Adhyaya 32

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके १३ श्लोक मिलाकर कुल ४८ श्लोक हैं।) अऑरड..2 #९23: () हि 7 7 द्वात्रिशोड्थध्याय: मत्स्य तथा त्रिगर्तदेशीय सेनाओंका परस्पर युद्ध वैशम्पायन उवाच निर्याय नगराच्छूरा व्यूढानीका: प्रहारिण: । त्रिगर्तानस्पृशन्‌ मत्स्या: सूर्ये परिणते सति,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन! नगरसे निकलकर प्रहार करनेमें कुशल वे मत्स्यदेशीय वीर योद्धा अपनी सेनाका व्यूह बनाकर चले और सूर्यके ढलते-ढलते उन्होंने त्रिगर्तोकी पकड़ लिया

ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– အို မင်းကြီး၊ ထိုးနှက်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်သော မৎসယသူရဲကောင်းတို့သည် မြို့မှ ထွက်ခွာကာ တပ်ဖွဲ့ကို စစ်တန်းစီ (ဗျူဟာ) ဖြင့် ချီတက်ကြ၏။ နေမဝင်မီပင် သူတို့သည် တြိဂရ္တတို့နှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ကာ တိုက်ပွဲစတင်ကြ၏။

Verse 2

ते त्रिगर्ताश्न मत्स्याश्व संरब्धा युद्धदुर्मदा: । अन्योन्यमभिगर्जन्तो गोषु गृद्धा महाबला:,फिर तो क्रोधमें भरकर युद्धके लिये उन्मत्त हुए वे त्रिगर्त और मत्स्यदेशके महाबली वीर गौओंको ले जानेकी इच्छासे एक-दूसरेको लक्ष्य करके गर्जना करने लगे

ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– ထို့နောက် စစ်ပွဲ၏ မူးယစ်မှုကြောင့် မထိန်းနိုင်အောင် ဖြစ်လာပြီး ဒေါသဖြင့် ပြည့်နှက်သွားသော တြိဂရ္တတို့နှင့် မৎসယတို့ မဟာအင်အားရှင် သူရဲကောင်းများသည် နွားများကို လုယူလိုသော လောဘကြောင့် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ပစ်မှတ်ထားကာ အပြန်အလှန် ဟိန်းဟောက်ကြ၏။

Verse 3

भीमाश्च मत्तमातड्रास्तोमराड्कुशनोदिता: । ग्रामणीयै: समारूढा: कुशलैहस्तिसादिभि:,हाथियोंपर चढ़कर उन्हें चलानेमें कुशल श्रेष्ठ महावतोंद्वारा तोमरों और अंकुशोंकी मारसे आगे बढ़ाये हुए भयंकर और मतवाले गजराज दोनों ओरसे एक-दूसरेपर टूट पड़े। परस्पर शस्त्रोंका प्रहार करनेवाले हाथीसवारोंका वह कोलाहलपूर्ण भयंकर युद्ध रोंगटे खड़े कर देनेवाला एवं महासंहारकारी था

ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်။ လှံတံများနှင့် အင်္ကူရှ (ဆင်မောင်းချွန်) တို့၏ ထိုးနှက်မှုဖြင့် တိုက်ခိုက်ရန် တိုက်တွန်းခံရသော အင်အားကြီး၍ မတ်တမတ် (rut) ကြောင့် မူးယစ်သကဲ့သို့ ရူးသွပ်နေသော ဆင်မင်းများကို ကျွမ်းကျင်သော ဆင်စီးသူများနှင့် မဟာဝတ် (ဆင်မောင်း) များက စီးနင်းထိန်းကျောင်း၍ နှစ်ဖက်စလုံးမှ တပြိုင်နက်တည်း တိုက်ခိုက်ကာ အပြင်းအထန် တိုက်မိကြသည်။ ဆင်စီးသူတို့က အချင်းချင်း လက်နက်ဖြင့် ထိုးနှက်သတ်ဖြတ်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်သော ထိုဆင်စစ်ပွဲ၏ ဆူညံကြောက်မက်ဖွယ် သံတိတ်မရှိသော ရိုက်ခတ်မှုသည် ရင်တုန်စေပြီး မဟာသတ်ဖြတ်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်လောက်အောင် ကြမ်းတမ်းလှသည်။

Verse 4

तेषां समागमो घोरस्तुमुलो लोमहर्षण: । घ्नतां परस्परं राजन्‌ यमराष्ट्रविवर्धन:,हाथियोंपर चढ़कर उन्हें चलानेमें कुशल श्रेष्ठ महावतोंद्वारा तोमरों और अंकुशोंकी मारसे आगे बढ़ाये हुए भयंकर और मतवाले गजराज दोनों ओरसे एक-दूसरेपर टूट पड़े। परस्पर शस्त्रोंका प्रहार करनेवाले हाथीसवारोंका वह कोलाहलपूर्ण भयंकर युद्ध रोंगटे खड़े कर देनेवाला एवं महासंहारकारी था

ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်။ အို မင်းကြီး၊ သူတို့၏ ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံမှုသည် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း၍ ဆူညံလှပြီး ရင်တုန်စေသည်။ အနီးကပ်တိုက်ခိုက်ရာတွင် တိုက်သူတို့ အချင်းချင်း လဲကျသတ်ဖြတ်ကြသဖြင့် ထိုပဋိပက္ခသည် ယမမင်း၏ နိုင်ငံကို ပိုမိုချဲ့ထွင်စေ၏—သေမင်းအတွက် လဲကျသွားသော အသက်များကို တိုးတက်စေသော စစ်ပွဲဖြစ်သောကြောင့်ပင်။

Verse 5

देवासुरसमो राजन्नासीत्‌ सूर्येडवलम्बति । पदातिरथनागेन्द्रहयारोहबलौघवान्‌,राजन! सूर्य पश्चिमकी ओर ढल रहे थे। उस समय पैदल, रथी, हाथीसवार तथा घुड़सवारोंके समूहसे भरा हुआ वह युद्ध देवासुरसंग्रामके समान हो रहा था

ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်။ အို မင်းကြီး၊ နေမင်းသည် အနောက်ဘက်သို့ လျှောကျနေချိန်တွင် စစ်ပွဲသည် နတ်နှင့် အသူရတို့၏ စစ်ကဲ့သို့ ကြီးမားလာ၏—ခြေလျင်တပ်၊ ရထားစီးသူများ၊ ဆင်စီးသူများ၊ မြင်းစီးသူများ အစုအဝေးများဖြင့် ပြည့်နှက်နေ하였다။

Verse 6

अन्योन्यमभ्यापततां निध्नतां चेतरेतरम्‌ । उदतिष्ठद्‌ रजो भौम॑ न प्राज्ञायत किचन,एक-दूसरेपर धावा बोलकर आपसमें मार-काट मचानेवाले उन सैनिकोंके पदाघातसे इतनी धूल उड़ी कि कुछ भी सूझ-बूझ नहीं पड़ता था

စစ်သူရဲများ အချင်းချင်း ထိုးဝင်တိုက်ခိုက်ကာ အနီးကပ်တွင် သတ်ဖြတ်ကြသဖြင့် မြေမှုန့်သည် ထူထပ်သော မိုးတိမ်ကဲ့သို့ ထလွင့်လာ하였다။ ထိုမျက်စိမမြင်နိုင်သော မှုန်ဝါးထဲတွင် မည်သည့်အရာမျှ ထင်ရှားစွာ မမြင်နိုင်တော့ဘဲ—ဆုံးဖြတ်နိုင်မှုနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင်သိမြင်မှုတို့ပါ စစ်၏ အရှုပ်အထွေးကြောင့် လွှမ်းမိုးခံရသည်။

Verse 7

पक्षिणश्वापतन्‌ भूमौ सैन्येन रजसा5<वृता: । इषुभिव्यतिसर्पदूभिरादित्योडन्तरधीयत,सेनाकी धूलसे आच्छादित होकर उड़ते हुए पक्षी भी भूमिपर गिर जाते थे। दोनों ओरसे छूटे हुए बाणोंद्वारा (आकाश खचाखच भर जानेके कारण) सूर्यदेवका दीखना बंद हो गया

ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်။ စစ်တပ်ထူထပ်သော ဖုန်မှုန့်ကြောင့် အတောင်ပံပျံသန်းနေသော ငှက်များပင် မြေပြင်သို့ ကျသွားကြသည်။ ထို့ပြင် နှစ်ဖက်မှ မြားများသည် အပြန်အလှန် ထူထပ်စွာ ဖြတ်သန်းပျံသန်းလာသဖြင့် နေမင်းတော်ပင် မျက်စိမှောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်—စစ်၏ မှုန်ဝါးနှင့် မြားမိုးကြောင့်ပင်။

Verse 8

खटद्योतैरिव संयुक्तमन्तरिक्ष॑ं व्यराजत । रुक्मपृष्ठानि चापानि व्यतिषिक्तानि धन्विनाम्‌,बाणोंके कारण अन्तरिक्ष मानो जुगनुओंसे भर गया हो, इस प्रकार चकमक हो रहा था। दाँयें-बाँयें बाण मारनेवाले वे विश्वविख्यात धनुर्धर वीर जब घायल होकर गिरते थे, उस समय उनके सुवर्णकी पीठवाले धनुष दूसरोंके हाथमें चले जाते थे। रथी रथियोंसे और पैदल पैदलोंसे भिड़े हुए थे

ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်– မိုးကောင်းကင်သည် မီးပိုးများဖြင့် ပြည့်နှက်သကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်နေ၏၊ ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ လင်းလက်သော မြားများ အလွန်ထူထပ်စွာ ပျံသန်းနေသောကြောင့်ပင်။ ရွှေကျောပါသော နာမည်ကြီး လေးများသည် စစ်မြေပြင်၌ ထိခိုက်ကျဆုံးသည့် သူရဲကောင်းများကြောင့် လက်တစ်လက်မှ လက်တစ်လက်သို့ ဆက်လက်ကူးပြောင်းနေကြ၏။ ရထားစီးသူသည် ရထားစီးသူနှင့် ထိပ်တိုက်တိုးကာ၊ ခြေလျင်တပ်သည် ခြေလျင်တပ်နှင့် တိုက်ခိုက်ကြသဖြင့် စစ်ပွဲသည် ကြမ်းတမ်းသော်လည်း စည်းကမ်းတကျ တင်းကျပ်စွာ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေ၏။

