Adhyaya 12
Virāṭa-parva, Adhyāya 12 — Concealed Service in Matsya and Bhīma’s Arena Victory
Upa-parva: Ajñātavāsa in Matsya—Court Service and Public Spectacle (Virāṭa Court Episodes)
Janamejaya asks what the Pandavas did after settling in Matsya. Vaiśaṃpāyana explains that they lived incognito while pleasing King Virāṭa through skilled service. Yudhiṣṭhira becomes a valued sabhā-stāra (assembly figure), adept with dice and able to secure resources discreetly for his brothers. Bhīma, as Ballava, manages and trades provisions; Arjuna, associated with the inner palace, circulates garments; Sahadeva, in a cowherd role, supplies dairy; Nakula earns wealth through work with horses. Draupadī (Kṛṣṇā) moves carefully so as not to be recognized. In the fourth month, a major festival honoring Brahmā is held; wrestlers arrive from many regions. A formidable champion challenges all; when no one responds, Virāṭa orders the cook (Bhīma) to fight. Bhīma, constrained by the need to avoid disclosure yet unable to refuse publicly, enters the arena and defeats the champion with overwhelming strength, earning Virāṭa’s joy and generous rewards. With no equal opponents, Bhīma is matched against animals for spectacle; other Pandavas continue pleasing the king through their respective arts. The chapter closes by reaffirming their concealed residence and continued service to Virāṭa.
Chapter Arc: अज्ञातवास की शर्तों के भीतर पाण्डवों का एक-एक कर विराट-नगर में ठिकाना बनता जा रहा है—अब घोड़ों के अस्तबल की ओर एक गन्धर्व-सा तेजस्वी युवक (नकुल) बढ़ता है, और राजा विराट की दृष्टि उसी पर टिक जाती है। → विराट उस अपरिचित पुरुष को बार-बार देखता है—उसकी देह-भाषा, तेज, और आत्मविश्वास साधारण सेवक-सा नहीं। राजा के मन में प्रश्न उठता है: यह कौन है, कहाँ से आया है, और क्या सचमुच अश्वविद्या जानता है? अज्ञातवास का संकट भी साथ चलता है—यदि पहचान खुली तो प्रतिज्ञा टूटेगी। → विराट के प्रश्नों के उत्तर में नकुल निर्भीक होकर अपनी अश्व-विद्या का विस्तार से दावा करता है—घोड़ों की प्रकृति, विनय, दुष्ट घोड़ों का उपचार, चिकित्सा, प्रशिक्षण—सब कुछ। वह अपने कौशल की तुलना दिव्य सारथियों से करता है और संकेत देता है कि उसका प्रशिक्षण राजाज्ञा से हुआ है, पर अपनी असली पहचान को सावधानी से ढँकता है। → विराट प्रसन्न होकर उसे अश्वशाला का दायित्व देता है—यान, धन, निवास का आश्वासन देकर ‘अश्वसूत्र/अश्वसूत’ के रूप में नियुक्त करता है। नकुल सम्मानित होकर भी भीतर-भीतर सतर्क रहता है; नगर के अन्य लोग भी उसके रहस्य को नहीं जान पाते। → पाण्डव मत्स्य-देश में प्रतिज्ञा के अनुसार अज्ञातचर्या करते हुए बस जाते हैं—पर यह शांति अस्थायी है; पहचान छिपी रहेगी या किसी घटना से परदा उठेगा?
