Shloka 46
Nakula’s Adaptive Counsel to Kṛṣṇa in the Kuru Assembly (उद्योगपर्व, अध्याय ७८)
दैवे च मानुषे चैव संयुक्ते लोककारणम् | इसलिये पूर्वकालके महात्माओंने अपनी बुद्धि-द्वारा यही निश्चय किया है कि लोकहितका साधन दैव तथा पुरुषार्थ दोनोंपर निर्भर है
daive ca mānuṣe caiva saṃyukte lokakāraṇam |
အာဇုနက ပြောသည်– «လောက၏ အကျိုးချမ်းသာနှင့် စည်းကမ်းတကျ ဖြစ်တည်မှုသည် အင်အားနှစ်ရပ် ပေါင်းစည်းရာမှ ပေါ်ပေါက်သည်—ကံကြမ္မာ (ဘုရားသခင်၏ စီမံခန့်ခွဲမှု) နှင့် လူ၏ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှု။ ထို့ကြောင့် ရှေးခေတ် မဟာဉာဏ်ရှိ သာသနာ့ပညာရှင်တို့သည် ဉာဏ်ပညာဖြင့် စိစစ်ကာ လောကအကျိုးအတွက် နည်းလမ်းသည် ထိုနှစ်ရပ်လုံးပေါ် မူတည်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်—အမိန့်တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့်အရာနှင့် ရည်ရွယ်ချက်ရှိသော လုပ်ဆောင်မှုဖြင့် ဆောင်ရွက်သည့်အရာ။»
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
Worldly welfare and right outcomes are not attributed solely to fate or solely to human striving; they arise from their conjunction. Ethical action requires acknowledging providence while still committing to responsible effort.
In the Udyoga Parva’s deliberative context before the great war, Arjuna articulates a reflective principle: decisions for the common good should be grounded in both daiva (what lies beyond control) and mānuṣa/puruṣārtha (intentional human action), as earlier sages concluded.