Shloka 41
Udyoga-parva Adhyāya 123 — Bhīṣma–Droṇa–Vidura Upadeśa to Duryodhana
Keśava-vākya aftermath
“राजन! जो उत्तम व्यवहार करनेवाले सत्पुरुषोंक साथ असद्व्यवहार करता है, वह कुल्हाड़ीसे जंगलकी भाँति उस दुर्व्यवहारसे अपने-आपको ही काटता है ।। न तस्य हि मतिं छिन्द्याद् यस्य नेच्छेत् पराभवम् | अविच्छिन्नमतेरस्य कल्याणे धीयते मति: । आत्मवान् नावमन्येत त्रिषु लोकेषु भारत,“मनुष्य जिसका पराभव न करना चाहे, उसकी बुद्धिका उच्छेद न करे। जिसकी बुद्धि नष्ट नहीं हुई है, उसी पुरुषका मन कल्याणकारी कार्याँमें प्रवृत्त होता है। भरतनन्दन! मनस्वी पुरुषको चाहिये कि वह तीनों लोकोंमें किसी प्राकृत (निम्न श्रेणीके) पुरुषका भी अपमान न करे, फिर इन श्रेष्ठ पाण्डवोंके अपमान-की तो बात ही क्या है? ईष्यकि वशमें रहनेवाला मनुष्य किसी बातको ठीकसे समझ नहीं पाता
rājan! yo uttama-vyavahāra-karaṇeṣu satpuruṣeṣu sārdham asad-vyavahāraṃ karoti, sa vanaṃ kuṭhāreṇeva tena durvyavahāreṇa svayam ātmānam eva chinatti. na tasya hi matiṃ chindyād yasya necchet parābhavam | avicchinna-mater asya kalyāṇe dhīyate matiḥ | ātmavān nāvamanyeta triṣu lokeṣu bhārata |
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ဆိုသည်– «အို ဘုရင်၊ ကောင်းမွန်သော အကျင့်သီလရှိသည့် မြတ်နိုးဖွယ်သူများကို မကောင်းသဖြင့် ဆက်ဆံသူသည် ပုဆိန်ဖြင့် တောကို ခုတ်လှဲသကဲ့သို့—ထိုမကောင်းမှုကြောင့်ပင် မိမိ၏ ကံကောင်းခြင်းကို ကိုယ်တိုင် ဖြတ်တောက်ဖျက်ဆီးသည်။ မိမိက အရှုံးမပေးစေချင်သေးသော လူတစ်ဦး၏ ဉာဏ်အမြင်ကို မဖျက်ဆီးသင့်။ အကြောင်းမူကား ဉာဏ်အမြင် မပျက်မယွင်းသေးလျှင် စိတ်သည် ကောင်းကျိုးဖြစ်စေသော အလုပ်များသို့ လှည့်မည်။ အို ဘာရတ၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်သူသည် သုံးလောကတွင် မည်သူ့ကိုမျှ—နိမ့်ကျသူတစ်ဦးကိုတောင်—မထီမဲ့မြင် မပြုသင့်။ ထို့ကြောင့် မြတ်သော ပဏ္ဍဝတို့ကို စော်ကားရန်ဆိုသည်မှာ ပို၍ မဖြစ်သင့်ပေ။»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Misconduct toward the virtuous rebounds upon oneself: it destroys one’s own welfare. Therefore, preserve sound judgment, cultivate self-control, and avoid contempt for anyone—especially for noble persons like the Pāṇḍavas.
In Udyoga Parva’s counsel-filled context before the great war, Vaiśaṃpāyana narrates a moral warning to the king: insulting or undermining good people is self-destructive, and a wise ruler should refrain from disparaging anyone, with particular emphasis on not slighting the Pāṇḍavas.