Shloka 57
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
मूढ़बुद्धि मानव उस आत्माके सम्बन्धमें द्वैतभावसे युक्त धारणा रखते हुए कहते हैं --'सनातन अव्यक्त परमात्मा दूसरा है और पचीसवाँ तत्त्वरूप जीवात्मा दूसरा, परंतु साधु पुरुष उन दोनोंको एक मानते हैं ।।
yājñavalkya uvāca |
muḍhabuddhayaḥ mānavā ātmanaḥ sambandhe dvaitabhāvena yuktāṃ dhāraṇāṃ kṛtvā vadanti— “sanātanaḥ avyaktaḥ paramātmā anyaḥ, pañcaviṃśaḥ tattvarūpaḥ jīvātmā anyaḥ” iti; kintu sādhavaḥ puruṣāḥ tayor aikyaṃ manyante ||
te na etat abhinandanti pañcaviṃśakam acyutam |
janma-mṛtyu-bhayāt yogāḥ sāṅkhyāś ca paramaiṣiṇaḥ ||
janma-mṛtyu-bhayarahitāḥ paramapada-prāptim icchantaḥ sāṅkhyavidāḥ yoginaś ca jīvātma-paramātmanor bhedaṃ na manyante; jīveśvarābheda-vādinaṃ pūrvoktaṃ darśanaṃ vā sādhumatam api te’bhinandanti eva ||
ယာဇ္ဉဝလ္က്യက ပြောသည်— ဉာဏ်မပြည့်စုံသော လူတို့သည် အတ္တအပေါ် ဒွိတသဘောကို ကိုင်စွဲ၍ “အမြဲတမ်းတည်မြဲသော မဖော်ပြနိုင်သည့် ပရမအတ္တသည် တစ်ပါး၊ နှစ်ဆယ့်ငါးမြောက် သဘောတရားဖြစ်သော ဇီဝအတ္တသည် တစ်ပါး” ဟု ဆိုကြ၏။ သို့သော် ပညာရှိနှင့် သာဓုတို့သည် ထိုနှစ်ပါးကို တစ်ခုတည်းဟု ယူဆကြ၏။ အမြင့်ဆုံးအဆုံးသတ်ကို လိုလားသော သံခ္ယပညာရှင်များနှင့် ယောဂီများသည် မွေးဖွားခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်း၏ ကြောက်ရွံ့မှုမှ ကင်းလွတ်၍၊ ