Adhyaya 10
बृहन्नडाप्रवेशः — Bṛhannadā’s Entry into Virāṭa’s Assembly
Upa-parva: Bṛhannadā-praveśa (Arjuna as Bṛhannadā in Virāṭa’s court)
Vaiśaṃpāyana describes a striking figure adorned with feminine ornaments appearing on the ramparts and approaching Virāṭa’s assembly with imposing gait and martial bearing. Virāṭa, surprised, questions attendants about the newcomer’s origin; none can identify him. The figure adjusts ornaments and attire, and Virāṭa tests him with proposals aligned to princely sport and defense, expressing skepticism that such a person is truly a eunuch by nature. Arjuna then speaks, stating his competencies in singing, dancing, and instrumental music, requesting assignment to serve and instruct Uttarā. He identifies himself by the professional name Bṛhannadā and frames his condition as socially detached (without parental ties), suitable for residence in the women’s quarters. Virāṭa grants the request, appointing him to teach dance and arts to his daughter and similarly placed women, while remarking that the newcomer appears fit for wider sovereignty than the offered role. Arjuna remains in the inner quarters as instructor, becoming trusted by the princess and attendants, and his concealed identity is not recognized by those moving within or outside the palace.
Chapter Arc: अज्ञातवास की छाया में पाण्डव विराटनगर में अपने-अपने वेश सँभालते हैं; राजभवन के समीप गोशाला के पास एक दिव्य-तेजस्वी पुरुष (युधिष्ठिर) ठहरता है, और राजा विराट उसे देखकर विस्मित हो उठता है। → विराट उस अपरिचित नरश्रेष्ठ से बार-बार पूछता है—तुम कौन हो, कहाँ से आए हो, क्या करना चाहते हो, कौन-सा शिल्प जानते हो, और यहाँ कैसे रहोगे। पहचान खुल जाने का भय भीतर-भीतर धड़कता है, पर उत्तर ऐसे देने हैं कि सत्य भी न टूटे और रहस्य भी न खुले। → युधिष्ठिर अपने को ‘तन्तिपाल’ (गोरक्षक/गणक) के रूप में प्रस्तुत करता है और अपने अद्भुत ज्ञान का उद्घोष करता है—गवों की संख्या, भूत-भव्य-भविष्य, तथा पशुओं के लक्षणों का सूक्ष्म विवेचन; विराट का विस्मय विश्वास में बदल जाता है। → विराट प्रसन्न होकर उसे अपने आश्रय में रखता है, वेतन-दान और सुरक्षा का वचन देता है तथा गोशाला/पशुधन का भार सौंपता है; युधिष्ठिर अज्ञात रहकर सुखपूर्वक वहीं निवास करने लगता है और अन्य कोई उसकी वास्तविकता नहीं जान पाता। → अज्ञातवास की डोर अभी नाज़ुक है—राजदरबार में यह दिव्य-तेज कब तक छिपा रहेगा, और कौन-सी घटना इस रहस्य को चुनौती देगी?
