मानो इन्द्रका चलाया हुआ वज्र किसी प्रकाशपूर्ण गिरिराजको विदीर्ण करके उसके भीतर समा गया हो
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ပါර්ထ (အာဂျုန) ပစ်လွှတ်သော ငှက်ကျားအမွှေးပါ မြှားသည် ဆင်၏ နားခေါင်းဘက်ဒေသသို့ ဝင်ရောက်ကာ အမွှေးတံပါအထိ နစ်ဝင်သွား၏။ ထိုသည်မှာ အင်ဒြာ၏ ဝဇ္ဇရ (thunderbolt) သည် အလင်းတောက်ပသော တောင်မင်းကြီးကို ခွဲဖောက်ပြီး ထို၏ အတွင်းအနက်သို့ ပျောက်ကွယ်သွားသကဲ့သို့ပင်—မတားဆီးနိုင်သော အင်အားက ကြမ်းတမ်းသော အားမာန်၏ မာနနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့သည့် ပုံရိပ်ဖြစ်သည်။
Verse 9
शरप्रतप्त: स तु नागराज: प्रवेषिताड़ो व्यथितान्तरात्मा । संसीदमानो निपपात मह्ं वज्राहतं शुड्रमिवाचलस्यथ,वह गजराज अर्जुनके बाणसे संतप्त हो उठा। उसकी अन्तरात्मा व्यथित हो गयी और सारा शरीर काँपने लगा। जैसे वज्रका मारा हुआ पर्वतशिखर ढह जाता है, उसी प्रकार वह नागराज शिथिल होकर पृथ्वीपर गिर पड़ा
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– မြားဒဏ်ကြောင့် မီးလောင်သကဲ့သို့ ပူလောင်သွားသော ဆင်မင်းကြီးသည်—အင်အားအားဖြင့် နဂါးမင်းနှင့်တူသော—အတွင်းစိတ်ထဲမှ စူးရှနာကျင်၍ ဒုက္ခဝေဒနာထဲသို့ ကျရောက်သွား၏။ အားအင်လျော့နည်း၍ စိတ်ဓာတ်လှုပ်ရှားကာ မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျသွားသည်။ မိုးကြိုးထိသော တောင်ထိပ်ကွဲကျသကဲ့သို့ပင် ဖြစ်၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်အင်အား၏ ပြင်းထန်သောအကျိုးဆက်ကို ထင်ရှားစေသည်– အင်အားကြီးသူပင်လျှင် ပိုမိုကျွမ်းကျင်သော လက်နက်အင်အားနှင့် ရင်ဆိုင်ရာတွင် ကျဆုံးရသည်။
Verse 10
निपातिते दन्तिवरे पृथिव्यां त्रासाद् विकर्ण: सहसावतीर्य । तूर्ण पदान्यष्टशतानि गत्वा विविंशते: स्यन्दनममारुरोह,उस विशाल हाथीके धराशायी हो जानेपर विकर्ण बहुत डर गया और सहसा कूदकर शीघ्रतापूर्वक भाग गया और आठ सौ पग चलकर विविंशतिके रथपर चढ़ गया
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– ဆင်မင်းကြီး မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျသွားသောအခါ၊ ဝိကර්ဏသည် ကြောက်ရွံ့ခြင်းကြောင့် ချက်ချင်း ခုန်ဆင်းလိုက်၏။ အလျင်အမြန် ထွက်ပြေးကာ ခြေလှမ်း ရှစ်ရာကို ဖြတ်သန်းပြီးနောက် ဝိဝိံရှတိ၏ ရထားပေါ်သို့ တက်စီး하였다။ ဤအဖြစ်အပျက်သည် စစ်မြေပြင်၌ ရုတ်တရက်ပြောင်းလဲမှုများက စိတ်တည်ငြိမ်မှုကို စမ်းသပ်ကြောင်း ပြသသည်; ကြောက်ရွံ့ခြင်းသည် စစ်သူရဲကို ချက်ချင်း ခိုလှုံရာရှာစေပြီး တစ်ယောက်တည်းလုပ်ဆောင်ခြင်းမှ မိတ်ဖက်၏ကာကွယ်မှုကို အားကိုးသည့်အခြေအနေသို့ ပြောင်းလဲစေတတ်သည်။
Verse 11
निहत्य नागं तु शरेण तेन वज्रोपमेनाद्रिवराम्बुदा भम् । तथाविधेनैव शरेण पार्थो दुर्योधनं वक्षसि निर्बिभेद,उस वज्रसदृश बाणद्धारा पर्वत तथा मेघोंकी घटाके समान प्रतीत होनेवाले गजराजको मारकर पार्थने वैसे ही दूसरे बाणसे दुर्योधनकी छाती छेद डाली