Verse 9

पततां लोकवीराणां सव्यदक्षिणमस्यताम्‌ | रथा रथै: समाजम्मु: पादातैश्व पदातय:,बाणोंके कारण अन्तरिक्ष मानो जुगनुओंसे भर गया हो, इस प्रकार चकमक हो रहा था। दाँयें-बाँयें बाण मारनेवाले वे विश्वविख्यात धनुर्धर वीर जब घायल होकर गिरते थे, उस समय उनके सुवर्णकी पीठवाले धनुष दूसरोंके हाथमें चले जाते थे। रथी रथियोंसे और पैदल पैदलोंसे भिड़े हुए थे

ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်– ဘယ်ဘက်မှလည်းကောင်း ညာဘက်မှလည်းကောင်း ပစ်လွှတ်သော မြားများကြားတွင် ကမ္ဘာကျော် သူရဲကောင်းများ ကျဆုံးသွားကြသော်လည်း စစ်ပွဲသည် ပိုမိုနီးကပ်တင်းကျပ်သည့် ထိပ်တိုက်တိုက်ပွဲသို့ တိုးဝင်သွား၏။ ရထားစီးသူသည် ရထားစီးသူနှင့် တွေ့ဆုံတိုက်ခိုက်ကာ၊ ခြေလျင်တပ်သည် ခြေလျင်တပ်နှင့် လက်လှမ်းမီအောင် ရင်ဆိုင်ကြ၏။

Verse 10

सादिन: सादिभिश्लैव गजैश्लापि महागजा: । असिश्रि: पट्टिशै: प्रासै: शक्तिभिस्तोमरैरपि

ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်– မြင်းစီးသူတို့ကို မြင်းစီးသူတို့က တုံ့ပြန်ရင်ဆိုင်ကြပြီး၊ မဟာဆင်ကြီးများကိုလည်း ဆင်ကြီးများက ထိပ်တိုက်တိုးကြ၏။ ဓားနှင့် ဒိုင်းကိုင်သူတို့သည် စစ်ပုဆိန်၊ လှံ၊ ဂျာဗလင်၊ တိုမရ လှံတံတို့ကိုင်သူတို့နှင့် ရင်ဆိုင်ကြသဖြင့် တိုက်ပွဲသည် လက်နက်မျိုးစုံပါဝင်သော၊ အင်အားတူညီသည့် ရင်ဆိုင်မဲလီအဖြစ် ပြောင်းလဲသွား၏။

Verse 11

संरब्धा: समरे राजन्‌ निजघ्नुरितरेतरम्‌ | निधघ्नन्त: समरे<न्योन्यं शूरा: परिघबाहव:

ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်– အို မင်းကြီး၊ စစ်မြေပြင်အတွင်း ဒေါသအရှိန်ဖြင့် တောက်လောင်နေကြသော သူရဲကောင်းတို့သည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ထိုးနှက်သတ်ဖြတ်ကြ၏။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် သူတို့သည် အပြန်အလှန် မရပ်မနား ထိုးနှက်ကြလျက်—လက်မောင်းများသည် သံတုတ်ကဲ့သို့ ကြမ်းတမ်းသော သတ္တိရှင်များ—ဒေါသနှင့် စစ်၏ မာန်တင်းသော အရှိန်က သူတို့ကို ဆွဲငင်နေ၏။

Verse 12

न शेकुरभिसंरब्धा: शूरान्‌ कर्तु पराड्मुखान्‌ । घुड़सवार घुड़सवारोंसे और गजारोही गजारोहियोंसे लड़ रहे थे। राजन! वे सब क्रोधमें भरकर उस युद्धमें एक-दूसरेपर तलवार, पट्टिश, प्रास, शक्ति और तोमर आदि अस्त्र- शस्त्रोंसे प्रहार कर रहे थे; किंतु परिघके समान प्रचण्ड भुजदण्डवाले वे शूरवीर परस्पर क्रोधपूर्वक प्रहार करनेपर भी सामना करनेवाले वीरोंको पीछे नहीं हटा पाते थे ।। १०-११ *॥ कृत्तोत्तरोष्ठं सुनसं कृत्तकेशमलंकृतम्‌

ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်– ဒေါသအရှိန်ဖြင့် တောက်လောင်နေကြသော်လည်း၊ သူရဲကောင်းတို့ကို နောက်ပြန်လှည့်အောင် မလုပ်နိုင်ကြ။ စစ်ပွဲ၏ တင်းကျပ်သော အနီးကပ်တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း၊ ဒေါသဖြင့် ထပ်ခါထပ်ခါ တိုက်ခိုက်သော်လည်း တည်ကြည်စွာ ရပ်တည်သူတို့၏ စိတ်ဓာတ်ကို မချိုးဖျက်နိုင်ခဲ့ကြ; သတ္တိသည် သတ္တိနှင့် ဆုံတွေ့ကာ မည်သည့်ဘက်မှ မလျှော့ချခဲ့။

Verse 13

अदृश्यंस्तत्र गात्राणि शरैश्छिन्नानि भागश:

Vaiśampāyana said: There, he saw limbs severed into pieces by arrows—an unsettling sight that underscores the harsh, fragmenting reality of violence and the grave moral weight carried by acts of war.