Shlokas
Verse 1
#::73..8 #::3-..7 () हि २ 7 - सैरन्ध्री किसे कहते हैं, यह स्वयं द्रौपदीने इसके पूर्व तीसरे अध्यायके १८ वें श्लोकमें बताया है। - यहाँ 'गन्धर्वराज” कहनेका गूढ़ अभिप्राय यह है कि वे गन्धर्वतुल्य राजा पाण्डुके पुत्र हैं। दशमो< ध्याय: सहदेवका राजा विराटके साथ वार्तालाप और गौओंकी देखभालके लिये उनकी नियुक्ति वैशम्पायन उवाच सहदेवो<पि गोपानां कृत्वा वेषमनुत्तमम् । भाषां चैषां समास्थाय विराटमुपयादथ,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तदनन्तर सहदेव भी ग्वालोंका परम उत्तम वेष बनाकर उन्हींकी भाषामें बोलते हुए राजा विराटके यहाँ गये
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– «ဇနမေဇယ မင်းကြီးရေ၊ ထို့နောက် စဟဒေဝလည်း နွားထိန်းတို့၏ အလွန်ကောင်းမွန်သော ဖုံးကွယ်ဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ကာ၊ သူတို့၏ ပြောဟန်ပြောပုံကို လိုက်နာ၍ ဘုရင် ဝီရာဋ ထံသို့ သွားရောက်하였다»။
Verse 2
गोष्ठमासाद्य तिष्ठन्तं भवनस्य समीपत: । राजाथ दृष्टवा पुरुषान् प्राहिणोज्जातविस्मय:,राजभवनके पास ही गोशाला थी; वहाँ पहुँचकर वे खड़े हो गये। राजा उन्हें दूरसे ही देखकर आश्वर्यमें पड़ गये और उनके पास कुछ लोगोंको भेजा
နန်းတော်အနီးရှိ နွားတဲသို့ ရောက်သွားပြီး သူတို့သည် ထိုနေရာတွင် ရပ်နေကြ၏။ ထိုအခါ ဘုရင်သည် အဝေးမှ ထိုလူတို့ကို မြင်လျှင် အံ့ဩသွား၍ လူအချို့ကို သူတို့ထံ စေလွှတ်လိုက်၏။
Verse 3
तमायान्तमभिप्रेक्ष्य भ्राजमानं नरर्षभम् | समुपस्थाय वै राजा पप्रच्छ कुरुनन्दनम्,[अपने सेवकोंके बुलानेपर उनके साथ] दिव्य कान्तिसे सुशोभित नरश्रेष्ठ सहदेवको राजसभाकी ओर आते देख राजा विराट स्वयं उठकर उनके पास चले गये और कुरुकुलको आनन्द देनेवाले सहदेवसे पूछने लगे--
ဘုရင်သည် နတ်သဘောတောက်ပမှုဖြင့် ရောင်လင်းနေသော လူတို့အထဲ၌ အကောင်းဆုံးဖြစ်သည့် သဟဒေဝကို ရာဇသဘင်သို့ လာရောက်လာသည်ကို မြင်လျှင်၊ ဗိရာဋဘုရင်သည် ကိုယ်တိုင်ထ၍ သင့်တော်သကဲ့သို့ ကြိုဆိုကာ ကုရုမျိုးရိုး၏ အားရစရာဖြစ်သူကို မေးမြန်းလေ၏။
Verse 4
कस्य वा त्वं कुतो वा त्वं कि वा त्वं तु चिकीर्षसि । न हि मे दृष्टपूर्वस्त्वं तत्त्वं ब्रूहि नरर्षभ,'पुरुषप्रवर! तुम किसके पुत्र हो, कहाँसे आये हो और क्या करना चाहते हो? मैंने आजसे पहले तुम्हें कभी नहीं देखा है; अतः अपना ठीक-ठीक परिचय दो”