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ४ ३ श्लोक मिलाकर कुल १८३ “लोक हैं।) हू... “5 (9) #2:.+ #25-२ द्वादशोड5 ध्याय: नकुलका विराटके अश्वोंकी देखरेखमें नियुक्त होना वैशम्पायन उवाच अथापरो<दृश्यत पाण्डव: प्रभु- विराटराजं तरसा समेयिवान् । तमापततन्तं ददृशे पृथग्जनो विमुक्तमभ्रादिव सूर्यमण्डलम्,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! तदनन्तर अन्य पाण्डुपुत्र शक्तिशाली नकुल बड़े वेगसे चलते हुए राजा विराटके यहाँ आये। उन्हें आते समय साधारण लोगोंने देखा; उस समय वे मेघमालाकी ओटसे निकले हुए सूर्यमण्डलके समान तेजस्वी जान पड़ते थे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်—ထို့နောက် ပဏ္ဍဝညီအစ်ကိုတစ်ဦးဖြစ်သော အင်အားကြီး နကူလာသည် ဗီရာဋမင်းထံသို့ အလွန်မြန်စွာ အလျင်အမြန် လာရောက်နေသည်ကို မြင်ရသည်။ သူနီးကပ်လာစဉ် သာမန်လူထုတို့က သူ့ကို မြင်ကြပြီး၊ မိုးတိမ်တန်းနောက်က ထွက်ပေါ်လာသော နေမင်းဝိုင်းကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်နေသည်ဟု ထင်မြင်ကြ၏။
Verse 2
स वै हयानैक्षत तांस्ततस्तत: समीक्षमाणं स ददर्श मत्स्यराट् । ततोअब्रवीत् ताननुगान् नरेश्वर: कुतो5यमायाति नरो5मरोपम:,आते ही उन्होंने इधर-उधर घूमकर घोड़ोंको देखना प्रारम्भ किया। इस प्रकार उन अश्वोंका निरीक्षण करते समय उन्हें मत्स्यराज विराटने देखा। तब वे नरेश वहाँ बैठे हुए अनुचरोंसे बोले--“पता तो लगाओ, यह देवोपम पुरुष कहाँसे आ रहा है? यह बिना कहे- सुने स्वयं मेरे घोड़ोंको बहुत ध्यानसे देख रहा है; अत: यह अवश्य घोड़ोंको पहचाननेवाला और अअभश्वविद्याका विद्वान् होगा। इसलिये इसे शीघ्र मेरे समीप ले आओ। यह वीर देवताओंकी भाँति सुशोभित हो रहा है”
သူသည် မြင်းများကို တစ်ကောင်ပြီးတစ်ကောင် မျက်စိလှည့်ကာ စတင်စစ်ဆေးကြည့်ရှုလေ၏။ ထိုသို့ သေချာစွာ စိစစ်နေစဉ် မတ္စျမင်း ဗီရာဋက သူ့ကို တွေ့မြင်သတိပြုမိသည်။ ထို့နောက် လူတို့၏အရှင် မင်းကြီးက အမှုထမ်းတို့အား ပြောသည်—“ဤ နတ်တူသော ယောကျ်ားသည် ဘယ်က လာသနည်း စုံစမ်းကြ။ မေးလည်းမမေး၊ မေးခံလည်းမခံဘဲ ငါ့မြင်းများကို အလွန်ဂရုစိုက်စွာ စစ်ဆေးနေသည်; သေချာပေါက် မြင်းကိုသိသူ၊ မြင်းပညာ၌ ကျွမ်းကျင်သူ ဖြစ်မည်။ ချက်ချင်း ငါ့ရှေ့သို့ ခေါ်လာကြ—ဤသူရဲကောင်းသည် နတ်တို့ကဲ့သို့ တောက်ပလှ၏။”
Verse 3