Verse 14

शालस्कन्धनिकाशानि क्षत्रियाणां महामृधे । उस महासंग्राममें बहुत-से क्षत्रिय वीरोंके शरीर, जो शालवृक्षकी शाखाओंके समान विशाल एवं हृष्ट-पुष्ट थे, छिन्न-भिन्न होकर टुकड़े-टुकड़े दिखायी देने लगे ।। नागभोगनिकाशै श्ष बाहुभि श्वन्दनो क्षितै:

Vaiśampāyana said: In that great and terrible clash, the bodies of many Kṣatriya heroes—broad and sturdy like the branches of a śāla tree—were seen lying hewn into pieces. And arms, thick and curved like the coils of serpents, were strewn upon the earth, bearing witness to the ruin that unchecked fury brings in war.

Verse 15

रथिनां रथिभिश्षात्र सम्प्रहारो5भ्यवर्तत,वहाँ रथियोंका रथियोंसे, घुड़सवारोंका घुड़सवारोंसे और पैदल योद्धाओंका पैदलोंसे घमासान युद्ध होने लगा। सब ओर रक्तकी धारा बह चली और उसमें सनकर धरतीकी धूल शान्त हो गयी

Vaiśampāyana said: O king, a fierce melee arose—chariot-warriors clashed with chariot-warriors. The battle swelled into a close-quarters slaughter, where each class of fighter met its like, and blood flowed so abundantly that the dust of the earth was subdued and settled. The scene underscores how, once combat is joined, violence rapidly becomes self-propelling, overwhelming even the natural signs of the battlefield.

Verse 16

सादिशभि: सादिनां चापि पदातीनां पदातिभि: । उपाशाम्यद्‌ रजो भौम॑ रुधिरेण प्रसर्पता,वहाँ रथियोंका रथियोंसे, घुड़सवारोंका घुड़सवारोंसे और पैदल योद्धाओंका पैदलोंसे घमासान युद्ध होने लगा। सब ओर रक्तकी धारा बह चली और उसमें सनकर धरतीकी धूल शान्त हो गयी

Vaiśampāyana said: Chariot-warriors clashed with chariot-warriors, horsemen with horsemen, and foot-soldiers with foot-soldiers. As streams of blood spread in every direction, the dust of the earth was quenched and settled—signaling how the fury of battle consumes all distinctions and turns the field into a single, grim spectacle.

Verse 17

(युधिष्ठिरोडपि धर्मात्मा भ्रातृभि: सहितस्तदा । व्यूहं कृत्वा विराटस्य अन्वयुध्यत पाण्डव: ।। आत्मानं श्येनवत्‌ कृत्वा तुण्डमासीद्‌ युधिष्ठिर: । पक्षौ यमौ च भवत: पुच्छमासीद्‌ वृकोदर: ।। सहस्र॑ न्यहनत्‌ तत्र कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिर: । भीमसेन: सुसंक्रुद्धः सर्वशस्त्रभूतां वर: ।। द्विसहस््रं रथान्‌ वीर: परलोकं प्रवेशयत्‌ | नकुलस्त्रिशतं जघ्ने सहदेवश्चवतुःशतम्‌ ।।) पाण्डुनन्दन धर्मात्मा युधिष्ठिरने भी भाइयों-सहित व्यूह-रचना करके राजा विराटके लिये त्रिगर्तोंके साथ युद्ध आरम्भ किया। उन्होंने अपने-आपको श्येन (बाज) पक्षीके रूपमें उपस्थित करके उसकी चोंचका स्थान ग्रहण किया। नकुल और सहदेव दोनों पंखोंके रूपमें हो गये। भीमसेन एूँछके स्थानमें हुए। कुन्तीपुत्र युधिष्ठिरने शत्रुओंके एक सहस्र सैनिकोंका संहार कर डाला। सम्पूर्ण शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ वीर भीमसेनने अत्यन्त कुपित हो दो हजार रथियोंको परलोक पहुँचा दिया। नकुलने तीन सौ और सहदेवने चार सौ सैनिकोंको मार डाला। उपाविशन्‌ गरुत्मन्तः शरैर्गाढं प्रवेजिता: । अन्तरिक्षे गतियेंषां दर्शनं चाप्यरुध्यत,आकाशचारी पक्षी भी बाणसमूहोंसे अत्यन्त उद्विग्न होकर इधर-उधर बैठ गये। उनका आकाशमें उड़ना और दूरतक देखना भी बंद हो गया

Vaiśampāyana said: Then Yudhiṣṭhira too, righteous-souled, together with his brothers, formed a battle-array for King Virāṭa and engaged the Trigartas in combat. Shaping himself like a hawk, Yudhiṣṭhira took the place of the beak; the twins became the two wings, and Vṛkodara (Bhīma) became the tail. There Kuntī’s son Yudhiṣṭhira struck down a thousand of the enemy. Bhīmasena, fiercely enraged and foremost among weapon-bearers, sent two thousand chariot-warriors to the other world. Nakula slew three hundred, and Sahadeva four hundred. The garuḍa-like warriors, hard-pressed and deeply pierced by showers of arrows, were forced to alight here and there; their movement through the sky and even their far-seeing vision were checked.

