Shloka 49
अध्याय २९ — वासुदेव–संजय संवादः
Karma, Varṇa-Dharma, and the Ethics of Governance
न विद्यते युक्तिरेतस्य काचि- न्नैवंविधा: स्याम यथा प्रियं ते । ददस्व वा शक्रपुरी ममैव युध्यस्व वा भारतमुख्य वीर,संजय! दुर्योधनको तुम मेरी यह बात पुनः सुना देना--“ तुम्हारे शरीरके भीतर मनमें जो यह अभिलाषा उत्पन्न हुई है कि मैं कौरवोंका निष्कण्टक राज्य करूँ, वह तुम्हारे हृदयको पीड़ा-मात्र दे रही है। उसकी सिद्धिका कोई उपाय नहीं है। हम ऐसे पौरुषहीन नहीं हैं कि तुम्हारा यह प्रिय कार्य होने दें। भरतवंशके प्रमुख वीर! तुम इन्द्रप्रस्थपुरी फिर मुझे ही लौटा दो अथवा युद्ध करो”
na vidyate yuktir etasya kācin naivaṃvidhāḥ syāma yathā priyaṃ te | dadasva vā śakrapurī mamaiva yudhyasva vā bhāratamukhya vīra ||
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «သင်၏ဤဆန္ဒကို ပြည့်စုံစေမည့် နည်းဗျူဟာတစ်စုံတစ်ရာ မရှိ။ သင်နှစ်သက်သောအရာကို ကျွန်ုပ်တို့၏အကျိုးစီးပွားကို ထိခိုက်စေကာ အောင်မြင်စေမည့်အထိ အားနည်းသွားမည့်သူများ မဟုတ်။ ထို့ကြောင့် ဘာရတမျိုး၏ အထွတ်အထိပ်သူရဲကောင်း၊ အင်ဒြပရသ္ထ (သက္ကရပူရီ) ကို ကျွန်ုပ်ထံ ပြန်လည်ပေးအပ်ပါ၊ မဟုတ်လျှင် စစ်တိုက်ပါ»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharmic boundary in political conflict: peace is possible only through restitution of rightful sovereignty; when injustice is entrenched as a ‘desire’ for unchecked rule, there is no ethical ‘means’ to satisfy it, and a kṣatriya must be prepared to defend justice even by war.
Yudhiṣṭhira, speaking through the envoy Sañjaya to Duryodhana, rejects Duryodhana’s ambition for unopposed Kaurava rule and issues a clear ultimatum: return Indraprastha to the Pāṇḍavas, or face battle.