स्वयं हयानीक्षति मामकानू् दूृढं ध्रुवं हयज्ञों भविता विचक्षण: । प्रवेश्यतामेष समीपमाशु मे विभाति वीरो हि यथामरस्तथा,आते ही उन्होंने इधर-उधर घूमकर घोड़ोंको देखना प्रारम्भ किया। इस प्रकार उन अश्वोंका निरीक्षण करते समय उन्हें मत्स्यराज विराटने देखा। तब वे नरेश वहाँ बैठे हुए अनुचरोंसे बोले--“पता तो लगाओ, यह देवोपम पुरुष कहाँसे आ रहा है? यह बिना कहे- सुने स्वयं मेरे घोड़ोंको बहुत ध्यानसे देख रहा है; अत: यह अवश्य घोड़ोंको पहचाननेवाला और अअभश्वविद्याका विद्वान् होगा। इसलिये इसे शीघ्र मेरे समीप ले आओ। यह वीर देवताओंकी भाँति सुशोभित हो रहा है”
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်—သူသည် ငါ့မြင်းများကို ကိုယ်တိုင်ပင် အလွန်သေချာစွာ စစ်ဆေးကြည့်ရှုလေ၏။ (မင်းကြီးက စိတ်တွင်) “ဤအမြင်ကျယ်သူသည် တည်ကြည်ခိုင်မာပြီး၊ အမှန်တကယ် မြင်းကိုသိသူ ဖြစ်လာမည်မှာ မလွဲ” ဟု ထင်၏။ ထို့ကြောင့် (မင်းကြီးက) “အမြန် ငါ့အနီးသို့ ခေါ်သွင်းကြ—ဤသူရဲကောင်းသည် နတ်တစ်ပါးကဲ့သို့ တောက်ပ၏” ဟု အမိန့်ပေးလေ၏။
Verse 4
अभ्येत्य राजानममित्रहाब्रवी - ज्जयो<स्तु ते पार्थिव भद्रमस्तु व: । हयेषु युक्तो नृप सम्मतः: सदा तवाश्वसूतो निपुणो भवाम्यहम्,तत्पश्चात् राजसेवकोंके साथ राजाके समीप आकर शत्रुहन्ता नकुलने कहा--“राजन्! आपकी जय हो। आपका कल्याण हो। मैं घोड़ोंको शिक्षा देनेमें निपुण हूँ और अनेक राजाओंसे सम्मानित हूँ। मैं सदा आपके घोड़ोंका चतुर सारथि हो सकता हूँ
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်—ရန်သူသတ် နကူလာသည် မင်း၏အမှုထမ်းများနှင့်အတူ မင်းကြီးအနီးသို့ ချဉ်းကပ်ကာ ပြောလေ၏—“မင်းကြီး၊ သင့်အောင်မြင်ခြင်းရှိပါစေ၊ ကောင်းကျိုးမင်္ဂလာရှိပါစေ။ ကျွန်ုပ်သည် မြင်းများကို လေ့ကျင့်ထိန်းသိမ်းရာတွင် ကျွမ်းကျင်ပြီး မင်းများအကြား အမြဲတမ်း ချီးမြှောက်ခံရသူ ဖြစ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် သင်၏မြင်းထိန်းနှင့် ရထားမောင်းအဖြစ် အမြဲတမ်း ကျွမ်းကျင်စွာ အမှုထမ်းနိုင်ပါသည်။”
Verse 5
विराट उवाच ददामि यानानि धन निवेशनं ममाश्वसूतो भवितु त्वमहसि । कुतो5सि कस्यासि कथं त्वमागत: प्रत्रूहि शिल्पं तव विद्यते च यत्,विराटने कहा--भद्र पुरुष! मैं तुम्हें सवारी, धन और रहनेके लिये घर देता हूँ। तुम मेरे घोड़ोंको शिक्षा देनेवाले सारथि हो सकते हो, किंतु मैं पहले यह जानना चाहता हूँ कि तुम कहाँसे आये हो? किसके पुत्र हो और किसलिये तुम्हारा यहाँ आगमन हुआ है? तुममें जो कला-कौशल हो, उसे भी बताओ