“အို လူတို့အထဲ၌ အကောင်းဆုံး၊ သင်သည် မည်သူ၏သားနည်း။ မည်သည့်အရပ်မှ လာသနည်း။ သင်၏ ရည်ရွယ်ချက်ကား အဘယ်နည်း။ ငါသည် သင့်ကို ယခင်က မမြင်ဖူးသေးသဖြင့် အမှန်တရားကို ပြော၍ သင့်အမည်အတိအကျကို ဖော်ပြလော့” ဟု မေးလေ၏။
Verse 5
सम्प्राप्प राजानममित्रतापनं ततोडब्रवीन्मेघभमहौघनि:स्वन: । वैश्यो5स्मि नाम्नाहमरिष्टनेमि- गोसंख्य आसं कुरुपुड्रवानाम्,शत्रुओंको संताप देनेवाले राजा विराटके निकट पहुँचकर सहदेव मेघोंकी घनघोर घटाके समान गम्भीर स्वरमें बोले--“महाराज! मैं वैश्य हूँ। मेरा नाम अरिष्टनेमि है। नृपश्रेष्ठ! मैं कुरुवंशशिरोमणि पाण्डवोंके यहाँ गौओंकी गणना तथा देखभाल करता रहा हूँ। अब आपके यहाँ रहना चाहता हूँ; क्योंकि राजाओंमें सिंहके समान पाण्डव कहाँ हैं? यह मैं नहीं जानता। बिना काम किये जीविका चल नहीं सकती और आपके सिवा दूसरा कोई राजा मुझे पसंद नहीं है”
ရန်သူတို့ကို ပူလောင်စေသော ဗိရာဋဘုရင်ထံ ရောက်သော် သဟဒေဝသည် မိုးတိမ်ထူထပ်သံကဲ့သို့ နက်ရှိုင်းသောအသံဖြင့် ပြောလေ၏—“မဟာဘုရင်၊ ကျွန်ုပ်သည် အဆင့်အတန်းအားဖြင့် ဝိုင်ရှျယ ဖြစ်ပါ၏။ ကျွန်ုပ်၏အမည်မှာ အရိဋ္ဌနేమိ ဖြစ်၏။ အို အကောင်းဆုံးသော မင်းမြတ်၊ ကုရု–ပाण्डဝတို့အကြား၌ ကျွန်ုပ်သည် နွားတို့ကို ရေတွက်၍ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခဲ့ဖူး၏။ ယခု သင်၏အမှုတော်၌ နေထိုင်လိုပါ၏။ အကြောင်းမူကား မင်းတို့အထဲ၌ ခြင်္သေ့ကဲ့သို့သော ပಾರ್ಥများ—ပाण्डဝတို့—နှင့် တူညီသော မင်းကို ကျွန်ုပ် မသိပါ။ သို့ရာတွင် အလုပ်မရှိဘဲ အသက်မွေး၍ မရနိုင်၊ ထို့ပြင် သင်မှတပါး အခြားမင်းတစ်ပါးကို ကျွန်ုပ် မနှစ်သက်ပါ” ဟု။
Verse 6
वस्तुं त्वयीच्छामि विशां वरिष्ठ तान् राजसिंहान् न हि वेझि पार्थान् न शकक््यते जीवितुमप्यकर्मणा न च त्वदन्यो मम रोचते नृप:,शत्रुओंको संताप देनेवाले राजा विराटके निकट पहुँचकर सहदेव मेघोंकी घनघोर घटाके समान गम्भीर स्वरमें बोले--“महाराज! मैं वैश्य हूँ। मेरा नाम अरिष्टनेमि है। नृपश्रेष्ठ! मैं कुरुवंशशिरोमणि पाण्डवोंके यहाँ गौओंकी गणना तथा देखभाल करता रहा हूँ। अब आपके यहाँ रहना चाहता हूँ; क्योंकि राजाओंमें सिंहके समान पाण्डव कहाँ हैं? यह मैं नहीं जानता। बिना काम किये जीविका चल नहीं सकती और आपके सिवा दूसरा कोई राजा मुझे पसंद नहीं है”
“အို ပြည်သူတို့အထဲ၌ အကောင်းဆုံး၊ ကျွန်ုပ်သည် သင်နှင့်အတူ နေထိုင်လိုပါ၏။ ခြင်္သေ့ကဲ့သို့သော မင်းများဖြစ်သည့် ပಾರ್ಥများသည် မည်သည့်နေရာတွင် ရှိကြသည်ကို ကျွန်ုပ် မသိပါ။ အလုပ်မရှိဘဲ အသက်ရှင်၍ မရနိုင်၊ မင်းတို့အထဲ၌လည်း သင်မှတပါး ကျွန်ုပ်နှစ်သက်သော မင်းမရှိ” ဟု ဆိုလေ၏။