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– မိုးကြိုးကဲ့သို့ ခိုင်မာ၍ တောင်တန်းနှင့် မိုးတိမ်အစုကြီးကဲ့သို့ ထင်မြင်ရသော ထိုမြားဖြင့် ဆင်ကြီးကို သတ်ပြီးနောက်၊ ပါရ္ထ (အာర్జုန) သည် ထိုနည်းတူသော အခြားမြားတစ်စင်းဖြင့် ဒုရ္ယောဓန၏ ရင်ဘတ်ကို ထိုးဖောက်လိုက်၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်၏ မရပ်မနားသော အရှိန်ကို ပြသသည်– ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် သန္နိဋ္ဌာန်က လှုပ်ရှားမှုကို ရှေ့သို့ တွန်းပို့နေသော်လည်း အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ၎င်း၏အကျိုးဆက်တို့အပေါ် ဓမ္မရေးရာတင်းမာမှုသည် သူရဲကောင်းပုံပြင်အောက်တွင် မျက်နှာဖုံးထားလျက် ရှိနေသည်။
Verse 12
ततो गजे राजनि चैव भिन्ने भग्ने विकर्णे च सपादरक्षे । गाण्डीवमुक्तिविशिखेै: प्रणुन्ना- स््ते योधमुख्या: सहसापजग्मु:,इस प्रकार गजराज और कुरुराज दोनोंके घायल होने तथा गजराजके पादरक्षकोंसहित विकर्णके भाग जानेपर गाण्डीव धनुषसे छूटे हुए सायकोंकी मार खाकर पीड़ित हुए समस्त मुख्य-मुख्य योद्धा सहसा मैदान छोड़कर भाग गये
ထို့နောက် ဆင်မင်းကြီးနှင့် ကုရုဘုရင်တို့ ဒဏ်ရာရကြပြီး၊ ဆင်၏ခြေကာတပ်သားများနှင့်အတူ ဝိကර්ဏလည်း ရှုံးနိမ့်ကာ ထွက်ပြေးသွားသောအခါ၊ ဂါဏ္ဍီဝမှ လွှတ်သော မြားများကြောင့် နာကျင်ညှဉ်းပန်းခံရသည့် အဓိကသူရဲကောင်းများသည် ချက်ချင်း စစ်မြေပြင်ကို စွန့်ခွာ၍ ထွက်ပြေးကြ၏။ ဤမြင်ကွင်းသည် ပိုမိုမြင့်မားသော ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် သန္နိဋ္ဌာန်ကို ရင်ဆိုင်ရာတွင် စစ်မာန ပြိုကွဲသွားပုံနှင့်၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းက တပ်၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို အလျင်အမြန် ပျော်ဝင်စေနိုင်ပုံကို ထင်ရှားစေသည်။
Verse 13
दृष्टवैव पार्थेन हतं च नागं योधांश्व सर्वान् द्रवतो निशम्य । रथं समावृत्य कुरुप्रवीरो रणात् प्रदुद्राव यतो न पार्थ:,अर्जुनके हाथसे गजराज मारा गया और सम्पूर्ण योद्धा भी रणभूमि छोड़कर भाग रहे हैं, यह देखकर कुरुवंशका प्रमुख वीर दुर्योधन भी, जिस ओर अर्जुन नहीं थे, उसी दिशामें रथ घुमाकर भागा
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– ပါရ္ထ၏လက်ဖြင့် ဆင်မင်းကြီး သတ်ခံရပြီး စစ်သူရဲအားလုံးလည်း ထွက်ပြေးနေကြသည်ဟု မြင်ကြားသိသောအခါ၊ ကုရုတို့၏ အဓိကသူရဲကောင်း ဒုရ္ယောဓနသည် ရထားကို လှည့်ကာ စစ်မြေပြင်မှ ထွက်ပြေးသွား၏—ပါရ္ထ (အာర్జုန) မရှိသည့်ဘက်သို့ မောင်းနှင်၍။ ဤမြင်ကွင်းသည် စစ်တွင် မငြင်းနိုင်သော အသာစီးကို ရင်ဆိုင်ရာ၌ ကြောက်ရွံ့ခြင်းနှင့် ကိုယ်ကိုကာကွယ်လိုစိတ်က သူရဲကောင်း၏ စည်းကမ်းကိုပင် လွှမ်းမိုးနိုင်ကြောင်း ပြသသည်။
Verse 14
