Shloka 91
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
दण्डनीतिं परित्यज्य यदा कार्त्स्न्येन भूमिप: । प्रजा: क्लिश्षात्ययोगेन प्रवर्तेत तदा कलि:
daṇḍanītiṁ parityajya yadā kārtsnyena bhūmipaḥ | prajāḥ kliśyāty-ayogena pravarteta tadā kaliḥ ||
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်— ရာဇာသည် ဒဏ္ဍနီတိ (daṇḍanīti—အပြစ်ပေးအုပ်ချုပ်ရေးပညာ) ကို အပြည့်အဝ စွန့်ပစ်ပြီး မသင့်လျော် မမှန်ကန်သော နည်းလမ်းများဖြင့် ပြည်သူတို့ကို နှိပ်စက်ကာ ဒုက္ခပေးလာသည့်အခါ ကလိယုဂ (Kali-yuga) ပေါ်ထွန်းလာသည်—သီလနှင့် လူမှုရေး ကျဆင်းမှု၏ အစဖြစ်သည်။ ဤကဗျာသည် တရားမျှတသော အုပ်ချုပ်မှုကို သီလတရားဆိုင်ရာ တာဝန်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး၊ စည်းကမ်းရှိသော အုပ်ချုပ်ရေးကို လျစ်လျူရှုခြင်းက အစီအစဉ်ပျက်ယွင်းမှုနှင့် ဆင်းရဲဒုက္ခတို့ ဝင်ရောက်လာရာ တံခါးဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler’s dharma includes maintaining daṇḍanīti—just, disciplined governance. When a king abandons it and harms people through unfit policies, societal decay (Kali) begins.
In Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma warns Yudhiṣṭhira that misrule—especially the total neglect of lawful governance—creates the conditions identified as the rise of Kali.