Verse 7
विराट उवाच त्वं ब्राह्मणो यदि वा क्षत्रियोडसि समुद्रनेमी श्वररूपवानसि । आचक्ष्व मे तत्त्वममित्रकर्शन न वैश्यकर्म त्वयि विद्यते क्षमम्,विराटने कहा--शत्रुतापन! मुझे तो ऐसा लगता है कि तुम ब्राह्मण अथवा क्षत्रिय हो। समुद्रसे घिरी हुई समूची पृथ्वीके सम्राट्की भाँति तुम्हारा भव्य रूप है; अत: मुझे अपना ठीक-ठीक परिचय दो। यह वैश्य कर्म (गोपालन) तुम्हारे योग्य नहीं है
ဗိရာဋမင်းက ဆို၏— «သင်သည် ဗြာဟ္မဏ ဖြစ်စေ၊ က္ෂတ္တရိယ ဖြစ်စေ၊ သမုဒ္ဒရာက ဝိုင်းကာထားသော မြေကြီးတစ်လုံးလုံး၏ အရှင်မင်းကဲ့သို့ မင်းရုပ်ရည်သည် တကယ်တမ်း မင်းမြတ်သဘောရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ရန်သူတို့ကို နှိမ်နင်းသူရေ၊ သင်၏ အမှန်တကယ် အတ္တလက္ခဏာကို ငါ့အား ပြောကြားလော့။ ဝိုင်ရှျယ၏ အလုပ်—နွားထိန်းခြင်း—သည် သင်နှင့် မသင့်တော်သကဲ့သို့ ထင်ရ၏»။
Verse 8
कस्यासि राज्ञों विषयादिहागतः कि वापि शिल्पं तव विद्यते कृतम् । कथं त्वमस्मासु निवत्स्यसे सदा वदस्व कि चापि तवेह वेतनम्,तुम किस राजाके राज्यसे यहाँ आये हो? और तुमने किस कलाकी शिक्षा प्राप्त की है? बोलो, हमारे यहाँ कैसे सदा रह सकोगे? और यहाँ तुम्हारा वेतन क्या होगा?
«သင်သည် မည်သည့်မင်း၏ နယ်မြေမှ ဤနေရာသို့ ရောက်လာသနည်း။ သင်၌ မည်သည့် အနုပညာ/လက်ရာပညာကို သင်ယူကျွမ်းကျင်ထားသနည်း။ ငါတို့အိမ်တော်၌ မည်သို့ အမြဲတမ်း နေထိုင်နိုင်မည်နည်း—ပြောလော့။ ထို့ပြင် ဤနေရာ၌ သင်၏ လစာအခကြေးငွေသည် မည်မျှ ဖြစ်မည်နည်း?»
Verse 9
सहदेव उवाच पज्चानां पाण्डुपुत्राणां ज्येष्ठो भ्राता युधिष्ठिर: । तस्याष्टशतसाहस्रा गवां वर्गा: शतं शतम्,सहदेव बोले--राजन्! पाँचों पाण्डवोंमें सबसे बड़े भाई युधिष्ठिर हैं। उनके पास एक प्रकारकी गौओंके आठ लाख झुंड थे और प्रत्येक झुंडमें सौ-सौ गायें थीं
ဆဟဒေဝက လျှောက်၏— «အရှင်မင်းမြတ်၊ ပाण्डု၏ သားငါးယောက်အနက် အကြီးဆုံးအစ်ကိုမှာ ယုဓိဋ္ဌိရ ဖြစ်၏။ သူ၌ နွားအုပ် ရှစ်သိန်းရှိပြီး၊ အုပ်တစ်အုပ်စီတွင် နွား တစ်ရာစီ ပါရှိ၏»။
Verse 10
अपरे शतसाहमसा द्विस्तावन्तस्तथा परे । तेषां गोसंख्य आसं वै तन्तिपालेति मां विदु:,इति श्रीमहाभारते विराटपर्वणि पाण्डवप्रवेशपर्वणि सहदेवप्रवेशे दशमो<5ध्याय: ।। २० || इस प्रकार श्रीमहाभारत विराटपर्वके अन्तर्गत पाण्डवप्रवेशपर्वमें सहदेवप्रवेशविषयक दसवाँ अध्याय पूरा हुआ
«အချို့တွင် တစ်ရာစီရှိ၍၊ အချို့တွင် ထို၏ နှစ်ဆရှိ၏။ ထို့ကြောင့် သူတို့၏ နွားအရေအတွက်ကို တိတိကျကျ သိရှိကြပြီး၊ ငါ့ကို ‘တန္တိပါလ’—နွားအုပ်၏ စာရင်းရေတွက်ခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ထိန်းသိမ်းသူ—ဟု သိကြ၏»။
Verse 11
भूतं भव्यं भविष्यं च यच्च संख्यागतं गवाम् । न मे>स्त्यविदितं किंचित् समन््ताद् दशयोजनम्
ဆဟဒေဝက လျှောက်၏— «အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အနာဂတ်နှင့် နွားအရေအတွက်အပေါ် တွက်ချက်နိုင်သမျှ အရာအားလုံးတွင်၊ အရပ်လေးမျက်နှာ ဆယ်ယောဇန အဝန်းအဝိုင်းအတွင်း ငါမသိသော အရာတစ်စုံတစ်ရာ မရှိ»။
Verse 12
इनके सिवा, दूसरे प्रकारकी गौओंके एक लाख झुंड तथा तीसरे प्रकारकी गौओंके उनसे दुगुने अर्थात् दो लाख झुंड थे। (प्रत्येक झुंडमें सौ-सौ गायें थीं।) पाण्डवोंकी उन गौओंका मैं गणक और निरीक्षक था। वे लोग मुझे “तन्तिपाल' कहा करते थे। चारों ओर दस योजनकी दूरीमें जितनी गौएँ हों; उनकी भूत, वर्तमान और भविष्यमें जितनी संख्या थी, है और होगी, उन सबको मैं जानता हूँ। गौओंके सम्बन्धमें तीनों कालमें होनेवाली कोई ऐसी बात नहीं है, जो मुझे ज्ञात न हो ।। गुणा: सुविदिता ह्वासन् मम तस्य महात्मन: । असकृत् स मया तुष्ट: कुरुराजो युधिष्ठिर:,महात्मा राजा युधिष्ठिरको मेरे ये गुण भलीभाँति विदित थे। वे कुरुगाज युधिष्ठिर सदा मेरे ऊपर संतुष्ट रहते थे। किन-किन उपायोंसे गौओंकी संख्या शीघ्र बढ़ जाती है और उनमें कोई रोग नहीं पैदा होता, यह सब मुझे ज्ञात है। महाराज! ये ही कलाएँ मुझमें विद्यमान हैं। इनके सिवा मैं उन उत्तम लक्षणोंवाले बैलोंको भी जानता हूँ, जिनके मूत्रको सूँघ लेनेमात्रसे वन्ध्या स्त्री भी गर्भधारण एवं संतान उत्पन्न करनेयोग्य हो जाती है
သာဟဒေဝက ပြောသည်– «ဤအပြင် အခြားအမျိုးအစားနွားအုပ် တစ်သိန်းရှိပြီး၊ တတိယအမျိုးအစားနွားအုပ်မှာ ထို၏နှစ်ဆ၊ အုပ်နှစ်သိန်းရှိသည် (အုပ်တစ်အုပ်လျှင် နွားတစ်ရာစီ)။ ပाण्डဝတို့၏ နွားများကို ငါသည် စာရင်းကိုင်နှင့် စစ်ဆေးသူအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး လူတို့က ငါ့ကို ‘တန္တိပာလ’ ဟု ခေါ်ကြသည်။ ပတ်လည် ဒသယောဇန အကွာအဝေးအတွင်းရှိ နွားများ၏ အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အနာဂတ် အရေအတွက်ကို ငါသိ၏။ နွားနှင့်ပတ်သက်၍ သုံးကာလတစ်လျှောက် ငါမသိသော အရာမရှိ။ ဤအရည်အချင်းတို့ကို မဟာသတ္တိရှိသော ယုဓိဋ္ဌိရ မင်းကြီးက ကောင်းစွာ သိရှိပြီး၊ ကုရုမင်း