Shloka 44
आपद्धर्मे वैश्यवृत्तिः, विक्रय-निषेधाः, तथा ब्रह्म-क्षत्र-सम्बन्धः
Emergency Livelihood, Prohibited Trade, and Brahman–Kshatra Regulation
कुन्तीनन्दन! जैसे काठका हाथी, चमड़ेका हिरन, हिजड़ा मनुष्य, ऊसर खेत तथा वर्षा न करनेवाला बादल--ये सब के सब व्यर्थ हैं, उसी प्रकार अपढ़ ब्राह्मण तथा रक्षा न करनेवाला राजा भी सर्वथा निरर्थक हैं ।।
kuntīnandana! yathā kāṣṭhako hastī, carmakṛto hariṇaḥ, ṣaṇḍho manuṣyaḥ, ūṣaraṃ kṣetram tathā vṛṣṭim akurvan meghaḥ—ete sarve vyarthāḥ; tathāvidha eva apāṭhito brāhmaṇaḥ arakṣitā ca rājā sarvathā nirarthakau. nityaṃ yas tu sataḥ rakṣed asataś ca nivartayet | sa eva rājā kartavyas tena sarvam idaṃ dhṛtam ||
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «ကွန်တီ၏သားရေ၊ သစ်သားဖြင့်လုပ်ထားသော ဆင်၊ အသားရေဖြင့်လုပ်ထားသော သမင်၊ အိမ်ထောင်ရေး၏ သာမန်ရည်မှန်းချက်များကို မပြည့်စုံစေနိုင်သော မိန်းမမဟုတ် ယောက်ျားမဟုတ်သူ၊ ဆားငံ၍ မပေါက်ပဲသော လယ်ကွင်း၊ မရွာသော မိုးတိမ်—ဤအရာအားလုံးသည် အကျိုးမဲ့ပင် ဖြစ်သကဲ့သို့၊ မသင်မလေ့လာသော ဗြာဟ္မဏနှင့် မကာကွယ်သော မင်းလည်း အလုံးစုံ အဓိပ္ပါယ်မဲ့၏။ ကောင်းသူတို့ကို အစဉ်စောင့်ရှောက်၍ ဆိုးသူတို့ကို တားဆီးသူ—ထိုသူတည်းသာ မင်းအဖြစ် တင်မြှောက်သင့်၏; ထိုသူကြောင့်ပင် ဤလောကစည်းကမ်းတစ်ရပ်လုံး တည်တံ့ရ၏»။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler’s legitimacy is defined by function: constant protection of the righteous and active restraint of wrongdoing. Without protection, kingship becomes purposeless; likewise, without learning, a Brahmin fails in the role of preserving and teaching dharma.
In the Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on rājadharma (the duties of a king). Here he uses vivid analogies of ‘useless’ things to stress that social offices (Brahminhood and kingship) are meaningful only when their defining duties—learning/teaching and protection/governance—are actually performed.