ဗီရာဋက ပြောသည်—“ကောင်းသောယောကျ်ား၊ ငါသည် သင့်အား စီးနင်းယာဉ်များ၊ ငွေကြေးနှင့် ငါ့အိမ်တွင် နေထိုင်ရာ အိမ်ရာကို ပေးမည်။ သင်သည် ငါ့မြင်းထိန်းနှင့် ရထားမောင်း ဖြစ်ရန် သင့်တော်၏။ သို့သော် အရင်ဆုံး သင် ဘယ်က လာသနည်း၊ ဘယ်သူ၏သားနည်း၊ ဘာရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဒီကို ရောက်လာသနည်းကို ငါ သိလိုသည်။ သင်၌ရှိသော လက်ရာပညာ သို့မဟုတ် ကျွမ်းကျင်မှုကိုလည်း ပြောပြလော့။”
Verse 6
नकुल उवाच पज्चानां पाण्डुपुत्राणां ज्येष्ठो भ्राता युधिष्ठिर: । तेनाहमश्रैषु पुरा नियुक्त: शत्रुकर्शन,नकुल बोले--शत्रुदमन! सुनिये, पाँचों पाण्डवोंमें जो बड़े भ्राता युधिष्ठिर हैं, उन्होंने पहले मुझे घोड़ोंकी देखभालके कामपर लगा रखा था। मैं घोड़ोंकी जाति पहचानता हूँ एवं उन्हें सब प्रकारकी शिक्षा देनेकी कला भी जानता हूँ। दुष्ट घोड़ोंकी दुष्टता-निवारणका ढंग भी मुझे मालूम है तथा घोड़ोंकी चिकित्सा भी मैं पूर्णरूपसे जानता हूँ
နကူလက ပြောသည်– «ပဏ္ဍု၏ သားငါးယောက်အနက် အကြီးဆုံးအစ်ကိုမှာ ယုဓိဋ္ဌိရ ဖြစ်၏။ အို ရန်သူနှိမ်နင်းသူရေ၊ အရင်က ငါ့ကို မြင်းတို့ကို စောင့်ရှောက်စီမံရန် သူပင် ခန့်အပ်ခဲ့၏»
Verse 7
अश्चानां प्रकृतिं वेझि विनयं चापि सर्वश: । दुष्टानां प्रतिपत्तिं च कृत्स्नं चैव चिकित्सितम्,नकुल बोले--शत्रुदमन! सुनिये, पाँचों पाण्डवोंमें जो बड़े भ्राता युधिष्ठिर हैं, उन्होंने पहले मुझे घोड़ोंकी देखभालके कामपर लगा रखा था। मैं घोड़ोंकी जाति पहचानता हूँ एवं उन्हें सब प्रकारकी शिक्षा देनेकी कला भी जानता हूँ। दुष्ट घोड़ोंकी दुष्टता-निवारणका ढंग भी मुझे मालूम है तथा घोड़ोंकी चिकित्सा भी मैं पूर्णरूपसे जानता हूँ
နကူလက ပြောသည်– «မြင်းတို့၏ သဘာဝစိတ်သဘောကို ငါသိ၏၊ အမျိုးမျိုးသော လေ့ကျင့်သင်ကြားခြင်းနှင့် စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းခြင်းနည်းလမ်းတို့ကိုလည်း အပြည့်အစုံ သိ၏။ မနာလိုမနာကျင် မြင်းရိုင်းတို့ကို ကိုင်တွယ်ထိန်းချုပ်နည်းနှင့် ကုသပျောက်ကင်းစေသော ပညာကိုလည်း အကုန်အစင် သိ၏»
Verse 8
न कातरं स्यान्मम जातु वाहनं न मे$स्ति दुष्टा वडवा कुतो हया: । जनस्तु मामाह स चापि पाण्डवो युधिष्ठिरो ग्रन्थिकमेव नामत:,मेरा सिखाया हुआ घोड़ा कभी कायर नहीं हो सकता। मेरी सिखायी हुई घोड़ीमें भी कोई ऐब नहीं आता, फिर घोड़े तो बिगड़ ही कैसे सकते हैं? मुझे साधारण लोग तथा पाण्डुनन्दन महाराज युधिष्ठिर भी 'ग्रन्थिक' नामसे ही पुकारा करते थे
