Shloka 61
ब्राह्मणानुयात्रा—शौनकोपदेशः
Brāhmaṇas Follow into Exile and Śaunaka’s Instruction
चक्षुर्दद्यान्मनो दद्याद् वाचं दद्याच्च सूनृताम् । अनुव्रजेदुपासीत स यज्ञ: पठचदक्षिण:,अतिथिको नेत्र दे (उसे प्रेमभरी दृष्टिसे देखे), मन दे (मनसे हित-चिन्तन करे) तथा मधुर वाणी प्रदान करे (सत्य, प्रिय, हितकी बात कहे)। जब वह जाने लगे तब कुछ दूरतक उसके पीछे-पीछे जाय और जबतक वह घरपर रहे तबतक उसके पास बैठे (उसकी सेवामें लगा रहे)। यह पाँच प्रकारकी दक्षिणाओंसे युक्त अतिथि-यज्ञ है
cakṣur dadyān mano dadyād vācaṃ dadyāc ca sūnṛtām | anuvrajed upāsīta sa yajñaḥ pañca-dakṣiṇaḥ ||
ယုဓိဋ္ဌိရက ဆိုသည်– «ဂုဏ်သရေရှိသော ဧည့်သည်အား မျက်စိ၏ ဒါန—ချစ်ခင်လေးစားသော အကြည့်ဖြင့် ကြည့်ခြင်း၊ စိတ်၏ ဒါန—ကရုဏာဖြင့် အာရုံစိုက်စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ နှုတ်၏ ဒါန—စူနြတ (sūnṛtā) ဟူသော အမှန်၊ ချိုမြိန်၍ အကျိုးရှိသော စကားကို ပြောခြင်းတို့ကို ပေးရမည်။ ဧည့်သည် ထွက်ခွာသည့်အခါ အနည်းငယ်အကွာအဝေးထိ လိုက်ပို့ရမည်။ အိမ်တွင် နေစဉ်ကာလတစ်လျှောက်လုံးလည်း အနီးတွင် ထိုင်၍ ဝန်ဆောင်ရမည်။ ဤသည်မှာ ဒက္ခိဏာ (dakṣiṇā) ငါးမျိုးဖြင့် ပြည့်စုံသော ‘ဧည့်သည်ယဇ္ဉ’ (atithi-yajña) ဖြစ်သည်။»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Hospitality is treated as a sacred duty (atithi-yajña). One honors a guest through five ‘dakṣiṇās’: welcoming gaze, benevolent attention, truthful-pleasant-beneficial speech (sūnṛtā), escorting the guest upon departure, and attentive presence/service while the guest stays.
Yudhiṣṭhira is articulating norms of dharma regarding how a householder should receive and serve an atithi. The verse frames everyday hospitality as a yajña completed by concrete acts of respect and care.