त॑ भीमरूपं त्वरितं द्रवन्तं दुर्योधन शत्रुसहोडभिषज्भत् । प्रास्फोटयद् योद्धुमना: किरीटी बाणेन विद्धं रुधिरं वमन््तम्,उस समय दुर्योधनका रूप भयंकर हो रहा था। वह हार खाकर बाणसे घायल हो रक्त वमन करता हुआ भागा जा रहा था। यह देखकर शत्रुका वेग सहन करनेवाले किरीटधारी अर्जुनने ताल ठोंकी और मनमें युद्धके लिये उत्साह रखते हुए वे शत्रुको ललकारने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ထိုအခါ ဒုရ္ယောဓန၏ရုပ်သဏ္ဌာန်သည် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းလာ၍ ရန်သူ၏ပြင်းထန်သောတိုးဝင်မှုကြောင့် ဖိနှိပ်ခံကာ မြှားတစ်စင်းထိုးဝင်၍ သွေးအန်လျက် ရှုံးနိမ့်သဖြင့် အလျင်အမြန် ထွက်ပြေးသွား၏။ ထိုသို့မြင်သောအခါ မကွတ်ဆောင်းထားသော အာဂျုန (ကိရီတီ) သည် စစ်ပွဲအပေါ် စိတ်ဓာတ်တည်ကြည်၍ လက်မောင်းကို တီးခတ်ကာ စိန်ခေါ်သံထွက်စေပြီး ရန်သူကို ခေါ်ဟစ်၍ ရဲဘော်စိတ်ဓာတ်ကို ထင်ဟပ်စေ하였다။
Verse 15
अजुन उवाच विहाय कीर्ति विपुलं यशश्नव युद्धात् परावृत्य पलायसे किम् । न तेड्य तूर्याणि समाहतानि तथैव राज्यादवरोपितस्य,अर्जुन बोले--धृतराष्ट्रके पुत्र! तू युद्धसे पीठ दिखाकर क्यों भागा जा रहा है? अरे! ऐसा करके तू अपनी कीर्ति और विशाल यशसे हाथ धो बैठा है। आज तेरे विजयके बाजे पहले-जैसे नहीं बज रहे हैं। तूने जिन्हें राज्यसे उतार दिया है, उन्हीं महाराज युधिष्ठिरका आज्ञाकारी मैं तीसरा पाण्डव युद्धके लिये खड़ा हूँ। अतः तू मेरा सामना करनेके लिये लौटकर अपना मुँह तो दिखा। राजाका आचार-व्यवहार कैसा होना चाहिये, इसकी याद तो कर ले
အာဂျုနက ပြောသည်။ “ကြီးမားသောဂုဏ်သတင်းနှင့် ကျော်ကြားမှုကို စွန့်ပစ်ပြီး စစ်ပွဲမှ မျက်နှာလွှဲကာ အဘယ်ကြောင့် ထွက်ပြေးသနည်း။ ယနေ့ သင်၏အောင်ပွဲတူရိယာများသည် ယခင်ကဲ့သို့ မမြည်တော့။ ငါသည် ယုဓိဋ္ဌိရ မဟာရာဇာ၏ အမိန့်ကို လိုက်နာသော ပဏ္ဍဝ တတိယဖြစ်၍ စစ်ရန်အတွက် ဤနေရာ၌ ရပ်တည်နေသည်—သင်က တစ်ခါက နန်းတော်မှ ဖယ်ရှားခဲ့သူပင်။ ထို့ကြောင့် ပြန်လှည့်၍ ငါနှင့် ရင်ဆိုင်ရန် မျက်နှာပြပါ; ဘုရင်တစ်ပါးနှင့် သင့်တော်သော အကျင့်အကြံကို သတိရပါ။”
Verse 16
युधिष्ठिरस्यास्मि निदेशकारी पार्थस्तृतीयो युधि संस्थिती5स्मि । तदर्थमावृत्य मुखं प्रयच्छ नरेन्द्रवृत्तं समर धार्तराष्ट्र,अर्जुन बोले--धृतराष्ट्रके पुत्र! तू युद्धसे पीठ दिखाकर क्यों भागा जा रहा है? अरे! ऐसा करके तू अपनी कीर्ति और विशाल यशसे हाथ धो बैठा है। आज तेरे विजयके बाजे पहले-जैसे नहीं बज रहे हैं। तूने जिन्हें राज्यसे उतार दिया है, उन्हीं महाराज युधिष्ठिरका आज्ञाकारी मैं तीसरा पाण्डव युद्धके लिये खड़ा हूँ। अतः तू मेरा सामना करनेके लिये लौटकर अपना मुँह तो दिखा। राजाका आचार-व्यवहार कैसा होना चाहिये, इसकी याद तो कर ले