Verse 18

ते घ्नन्त: समरे<न्योन्यं शूरा: परिघबाहव: । न शेकुरभिसंरब्धा: शूरान्‌ कर्तु पराड्मुखान्‌,परिघकी-सी मोटी बाँहोंवाले शूरमा कुपित हो एक-दूसरेपर घातक प्रहार करते हुए भी सच्चे शूरवीरोंको युद्धसे विमुख नहीं कर पाते थे

ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– စစ်မြေပြင်အလယ်၌ တုတ်ကြီးကဲ့သို့ လက်မောင်းသန်မာသော သူရဲကောင်းတို့သည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး သေမင်းဆန်သော ထိုးနှက်ချက်များဖြင့် တိုက်ခိုက်ကြ၏။ သို့ရာတွင် ဒေါသပြင်းထန်နေသော်လည်း စစ်သူရဲကောင်းစစ်စစ်တို့ကို စစ်ပွဲမှ နောက်ဆုတ်အောင် မလုပ်နိုင်ကြသေး။

Verse 19

शतानीकः: शतं हत्वा विशालाक्षश्नतुःशतम्‌ । प्रविष्टी महतीं सेनां त्रिगर्तानां महारथौ,इस प्रकार युद्ध करते-करते शतानीक सौ तथा विशालाक्ष (मदिराक्ष) चार सौ त्रिगर्त योद्धाओंको मारकर उनकी भारी सेनामें घुस गये। वे दोनों महारथी थे

ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– ရှတနီကသည် တစ်ရာကို သတ်ပြီး၊ ဗိသာလာက္ခ (မဒီရာက္ခဟုလည်း ခေါ်သည်) သည် လေးရာကို သတ်ကာ၊ ထရီဂါရတတို့၏ အင်အားကြီး စစ်တပ်အတွင်းသို့ တိုးဝင်သွားကြ၏။ ထိုသို့ တိုက်ခိုက်ရင်း ထိုမဟာရထ (ရထားစစ်သူရဲကောင်းကြီး) နှစ်ဦးသည် ရန်သူ၏ အဓိကတန်းစီမှုထဲသို့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်하였다။

Verse 20

तौ प्रविष्टी महासेनां बलवन्तौ मनस्विनौ । आच्छेतां बहुसंरब्धौ केशाकेशि रथारथि:,उस विशाल सेनामें घुसे हुए और अत्यन्त क़ुद्ध हुए उन बलवान्‌ एवं मनस्वी वीरोंने उस सारी सेनाको मोहित कर दिया। वे दोनों उन त्रिगर्त सैनिकोंसे एक दूसरेके केश पकड़- पकड़कर तथा रथोंपर बैठे हुए रथियोंको गिरा-गिराकर युद्ध करने लगे

ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– အင်အားကြီး၍ စိတ်ဓာတ်မြင့်မားသော သူရဲကောင်းနှစ်ဦးသည် စစ်တပ်ကြီးအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကြ၏။ ဒေါသပြင်းထန်လျက် သူတို့သည် စစ်တပ်တစ်ခုလုံးကို ရှုပ်ထွေးကာယောင်ယမ်းစေပြီး၊ လူချင်းလူချင်း ဆံပင်ဆွဲကာ တိုက်ခိုက်ကြသလို၊ ရထားပေါ်ရှိ ရထားစစ်သူရဲများကိုလည်း လှဲချကာ တိုက်ပွဲဆင်နွှဲကြ၏။

Verse 21

लक्षयित्वा त्रिगर्तानां तौ प्रविष्टी रथव्रजम्‌ | अग्रत: सूर्यदत्तश्न मदिराक्षश्न पृष्ठत:,फिर उन दोनोंने त्रिगर्तोंकी रथसेनाको लक्ष्य बनाकर उसमें प्रवेश किया। सूर्यदत्तने आगेकी ओरसे आक्रमण किया और मदिराक्षने पीछेकी ओरसे

ထရီဂါရတတို့၏ ရထားတပ်ကို ပစ်မှတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီးနောက် သူရဲကောင်းနှစ်ဦးသည် ရထားအစုအဝေးထဲသို့ တိုးဝင်ကြ၏။ စူရယဒတ္တသည် ရှေ့ဘက်မှ ထိုးစစ်ဆင်ပြီး မဒီရာက္ခသည် နောက်ဘက်မှ တိုက်ခိုက်ကာ—နှစ်ဖက်မှ တပြိုင်နက် ဖိအားပေးသော စည်းညီညွတ်သည့် တိုက်ခိုက်မှုကို ပြုလုပ်하였다။