နကူလက ပြောသည်– «ငါလေ့ကျင့်ပေးသော စီးမြင်းသည် မည်သည့်အခါမျှ ကြောက်ရွံ့သူ မဖြစ်နိုင်။ ငါသင်ပေးသော မမြင်းတွင်လည်း ချို့ယွင်းချက် မရှိ—ထို့ကြောင့် မြင်းတို့ ဘယ်လိုပျက်စီးမည်နည်း။ သာမန်လူတို့ကလည်း၊ ပဏ္ဍဝ ယုဓိဋ္ဌိရ ကိုယ်တိုင်ကပင် ငါ့ကို ‘ဂရန်သိက’ ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ခေါ်လေ့ရှိခဲ့သည်»
Verse 9
(मातलिरिव देवपतेर्दशरथनृपते: सुमन्त्र इव यन्ता । सुमह इव जामदग्नेस्तथैव तव शिक्षयाम्यश्चान् ।। युधिष्ठिरस्य राजेन्द्र नरराजस्य शासनात् | शतसाहस्रकोटीनामश्चानामस्मि रक्षिता ।।) जैसे देवराज इन्द्रके सारथि मातलि हैं, जैसे राजा दशरथके रथचालक सुमन्त्र हैं और जैसे जमदग्निनन्दन परशुरामके सूत सुमह हैं, उसी प्रकार मैं आपका सारथि होकर आपके घोड़ोंको शिक्षा दूँगा। राजेन्द्र! मैं महाराज युधिष्ठिरके आदेशसे उनके यहाँ लक्षकोटि अश्वोंका संरक्षक रहा हूँ। विराट उवाच यदस्ति किंचिन्मम वाजिवाहनं तदस्तु सर्व त्वदधीनमद्य वै । ये चापि केचिन्मम वाजियोजका- स्त्वदाश्रया: सारथयश्न सन्तु मे,विराटने कहा-ग्रन्थिक! मेरे पास जो भी घोड़े और अन्य वाहन हैं, वे सब आजसे ही तुम्हारे अधीन हो जायँ। इसके सिवा जो कोई भी मेरे घोड़ोंको जोतनेवाले सारथि हैं, वे सब तुम्हारे अधिकारमें इदं रहें
ဗိရာဋက ပြောသည်– «နတ်ဘုရင် အိန္ဒြ၏ ရထားမောင်း မာတလိကဲ့သို့၊ ဒဿရထမင်း၏ ရထားမောင်း စုမန္တရကဲ့သို့၊ ဂျမဒဂ္နိ၏ သား ပရရှုရာမကို ဆောင်ရွက်သော စုမဟကဲ့သို့—ထိုနည်းတူ သင်သည် ငါ့မြင်းတို့ကို သင်ကြားလေ့ကျင့်ပေးလိမ့်မည်။ အို မင်းကြီး၊ လူတို့အပေါ် အရှင်ဖြစ်သော ယုဓိဋ္ဌိရ၏ အမိန့်ဖြင့် ငါသည် ရာသိန်းကောဋီအရေအတွက်ရှိသော မြင်းတို့၏ အုပ်ထိန်းသူ ဖြစ်ခဲ့၏။ ငါ့တွင်ရှိသမျှ မြင်းနှင့် ယာဉ်တို့ကို ယနေ့မှစ၍ သင်၏ အာဏာအောက်၌ ထားမည်။ ထို့ပြင် ငါ့မြင်းတို့ကို ချည်နှောင်ယိုက်နှိုက်သော မြင်းထိန်းများနှင့် ရထားမောင်းများလည်း သင်၏ ကာကွယ်မှုနှင့် အမိန့်အောက်၌ ရှိစေ»
Verse 10
इदं तवेष्टं यदि वै सुरोपम ब्रवीहि यत् ते प्रसमीक्षितं वसु । त तेडनुरूपं हयकर्म विद्यते प्रभासि राजेव हि सम्मतो मम,देवोपम पुरुष! यदि यही कार्य तुम्हें प्रिय है, तो बताओ, इसके लिये वेतनरूपसे कितना धन लेनेका तुमने विचार किया है? यह घोड़ोंकी शिक्षाका कार्य तुम्हारे अनुरूप नहीं है। तुम तो राजाकी भाँति शोभा पा रहे हो और मुझे भी अत्यन्त प्रिय लगते हो। आज मुझे तुम्हारा जो यहाँ दर्शन हुआ है, यह राजा युधिष्ठिरके ही दर्शनके समान मुझे अत्यन्त प्रिय है। अहो! सर्वथा प्रशंसाके योग्य पाण्डुनन्दन महाराज युधिष्छिर सेवकोंके बिना वनमें कैसे रहते होंगे और कैसे उनका मन वहाँ लगता होगा?
