Shloka 56
Mantri-Parīkṣā — Testing Ministers, Securing Counsel, and Ethical Criteria for Advisers (अध्याय ८४)
न वामना: कुब्जकृशा न खञ्जा नान्धो जड: स्त्री च नपुंसकं च | नचात्र तिर्यक् च पुरो न पश्चा- न्नोर्ध॑न चाध: प्रचरेत् कथंचित्
na vāmanāḥ kubja-kṛśā na khañjā nāndho jaḍaḥ strī ca napuṁsakaṁ ca | nacātra tiryak ca puro na paścān nordhvaṁ ca adhaḥ pracaret kathaṁcit yatra gupta-vicāraḥ kriyate ||
ဘီရှ္မက ပြောသည်။ “လျှို့ဝှက်ဆွေးနွေးမှု ပြုလုပ်နေသည့် နေရာတွင်၊ သို့မဟုတ် ထိုနေရာ၏ အနီးအနားတွင်ပင်၊ အရပ်ပုသူ၊ ကျောကုန်းသူ၊ အလွန်ပိန်ပါးသူ၊ ခြေမသန်သူ၊ မျက်မမြင်သူ၊ ဉာဏ်မပြည့်သူ၊ မိန်းမ၊ နှင့် မိန်းမမဟုတ် မယောက်ျားမဟုတ် (eunuch) တို့ကို မည်သို့မျှ လှုပ်ရှားသွားလာခွင့် မပြုရ။ ထို့ပြင် မည်သူမျှ အရှေ့၊ အနောက်၊ အပေါ်၊ အောက်မှ ဖြတ်သန်းသွားလာခွင့်လည်း မရှိစေရ။ ဤသို့ဖြင့် အကြံပေးမှု၏ လျှို့ဝှက်ချက်ကို ကာကွယ်ရမည်။”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the protection of confidential deliberation: a ruler’s counsel must be guarded by controlling access and movement around the place of secret discussion, so that strategy and policy are not exposed.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on rājadharma (kingly duties). Here he gives a practical rule of statecraft: ensure strict privacy around secret consultations by preventing people from approaching or passing nearby in any direction.