Shloka 6
Kṣātra-dharma in Campaign and Battle: Protection, Purification, and the Ideal Warrior’s End (क्षात्रधर्मः—अभियानयुद्धे रक्षणदानशुद्धिः)
यथैव क्षेत्रनिर्याता निर्यात क्षेत्रमेव च । हिनस्ति धान्यं कक्ष च न च धान्यं विनश्यति
yathaiva kṣetraniryātā niryāta kṣetram eva ca | hinasti dhānyaṃ kakṣaṃ ca na ca dhānyaṃ vinaśyati ||
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်—လယ်ကွင်းကို မြက်ရှင်းသော လယ်သမားသည် မြက်ကို ဖြုတ်ရှင်းရာတွင် စပါးတံအချို့ကိုပါ ဖြတ်မိနိုင်သော်လည်း စပါးသည် မပျက်စီးဘဲ၊ မြက်ရှင်းပြီးနောက် အထွက်တိုးပွားလာသကဲ့သို့ပင်။ ထိုနည်းတူ စစ်ပွဲတွင် ဘုရင်၏ စစ်သည်တို့သည် လက်နက်မျိုးစုံဖြင့် ထိုးနှက်ကာ သတ်သင့်သော ရန်သူတို့ကို သတ်ကြသော်၊ ထိုလုပ်ရပ်အတွက် ဘုရင်၏ ပြည့်စုံသော ပြစ်လွှတ်ခြင်းဟူသည် စစ်ပြီးနောက် မိမိနိုင်ငံရှိ သတ္တဝါတို့၏ ကောင်းကျိုးနှင့် စည်ပင်သာယာမှုကို နည်းလမ်းပေါင်းစုံဖြင့် ထပ်မံမြှင့်တင်ပေးခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even when violence occurs in a justified war, the ruler bears ethical responsibility afterward: the true expiation is to restore and advance the welfare of the kingdom—protecting, nurturing, and enabling prosperity—just as weeding may incidentally cut some grain but ultimately supports a greater harvest.
In Bhīṣma’s instruction on rājadharma in the Śānti Parva, he uses an agricultural analogy: a farmer’s weeding may cause incidental loss yet serves the larger good; similarly, wartime killing of those deemed fit to be slain is framed as part of governance, and the king’s subsequent duty is comprehensive uplift of the realm.