အာဂျုနက ပြောသည်။ “ငါသည် ယုဓိဋ္ဌိရ၏ အမိန့်အောက်တွင် လုပ်ဆောင်သူဖြစ်၏။ ငါသည် ပဏ္ဍဝ တတိယဖြစ်၍ စစ်မြေပြင်၌ ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်နေသည်။ ထို့ကြောင့် ပြန်လှည့်၍ ငါနှင့် ရင်ဆိုင်ရန် မျက်နှာပြပါ၊ ဓာရ္တရာෂ္ဋရသား။ ဘုရင်နှင့် သင့်တော်သော အကျင့်ကို သတိရပါ—ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် တာဝန်က ရပ်တည်တိုက်ခိုက်ရန် ခေါ်နေချိန်၌ ထွက်ပြေးကာ လုံခြုံရေးကို မရှာပါနှင့်။”
Verse 17
मोघं तवेदं भुवि नामधेयं दुर्योधनेतीह कृतं पुरस्तात् | न हीह दुर्योधनता तवास्ति पलायमानस्य रणं विहाय,व्यर्थ ही इस पृथ्वीपर तेरा नाम दुर्योधन रखा गया। तू तो युद्ध छोड़कर भागा जा रहा है; अतः यहाँ तुझमें दुर्योधन नामके अनुरूप कोई गुण नहीं है
အာဂျုနက ပြောသည်။ “ဤမြေပြင်ပေါ်၌ သင်၏နာမည် ‘ဒုရ္ယောဓန’ ဟူသည်ကို အတိတ်ကတည်းက အလဟသ ပေးထားခဲ့သည်။ အကြောင်းမူကား ထိုနာမည်ဆိုလိုသည့် မတုန်မလှုပ် ဆန့်ကျင်တည်ကြည်မှုကို သင်၌ မတွေ့ရ—စစ်မြေပြင်ကို စွန့်၍ ထွက်ပြေးနေသောကြောင့်ပင်။”
Verse 18
न ते पुरस्तादथ पृष्ठतो वा पश्यामि दुर्योधन रक्षितारम् अपेहि युद्धात् पुरुषप्रवीर प्राणान् प्रियान् पाण्डवतोउद्य रक्ष,दुर्योधन! अच्छा, तेरे आगे या पीछे कोई रक्षक नहीं दिखायी देता। अतः वीर पुरुष! तू युद्धसे भाग जा और पाण्डुपुत्र अर्जुनके हाथसे आज अपने प्यारे प्राणोंकी रक्षा कर ले
အာဂျုနက ပြောသည်။ “ဒုရ္ယောဓန၊ သင်၏ကာကွယ်သူကို ငါ မမြင်ရ—ရှေ့တွင်လည်း မရှိ၊ နောက်တွင်လည်း မရှိ။ ထို့ကြောင့် လူသူရဲကောင်းတို့အနက် အထူးမြတ်သူ၊ ဤစစ်ပွဲမှ ဆုတ်ခွာလော့၊ ယနေ့ ပဏ္ဍဝ၏လက်မှ သင်ချစ်မြတ်နိုးသော အသက်ကို ကာကွယ်လော့။”
Verse 65
इति श्रीमहाभारते विराटपर्वणि गोहरणपर्वणि दुर्योधनापयाने पञ्चषष्टितमो 5 ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် «သီရိ မဟာဘာရတ» အတွင်းရှိ ဝီရာဋပရဝ—အထူးသဖြင့် နွားလုယူမှုအပိုင်း (Go-haraṇa-parva)—တွင် ဒုရျောဓန၏ ဆုတ်ခွာခြင်း/ပြန်လှည့်ခြင်းကို ဖော်ပြသော အခန်း ၆၅ သည် ဤနေရာတွင် ပြီးဆုံးသည်။ ဤသည်မှာ အခန်းအဆုံးကို မှတ်သားသည့် ကော်လိုဖွန် (colophon) ဖြစ်ပြီး၊ ပဏ္ဍဝတို့၏ လျှို့ဝှက်နေထိုင်သည့် နေရာကာလအတွင်း ဖြစ်ပေါ်သော ပဋိပက္ခ၊ လှုံ့ဆော်မှုနှင့် ဓမ္မ၏ စမ်းသပ်မှုတို့၏ အကြောင်းအရာကြီးထဲတွင် ဤဖြစ်ရပ်ကို တည်နေရာချထားသည်။
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns legitimacy versus appearance: whether public honor (a royal seat) should be denied due to assumed identity and court protocol, or granted based on intrinsic dharmic qualification.
Ethical authority is grounded in sustained virtues—restraint, truthfulness, protection of dependents, and generosity—so social recognition should align with moral merit rather than superficial status markers.
No explicit phalaśruti is stated; the chapter functions as normative praise (stuti) to define rājadharma and to position Yudhiṣṭhira’s character as a benchmark for legitimate rule.