Shloka 39
उद्योगपर्व अध्याय १३३ — संजये मातृउपदेशः
Udyoga Parva Adhyaya 133 — A Mother’s Counsel to Saṃjaya
उद्यच्छेदेव न नमेदुद्यमो होव पौरुषम् । अप्यपर्वणि भज्येत न नमेतेह कस्यचित्,सदा उद्यम करे, किसीके आगे सिर न झुकावे। उद्यम ही पुरुषार्थ है। असमयमें नष्ट भले ही हो जाय, परंतु किसीके आगे नतमस्तक न हो
udyacchedeva na named udyamo hi vai pauruṣam | apy aparvaṇi bhajyeta na namet iha kasyacit | sadā udyamaṃ kuryāt, kasyacid agre śiraḥ na jhūkayet | udyama eva puruṣārthaḥ | asamaye naṣṭo bhaved api, parantu kasyacid agre natamastakaḥ na bhavet |
သားတော်က ဆိုသည်—«ဖြတ်ချခံရသော်လည်း မခေါင်းညွှတ်ရ။ ကြိုးပမ်းအားထုတ်ခြင်းပင် ယောက်ျားသတ္တိ၏ အစစ်အမှန်။ အချိန်မတိုင်မီ ပျက်စီးကွဲကြေသော်လည်း ဤနေရာ၌ မည်သူ့ကိုမျှ မအညံ့ခံရ။ အမြဲတမ်း ကြိုးစားလှုပ်ရှား၍ အခြားသူရှေ့တွင် ခေါင်းမချရ; ကြိုးပမ်းခြင်းသည် လူ့ပုရုသ (ပေါရုသ) ၏ အနှစ်သာရ။ အချိန်မတိုင်မီ ပျက်စီးသော်လည်း ကျွန်ခံစိတ် မဖြစ်ရ»။
पुत्र उवाच
Educational Q&A
The verse teaches uncompromising self-respect and steadfast effort: one should keep striving and refuse servile submission, even if that stance leads to premature ruin.
In Udyoga Parva’s counsel-filled setting, the speaker identified as ‘the son’ delivers a forceful maxim on valor and conduct—equating true puruṣārtha with relentless udyama and rejecting humiliation or surrender before others.