Shloka 35
Adhyāya 14: Sudēṣṇā Sends Sairandhrī to Kīcaka’s House (सुदेष्णा–सैरन्ध्री–कीचक संवादः)
(स्वेषु दारेषु मेधावी कुरुते यत्नमुत्तमम् | स्वदारनिरतो हाशु नरो भद्राणि पश्यति ।।
vaiśampāyana uvāca |
svēṣu dārēṣu mēdhāvī kurutē yatnam uttamam |
svadāranirataḥ śīghraṁ naro bhadrāṇi paśyati ||
na cādharmeṇa lipyeta na cākīrtim avāpnuyāt |
svadārēṣu ratiḥ dharmo mṛtasya api na saṁśayaḥ ||
svajātidārā martyasya ihaloke paratra ca |
pretakāryāṇi kurvanti nivāpais tarpayanti ca ||
tad akṣayyaṁ ca dharmyaṁ ca svargyam āhur manīṣiṇaḥ |
svajātidārajāḥ putrā jāyante kulapūjitāḥ ||
priyā hi prāṇināṁ dārās tasmāt tvaṁ dharmabhāg bhava |
paradārarato martyo na ca bhadrāṇi paśyati ||
paradārāsmi bhadraṁ te na yuktaṁ tava sāmpratam |
dayitāḥ prāṇināṁ dārā dharmaṁ samanucintaya ||
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်— «ပညာရှိသောသူသည် မိမိဇနီးနှင့် သဟဇာတဖြစ်စေရန် အကောင်းဆုံး ကြိုးစားအားထုတ်၏။ မိမိဇနီးကိုသာ သစ္စာရှိစွာ ချစ်မြတ်နိုးသူသည် မကြာမီ ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို မြင်ရ၏။ မတရားသော အကျင့်ကြောင့် မိမိကိုယ်ကို မညစ်ပတ်စေသင့်၊ အရှက်ကွဲအမည်ဆိုးကိုလည်း မရသင့်။ မိမိဇနီးအပေါ် ချစ်ခင်သစ္စာတည်ခြင်းသည် အမြင့်ဆုံးသော ဓမ္မဟု ဆိုကြပြီး၊ သေပြီးနောက်တောင် အကျိုးရှိသည်ဟု မသံသယရှိ။ မိမိအမျိုးအနွယ်တူသော ဇနီးသည် ဤလောကနှင့် နောက်လောက နှစ်ပါးလုံးတွင် အကျိုးပြုသူဖြစ်၏—သေသူအတွက် အဆုံးအမသင်္ဂြိုဟ်ကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်ကာ ရေ၊ အစာ ပူဇော်သဖြင့် ဝိညာဉ်ကို တရားဝင် တည်ငြိမ်စေ၏။ ပညာရှိတို့က ထိုဝန်ဆောင်မှုကို မပျက်မယွင်း၊ ဓမ္မနှင့်ညီ၊ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ပို့ဆောင်သော အကြောင်းဟု ခေါ်ကြ၏။ မိမိအမျိုးအနွယ်တူသော ဇနီးမှ မွေးဖွားသော သားတို့သည် မျိုးရိုးအတွင်း ဂုဏ်သိက္ခာရ၏။ အမှန်တကယ် သတ္တဝါအားလုံးအတွက် မိမိဇနီးသည် ချစ်မြတ်နိုးရာဖြစ်သဖြင့် သင်လည်း ဓမ္မ၏ အစိတ်အပိုင်းကို ခံယူလော့။ သို့သော် အခြားသူ၏ ဇနီးကို လိုက်စားသူသည် စစ်မှန်သော ကောင်းကျိုးကို မမြင်ရ။ “ထို့ပြင် ငါသည် အခြားသူ၏ ဇနီးဖြစ်သည်—သင်ကောင်းကျိုးရှိပါစေ။ ယခုအခါ ငါ့အား ဤသို့ ပြောဆိုခြင်းသည် မသင့်တော်။ သတ္တဝါအားလုံးအတွက် မိမိဇနီးသည် ချစ်မြတ်နိုးရာဖြစ်၏—ဓမ္မကို စဉ်းစားလော့”»။
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage teaches that devotion to one’s own spouse is a central form of dharma: it protects one from adharma and disgrace, brings welfare, and is linked to enduring merit through household and ancestral duties. Pursuing another’s wife is condemned as a path that blocks true well-being.
In the Virāṭa-parvan context, the narration presents a moral admonition: the speaker (through Vaiśampāyana’s report) articulates norms of righteous conduct regarding women and marriage, and includes a direct refusal—‘I am another’s wife; it is not proper to speak so now’—urging the listener to reflect on dharma.