Verse 22

विराटस्तत्र संग्रामे हत्वा पजचशतान्‌ रथान्‌ | हयानां च शतान्यष्टौ हत्वा पजच महारथान्‌,रथियोंमें श्रेष्ठ राजा विराटने रथके द्वारा विविध मार्गोंसे चलते--अनेक प्रकारके रणकौशल दिखाते हुए उस युद्धमें त्रिग्तोंके पाँच सौ रथी, आठ सौ घुड़सवार तथा पाँच महारथियोंको मार गिरानेके पश्चात्‌ स्वर्णभूषित रथपर बैठे हुए सुशर्मापर धावा किया

ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– ထိုစစ်ပွဲတွင် ရထားစစ်သူရဲများအနက် အထူးထင်ရှားသော ဘုရင် ဝီရာဋသည် ရထားစစ်နည်းလမ်းမျိုးစုံနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုကို ပြသ하였다။ ထရီဂါရတတို့၏ ရထားစစ်သူရဲ ငါးရာ၊ မြင်းစီးသူရဲ ရှစ်ရာနှင့် မဟာရထ ငါးဦးကို သတ်ပြီးနောက်၊ ရွှေတန်ဆာဆင်ထားသော ရထားပေါ်တွင် ထိုင်နေသည့် စုရှာမာထံသို့ တိုက်ရိုက် ချီတက်တိုက်ခိုက်하였다။

Verse 23

चरन्‌ स विविधान्‌ मार्गान्‌ रथेन रथसत्तम: | त्रिगर्तानां सुशर्माणमार्च्छ॑द्‌ रुक्मरथं रणे,रथियोंमें श्रेष्ठ राजा विराटने रथके द्वारा विविध मार्गोंसे चलते--अनेक प्रकारके रणकौशल दिखाते हुए उस युद्धमें त्रिग्तोंके पाँच सौ रथी, आठ सौ घुड़सवार तथा पाँच महारथियोंको मार गिरानेके पश्चात्‌ स्वर्णभूषित रथपर बैठे हुए सुशर्मापर धावा किया

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ရထားစစ်သည်တို့အနက် အထူးထင်ရှားသော မత్స്യဘုရင် ဝိရာဋသည် မိမိရထားဖြင့် လမ်းကြောင်းမျိုးစုံကို လှည့်လည်ကာ စစ်ကွက်နည်းဗျူဟာအမျိုးမျိုးကို ပြသ하였다။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် ရွှေတန်ဆာဆင်ထားသော ရထားပေါ်၌ ထိုင်နေသည့် တြိဂရ္တတို့၏ စုရှර්မာကို တိုက်ရိုက်တက်ရောက်၍ ထိုးစစ်ဆင်하였다။ ဤကဗျာပိုဒ်သည် စစ်တွင် ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် သတ္တိကို စည်းကမ်းတကျ အသုံးချရခြင်းကို ထင်ဟပ်စေပြီး၊ အုပ်ချုပ်သူသည် ခြိမ်းခြောက်မှုကို မလျော့မရဲ ခံယူမနေဘဲ ကျူးကျော်သူကို တိုက်ရိုက်ရင်ဆိုင်ကာ နိုင်ငံကို ကာကွယ်ရကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။

Verse 24

तौ व्यवाहरतां तत्र महात्मानौ महाबलौ | अन्योन्यमभिगर्जन्तौ गोष्ेषु वृष भाविव,वे दोनों महान्‌ बलवान्‌ और महामनस्वी वीर गर्जते हुए एक-दूसरेसे इस प्रकार जा भिड़े, मानो गोशालामें दो साँड़ लड़ रहे हों

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ထိုနေရာ၌ စိတ်ဓာတ်ကြီးမား၍ အင်အားပြင်းထန်သော သူရဲကောင်းနှစ်ဦးသည် တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် ဟိန်းဟောက်ကာ တိုက်ခိုက်ရန် ထိပ်တိုက်ဆုံကြသည်—နွားခြံအတွင်း နွားထီးနှစ်ကောင် တိုက်ခိုက်သကဲ့သို့။ ဤဥပမာသည် ထိန်းမနိုင်သော အင်အားနှင့် ဂုဏ်မာန်က တိုက်ပွဲကို မောင်းနှင်နေကြောင်းကို ဖော်ပြပြီး၊ သတ္တိသည် မလျော့မရဲ အနိုင်ယူလိုစိတ်ဖြင့် အာဏာကို လိုလားကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။

Verse 25

ततो राजा त्रिगर्तानां सुशर्मा युद्धदुर्मद: । मत्स्यं समायाद्‌ राजान द्वैरथेन नरर्षभ:,त्रिगर्तराज सुशर्मापर युद्धका घोर उनन्‍्माद छाया हुआ था। उस नरश्रेष्ठ वीरने राजा विराटका द्वैरथयुद्धके द्वारा सामना किया

