Shloka 61
Sanatsujāta–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda: Pramāda as Mṛtyu
Chapter 42
सर्वार्थानां व्याकरणाद् वैयाकरण उच्यते । तन्मूलतो व्याकरणं व्याकरोतीति तत् तथा
sarvārthānāṁ vyākaraṇād vaiyākaraṇa ucyate | tanmūlato vyākaraṇaṁ vyākarotīti tat tathā |
သနတ္စုဇာတက ဆိုသည်—အရာအားလုံး၏ အဓိပ္ပါယ်များကို “ခွဲခြမ်းစိစစ်၍ ထင်ရှားစေ” သောကြောင့် လူတစ်ဦးကို ဗျာကရဏ (vaiyākaraṇa) —သဒ္ဒါပညာရှင်—ဟု ခေါ်ကြသည်။ သို့သော် အနက်အရင်းအမြစ်အနက်မှာ အဓိကမူလ—ဗြဟ္မန်—ကပင် အဓိပ္ပါယ်အားလုံးကို အမှန်တကယ် “ဖွင့်ဟပြ” သည်။ ပညာရှိသည်လည်း ထိုနည်းတူ အဓိပ္ပါယ်များကို ထင်ရှားစေသဖြင့် ဗျာကရဏ ဟု ခေါ်ရသည်။
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
The verse redefines ‘grammar’ as the power to disclose meaning: ultimately Brahman is the true revealer of all meanings, while a learned person is called a grammarian insofar as he makes meanings clear in speech and understanding.
In the Sanatsujātīya section of Udyoga Parva, Sanatsujāta instructs Dhṛtarāṣṭra on higher knowledge; here he uses the term ‘vaiyākaraṇa’ to connect linguistic analysis with metaphysical revelation, pointing beyond technical grammar to Brahman as the ground of all intelligibility.