ဗိရာဋက ပြောသည်– «နတ်တူသောသူရေ၊ ဤအလုပ်ကို သင်အမှန်တကယ် နှစ်သက်လျှင် လုပ်ခအဖြစ် သင်စဉ်းစားထားသော ငွေပမာဏကို ပြောပါ။ သို့သော် မြင်းလေ့ကျင့်ရေးအလုပ်သည် သင့်နှင့် မသင့်တော်သကဲ့သို့ ထင်ရ၏။ သင်သည် မင်းကဲ့သို့ တောက်ပနေပြီး ငါ့အတွက် အလွန်တန်ဖိုးရှိ၏။ သင့်ကို ဤနေရာတွင် မြင်ရခြင်းသည် ယုဓိဋ္ဌိရမင်းကို မြင်ရသကဲ့သို့ ငါ့ကို ပျော်ရွှင်စေ၏။ အို—ချီးမွမ်းထိုက်သော ပဏ္ဍု၏ သား ယုဓိဋ္ဌိရသည် အမှုထမ်းမရှိဘဲ တောထဲတွင် မည်သို့ နေနိုင်မည်နည်း၊ ထိုနေရာ၌ စိတ်သည် မည်သို့ တည်ငြိမ်နိုင်မည်နည်း»
Verse 11
युधिष्ठिरस्येव हि दर्शनेन मे समं तवेदं प्रियमत्र दर्शनम् । कथं तु भृत्यै: स विनाकृतो वने वसत्यनिन्द्यो रमते च पाण्डव:,देवोपम पुरुष! यदि यही कार्य तुम्हें प्रिय है, तो बताओ, इसके लिये वेतनरूपसे कितना धन लेनेका तुमने विचार किया है? यह घोड़ोंकी शिक्षाका कार्य तुम्हारे अनुरूप नहीं है। तुम तो राजाकी भाँति शोभा पा रहे हो और मुझे भी अत्यन्त प्रिय लगते हो। आज मुझे तुम्हारा जो यहाँ दर्शन हुआ है, यह राजा युधिष्ठिरके ही दर्शनके समान मुझे अत्यन्त प्रिय है। अहो! सर्वथा प्रशंसाके योग्य पाण्डुनन्दन महाराज युधिष्छिर सेवकोंके बिना वनमें कैसे रहते होंगे और कैसे उनका मन वहाँ लगता होगा?
ဝိရာဋမင်းက ဆို၏— «ဤနေရာ၌ သင့်ကို မြင်ရခြင်းသည် ယုဓိဋ္ဌိရကို ကိုယ်တိုင်မြင်ရသကဲ့သို့ ငါ့အတွက် အလွန်ချစ်မြတ်နိုးဖွယ် ဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် အပြစ်ကင်းသော ပाण्डဝသူရဲကောင်းသည် အစေခံမရှိဘဲ တောထဲ၌ မည်သို့ နေထိုင်နိုင်သနည်း၊ ထိုနေရာ၌ စိတ်ချမ်းသာမှုကို မည်သို့ ရနိုင်သနည်း?»
