Mahabharata — Shanti Parva, Shloka 15
राष्ट्रगुप्ति-संग्रहः
Protection of the Realm and Principles of Revenue & Local Administration
शिल्पं प्रति करानेवं शिल्पिन: प्रति कारयेत् । इसी तरह मालकी तैयारी, उसकी खपत तथा शिल्पकी उत्तम-मध्यम आदि श्रेणियोंका बार-बार निरीक्षण करके शिल्प एवं शिल्पकारोंपर कर लगावे ।।
śilpaṁ prati kārāṇeva śilpinaḥ prati kārayet |
ဘီရှ္မက ယုဓိဋ္ဌိရအား တရားမျှတသော အုပ်ချုပ်ရေးကို ညွှန်ကြားသည်– ဘုရင်သည် လက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် လက်မှုသမားတို့ကို ထုတ်လုပ်မှုနှင့် လက်ရာအရည်အသွေးအပေါ် မူတည်၍ စိစစ်ထိန်းညှိရမည်။ ကုန်ပစ္စည်း၏ အရည်အသွေးအဆင့် (ကောင်း/အလယ်/နိမ့်) နှင့် စျေးကွက်လှုပ်ရှားမှုကို အကြိမ်ကြိမ် စစ်ဆေးပြီးမှ သင့်တော်သလို အခွန်ကောက်ရမည်။ အခွန်သည် လူထု၏ စွမ်းဆောင်နိုင်မှုအတိုင်း မြင့်နိမ့် အချိုးကျ ဖြစ်ရမည်၊ ပြည်သူတို့ကို ဒုက္ခအတွင်း မကျရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။ အခွန်ဝင်ငွေမူဝါဒသည် အလုပ်နှင့် အမြတ်အစစ်ကို ကြည့်၍ ဆုံးဖြတ်ရမည်၊ မတရားစွာ အလိုအလျောက် တောင်းဆိုခြင်းမဟုတ်။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king must levy taxes with discernment and compassion: assess actual production, quality, and profit in crafts and trade, and impose proportionate taxes so that subjects are not pushed into hardship.
In the Śānti Parva dialogue on rājadharma, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on practical statecraft—especially how to supervise economic activity (crafts and markets) and set fair, capacity-based taxation.