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ထို့နောက် တြိဂရ္တတို့၏ ဘုရင် စုရှර්မာသည် စစ်၏ မာန်မာနကြောင့် မူးယစ်နေသကဲ့သို့ ဖြစ်ကာ မత్స്യဘုရင် ဝိရာဋကို ဆန့်ကျင်ရန် ရှေ့တိုးလာသည်။ လူတို့အနက် နွားထီးတစ်ကောင်ကဲ့သို့ ထင်ရှားသော ထိုသူရဲကောင်းသည် ရထားနှစ်စီး တစ်ယောက်တစ်စီးဖြင့် ထိပ်တိုက်ယှဉ်ပြိုင်သည့် ရထားဒွဲလ်တွင် ဝိရာဋဘုရင်ကို ရင်ဆိုင်하였다—ထိန်းချုပ်မှုနှင့် ဓမ္မညွှန်ကြားမှုထက် အနိုင်လိုစိတ်နှင့် မာန်မာနက မောင်းနှင်သော တွေ့ဆုံမှုဖြစ်သည်။

Verse 26

ततो रथाभ्यां रथिनौ व्यतीयतुरमर्षणौ । शरान्‌ व्यसृजतां शीघ्र॑ं तोयधारा घना इव,क्रोधमें भरे हुए वे दोनों रथी अपना-अपना रथ बढ़ाकर निकट आ गये और शीघ्रतापूर्वक एक दूसरेपर बाणोंकी झड़ी लगाने लगे, मानो दो मेघ जलकी धाराएँ बरसा रहे हों

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ထို့နောက် မထိန်းနိုင်သော ဒေါသနှင့် အရှက်မခံနိုင်သော စိတ်ဖြင့် ပြင်းထန်နေသော ရထားစစ်သည်နှစ်ဦးသည် မိမိတို့ရထားကို တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် နီးကပ်အောင် မောင်းနှင်ကာ လျင်မြန်စွာ မြားမိုးကို အပြန်အလှန် ပစ်လွှတ်ကြသည်—မိုးတိမ်နှစ်လုံးက ရေစီးကြောင်းများကို သွန်းလောင်းသကဲ့သို့။ ဤမြင်ကွင်းသည် ဒေါသတောက်လောင်လာသည်နှင့်အမျှ ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် သတ္တိသည် စစ်မြေပြင်ပေါ်တွင် အကြမ်းဖက်မှု၏ မုန်တိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။

Verse 27

अन्योन्यं चापि संरब्धौ विचेरतुरमर्षणौ । कृतास्त्रौ निशितैर्बाणैरसिशक्तिगदा भूती,दोनोंका एक दूसरेके प्रति क्रोध और अमर्ष बढ़ा हुआ था। दोनों ही अस्त्रविद्यामें निपुण थे और दोनोंने ही तलवार, शक्ति तथा गदा भी ले रखी थी। उस समय दोनों तीखे बाणोंसे परस्पर प्रहार करते हुए रणभूमिमें विचरने लगे

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ကာ မကျေနပ်မှု မပျောက်သေးသော သူရဲကောင်းနှစ်ဦးသည် စစ်မြေပြင်ပေါ်တွင် လှုပ်ရှားလှည့်လည်နေကြသည်။ လက်နက်ပညာတွင် ကျွမ်းကျင်ပြီး ဓား၊ śakti (လှံတံ/ဂျာဗလင်) နှင့် ဂဒါ (တုတ်မောင်း) ကိုလည်း ဆောင်ထားကြသည်။ ထိုအခါ သူတို့သည် ထက်မြက်သော မြားများဖြင့် အပြန်အလှန် ထိုးနှက်ကာ စစ်ခင်းအတွင်း လှည့်လည်နေကြပြီး—တိုးပွားလာသော ဒေါသက တိုက်ပွဲကို ဆက်လက် မောင်းနှင်နေသည့် ပုံရိပ်တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။

Verse 28

ततो राजा सुशर्माणं विव्याध दशभि: शरै: | पजञ्चभि: पज्चभिश्षास्य विव्याध चतुरो हयान्‌,इसी समय राजा विराटने सुशर्माको दस बाणोंसे बींध डाला और पाँच-पाँच बाणोंसे उसके चारों घोड़ोंको भी घायल कर दिया

ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထို့နောက် မင်းဗိရာဋသည် သုရှර්မာကို မြားဆယ်စင်းဖြင့် ထိုးဖောက်၍၊ မြားငါးစင်းစီဖြင့် သုရှර්မာ၏ မြင်းလေးကောင်ကိုလည်း ထိုးနှက်ကာ ဒဏ်ရာရစေ하였다။

Verse 29

तथैव मत्स्यराजानं सुशर्मा युद्धदुर्मद: । पज्चाशता शितैर्बाणैविव्याध परमास्त्रवित्‌,इसी प्रकार महान्‌ अस्त्रवेत्ता सुशर्माने भी रणोन्मत्त होकर पचास तीखे बाणोंसे मत्स्यराज विराटको बींध डाला

ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထိုနည်းတူပင် စစ်ပွဲ၏ မူးမောရူးသွပ်မှုကြောင့် ရန်ပွဲထဲတွင် အလွန်အမင်းတက်ကြွနေသော၊ အမြင့်မြတ်သော အာஸတရများကို ကျွမ်းကျင်သုံးစွဲတတ်သူ သုရှර්မာသည် မత్స്യမင်း ဗိရာဋကို ထက်မြက်သော မြားငါးဆယ်စင်းဖြင့် ထိုးဖောက်하였다။

Verse 30

ततः सैन्यं महाराज मत्स्यराजसुशर्मणो: । नाभ्यजानात्‌ तदान्योन्यं सैन्येन रजसा55वृतम्‌,महाराज! तदनन्तर सैनिकोंके पैरोंसे इतनी धूल उड़ी कि मत्स्यनरेश तथा सुशर्मा दोनोंकी सेनाएँ उससे आच्छादित हो गयीं और एक-दूसरेके विषयमें यह भी न जान सकीं कि कौन कहाँ क्‍या कर रहा है?