ယုဓိဋ္ဌိရသည် ငါ့အပေါ် အကြိမ်ကြိမ် စိတ်ကျေနပ်တော်မူ၏။ နွားအရေအတွက် မြန်မြန်တိုးပွားစေပြီး ရောဂါမဖြစ်စေရန် နည်းလမ်းတို့ကိုလည်း ငါသိ၏။ အရှင်မင်းကြီး၊ ဤတို့သည် ငါ၌ တည်ရှိသော လက်တွေ့ပညာရပ်များပင်။ ထို့ပြင် ကောင်းမြတ်သော လက္ခဏာများဖြင့် ထင်ရှား၍ ဂုဏ်ပြုခံရသော နွားထီးတို့ကိုလည်း ငါသိ၏—၎င်းတို့၏ ဆီးကို နီးကပ်၍ အနံ့ခံရုံမျှဖြင့်ပင် မမွေးနိုင်သော မိန်းမတစ်ဦးသည် ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်၍ သားဖွားနိုင်လာသည်»။
Verse 13
क्षिप्रं च गावो बहुला भवन्ति न तासु रोगो भवतीह कश्चन । तैस्तैरुपायैरविंदितं ममैत- देतानि शिल्पानि मयि स्थितानि,महात्मा राजा युधिष्ठिरको मेरे ये गुण भलीभाँति विदित थे। वे कुरुगाज युधिष्ठिर सदा मेरे ऊपर संतुष्ट रहते थे। किन-किन उपायोंसे गौओंकी संख्या शीघ्र बढ़ जाती है और उनमें कोई रोग नहीं पैदा होता, यह सब मुझे ज्ञात है। महाराज! ये ही कलाएँ मुझमें विद्यमान हैं। इनके सिवा मैं उन उत्तम लक्षणोंवाले बैलोंको भी जानता हूँ, जिनके मूत्रको सूँघ लेनेमात्रसे वन्ध्या स्त्री भी गर्भधारण एवं संतान उत्पन्न करनेयोग्य हो जाती है
သာဟဒေဝက ပြောသည်– «သင့်လျော်သော နည်းလမ်းများဖြင့် နွားတို့သည် မြန်မြန်တိုးပွားလာပြီး၊ ၎င်းတို့အတွင်း၌ ဤနေရာတွင် မည်သည့်ရောဂါမျှ မပေါ်ပေါက်။ ထိုသို့သော နည်းလမ်းများကြောင့်—ငါ့ဘက်မှ အပြစ်မရှိဘဲ—ဤလက်တွေ့ပညာရပ်များသည် ငါ၌ တည်မြဲနေသည်»။
Verse 14
ऋषभांश्वापि जानामि राजन् पूजितलक्षणान् | येषां मूत्रमुपाप्राय अपि वन्ध्या प्रसूयते,महात्मा राजा युधिष्ठिरको मेरे ये गुण भलीभाँति विदित थे। वे कुरुगाज युधिष्ठिर सदा मेरे ऊपर संतुष्ट रहते थे। किन-किन उपायोंसे गौओंकी संख्या शीघ्र बढ़ जाती है और उनमें कोई रोग नहीं पैदा होता, यह सब मुझे ज्ञात है। महाराज! ये ही कलाएँ मुझमें विद्यमान हैं। इनके सिवा मैं उन उत्तम लक्षणोंवाले बैलोंको भी जानता हूँ, जिनके मूत्रको सूँघ लेनेमात्रसे वन्ध्या स्त्री भी गर्भधारण एवं संतान उत्पन्न करनेयोग्य हो जाती है
သာဟဒေဝက ပြောသည်– «အရှင်မင်းကြီး၊ ဂုဏ်ပြုခံရ၍ လက္ခဏာကောင်းများဖြင့် ထင်ရှားသော နွားထီးတို့ကိုလည်း ငါသိ၏။ ၎င်းတို့၏ ဆီးကို နီးကပ်သော်လည်းကောင်း (သို့) အနံ့ခံရုံမျှဖြင့်ပင် မမွေးနိုင်သော မိန်းမသည် ကိုယ်ဝန်ဆောင်၍ သားဖွားနိုင်လာသည်»။
Verse 15