Verse 12
वैशम्पायन उवाच तथा स गन्धर्ववरोपमो युवा विराटराज्ञा मुदितेन पूजित:ः । न चैनमन्ये5पि विदु: कथंचन प्रियाभिरामं विचरन्तमन्तरा,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! इस प्रकार प्रसन्न हुए राजा विराटके द्वारा सम्मानित हो श्रेष्ठ गन्धर्वके सदृश शोभा पानेवाले युवावस्थासम्पन्न नकुल वहाँ रहने लगे। उनका स्वरूप बड़ा ही प्रिय और नयनाभिराम था। वे नगरके भीतर विचरते रहते थे, तो भी उन्हें राजा तथा अन्य मनुष्य किसी प्रकार पहचान न सके इति श्रीमहाभारते विराटपर्वणि पाण्डवप्रवेशपर्वणि नकुलप्रवेशे द्वादशो5ध्याय: ।। १२ || इस प्रकार श्रीमह्याभारत विराटपर्वके अन्तर्गत पाण्डवप्रवेशपर्वमें नकुलप्रवेशसम्बन्धी बारहवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ဆို၏— ထို့ကြောင့် ဂန္ဓဗ္ဗတို့အနက် အကောင်းဆုံးတစ်ဦးကဲ့သို့ လှပတင့်တယ်သော ထိုလူငယ်ကို ဝမ်းမြောက်သော ဝိရာဋမင်းက ဂုဏ်ပြုကာ ချီးမြှောက်လေ၏။ သို့သော် မြို့အတွင်း၌ မျက်စိပသာဒဖြစ်စေသည့် အလှတရားဖြင့် လှုပ်ရှားသွားလာနေသော်လည်း မင်းနှင့် အခြားသူများသည် မည်သို့မျှ သူ့ကို မသိမမြင်နိုင်ကြချေ။
Verse 13
एवं हि मत्स्ये न्न्यवसन्त पाण्डवा यथाप्रतिज्ञाभिरमोघदर्शना: । अज्ञातचर्या व्यचरन् समाहिता: समुद्रनेमीपतयो5तिदु:खिता:,जिनका दर्शन अमोघ है, वे पाण्डवगण इस प्रकार अपनी प्रतिज्ञाके अनुसार मत्स्यदेशमें रहने और एकाग्रतापूर्वक अज्ञातवासका समय व्यतीत करने लगे। वे सागरसे घिरी हुई सम्पूर्ण पृथ्वीके अधिपति होकर भी अत्यन्त कष्ट उठा रहे थे
ထို့ကြောင့် မတ်စျနိုင်ငံ၌ ပाण्डဝတို့သည် မိမိတို့၏ ကတိသစ္စာအတိုင်း တိတိကျကျ နေထိုင်ကြ၏—မြင်ကွင်းမလွဲသော အမြင်ဉာဏ်ရှိသူများဖြစ်ကြသည်။ စည်းကမ်းတကျ စိတ်တည်ငြိမ်စွာဖြင့် အမည်မဖော်ဘဲ လျှို့ဝှက်နေထိုင်ကာ အမည်မသိနေရသည့် ကာလကို ဖြတ်သန်းကြ၏။ သမုဒ္ဒရာဝိုင်းရံထားသော ကမ္ဘာမြေတစ်လုံးလုံး၏ အရှင်များဖြစ်ကြသော်လည်း အလွန်ပြင်းထန်သော ဒုက္ခကို ခံစားကြရ၏။
Verse 19
इस प्रकार श्रीमह्याभारत विराटपर्वके अन्तर्गत पाण्डवप्रवेशपर्वमें अजुनप्रवेशनामक ग्यारहवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် သန့်ရှင်းသော မဟာဘာရတ၏ ဝိရာဋပရဝ၌ ပါဝင်သော “ပाण्डဝတို့၏ ဝင်ရောက်ခြင်း” အခန်းကဏ္ဍအတွင်းရှိ “အာర్జုန၏ ဝင်ရောက်ခြင်း” ဟူသော အမည်ရ အခန်း (၁၁) သည် ပြီးဆုံးလေ၏။
Frequently Asked Questions
Bhīma faces a conflict between concealment and public duty: refusing the king’s command in an open arena risks suspicion and social disorder, while fighting risks revealing exceptional identity; he chooses compliant action with controlled disclosure.
Dharma is operationalized as disciplined usefulness: ethical life may require adopting context-appropriate roles, maintaining restraint, and serving institutional stability while safeguarding higher commitments.
No explicit phalaśruti appears here; the chapter’s meta-function is historiographic—demonstrating how concealment, service, and public reputation-building operate as preparatory causality within the epic’s larger ethical narrative.