ထို့နောက် မဟာရာဇာ၊ မৎস്യမင်း ဗိရာဋနှင့် သုရှර්မာတို့၏ တပ်များသည် စစ်သည်တို့၏ ခြေထောက်များက ထူထပ်စွာ ထမြောက်လာသော ဖုန်မှုန့်ကြောင့် ဖုံးလွှမ်းသွား၍၊ အချင်းချင်း မည်သူက ဘယ်နေရာတွင် ဘာလုပ်နေသည်ကိုပင် မသိနိုင်ကြတော့하였다။

Verse 32

इति श्रीमहा भारते विराटपर्वणि गोहरणपर्वणि दक्षिणगोग्रहे विराटसुशर्मयुद्धे द्वात्रिंशोड्थ्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत विराटपर्वके अन्तर्गत गोहरणपर्वनें दक्षिणविशाकी यौओके अपहरणके समय होनेवाले विराट और सुशगकि युद्धके विषयमें बत्तीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

ဤသို့ဖြင့် သီရိမဟာဘာရတ၌ ဗိရာဋပရဝအတွင်းရှိ ဂိုဟရဏပရဝ၌ တောင်ဘက်မှ နွားများကို လုယူသည့်အခါ ဖြစ်ပွားသော ဗိရာဋနှင့် သုရှර්မာတို့၏ စစ်ပွဲကို ဖော်ပြသည့် သုံးဆယ့်နှစ်မြောက် အခန်း ပြီးဆုံး၏။

Verse 39

इस प्रकार श्रीमहाभारत विराटपर्वके अन्तर्गत गोहदरणपर्वमें दक्षिण दिशाकी ओरसे गौअओंके अपहरण के प्रसंगर्ें मत्स्यराजविराटके युद्धोद्योगसे सम्बद्ध इकतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

ဤသို့ဖြင့် သီရိမဟာဘာရတ၌ ဗိရာဋပရဝအတွင်းရှိ ဂိုဟရဏ (နွားလုယူခြင်း) အပိုင်း၌ သုံးဆယ့်တစ်မြောက် အခန်း ပြီးဆုံး၏။ ၎င်းသည် တောင်ဘက်သို့ နွားများကို ဆွဲဆောင်သွားသည့် ဖြစ်ရပ်နှင့် ထိုအပြစ်မဲ့မဟုတ်သော အမှုအတွက် မತ್ಸ्यမင်း ဗိရာဋက စစ်ထွက်ရန် ပြင်ဆင်သည့် အကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်သည်။

Verse 126

अदृश्यत शिरश्कछिन्नं रजोध्वस्तं सकुण्डलम्‌ । बातकी बातमें, कुण्डलोंसहित कटे हुए कितने ही मस्तक धूलमें लोटने लगे। किसीकी नाक बड़ी सुन्दर थी, परन्तु ऊपरका ओठ कट गया था। कोई अलंकारोंसे अलंकृत था, किंतु उसका केशभाग कटकर उड़ गया था

Vaiśampāyana said: Severed heads, still wearing their earrings, were seen rolling and lying in the dust, fouled by the earth raised in battle. The scene underscores the grim cost of violence: even beauty, ornament, and identity are reduced to lifeless fragments amid the chaos of combat.

Verse 143

आस्तीर्णा वसुधा भाति शिरोभिश्व सकुण्डलै: । सर्पोंके शरीरकी भाँति सुशोभित चन्दनचर्चित भुजाओं तथा कुण्डलमण्डित मस्तकोंसे पटी हुई रणभूमि अपूर्व शोभा धारण कर रही थी

Vaiśampāyana said: The earth lay strewn and yet shone—covered with severed heads adorned with earrings. The battlefield, carpeted with sandalwood-smeared arms and heads decked with ornaments, took on an uncanny, unprecedented splendor, like the patterned body of a serpent. The verse underscores the Mahābhārata’s stark moral tension: the same marks of culture and refinement (perfume, jewelry) become, in war, ornaments of death—beauty turned into a grim testimony to violence and impermanence.

Verse 163

कश्मलं चाविशद्‌ घोर निर्मर्यादमवर्तत । युद्ध करनेवाले वीरोंको मूर्च्छा आने लगी। उनमें मर्यादाशून्य भयंकर युद्ध छिड़ गया

Then a dreadful moral confusion seized them, and the fighting turned lawless. The warriors engaged in battle began to faint, and a terrifying conflict broke out in which the accepted bounds of conduct were no longer observed.