विराट उवाच शतं सहस्राणि समाहितानि सवर्णवर्णस्य विमिश्रितान् गुणै: | पशून् सपालान् भवते ददाम्यहं त्वदाश्रया मे पशवो भवन्त्विह,विराटने कहा--तन्तिपाल! मेरे यहाँ एक लाख पशु संगृहीत हैं। उनमेंसे कुछ तो एक ही रंगके हैं और कुछ मिश्रित रंगके। वे सब विभिन्न गुणोंसे संयुक्त हैं। मैं उन पशुओं और पशुपालोंको आजसे तुम्हारे हाथमें सौंपता हूँ। मेरे पशु अबसे तुम्हारे ही अधीन रहेंगे
ဗိရာဋမင်းက ပြောသည်– «ငါသည် နွားတစ်သိန်းကို စုဆောင်းထား၏။ အချို့မှာ အရောင်တစ်မျိုးတည်းဖြစ်ပြီး အချို့မှာ အရောင်ရောနှောသည်။ ၎င်းတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂုဏ်သတ္တိတို့နှင့် ပြည့်စုံ၏။ ယနေ့မှစ၍ ထိုနွားအုပ်များနှင့် နွားထိန်းတို့ကို သင်၏လက်သို့ ငါအပ်နှံ၏။ ယနေ့မှစ၍ ဤနေရာရှိ ငါ၏နွားတို့သည် သင်၏ကာကွယ်မှုနှင့် အာဏာအောက်တွင် ရှိစေ»။
Verse 16
वैशाम्पायन उवाच तथा स राज्ञोडविदितो विशाम्पते- रुवास तत्रैव सुखं नरोत्तम: । न चैनमन्ये5पि विदु: कथंचन प्रादाच्च तस्मै भरणं यथेप्सितम्,वैशम्पायनजी कहते हैं--इस प्रकार प्रजापालक राजा विराटसे अपरिचित रहकर नरश्रेष्ठ सहदेव वहीं गोशालामें रहने लगे। दूसरे लोग भी उन्हें किसी तरह पहचान न सके। राजाने उनके लिये उनकी इच्छाके अनुसार भरण-पोषणकी व्यवस्था कर दी
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «ဤသို့ဖြင့် ပြည်သူကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သော ဗိရာဋမင်းထံ၌ မသိမမြင်ဘဲ လူထူးလူမြတ် သာဟဒေဝသည် ထိုနေရာရှိ နွားတဲတွင် သက်သာစွာ နေထိုင်လေ၏။ အခြားသူတို့လည်း မည်သို့မျှ သူ့ကို မဖော်ထုတ်နိုင်ကြ။ မင်းကြီးသည် သူ့ဆန္ဒအတိုင်း ထောက်ပံ့စောင့်ရှောက်မှုကို စီမံပေးလေ၏»။
Frequently Asked Questions
The dilemma is how to fulfill a truth-oriented ethical life while maintaining a binding concealment vow: Arjuna must adopt a public persona and occupation that protects the group’s objective without violating court norms or provoking suspicion.
Competence and self-control can be redirected into non-martial domains when circumstance requires; dharma may be preserved through disciplined adaptation of role, speech, and service rather than through overt assertion of status.
No explicit phalaśruti appears in these verses; the chapter’s meta-function is narrative verification of concealment (non-recognition by insiders/outsiders) and institutional placement that enables subsequent Matsya events.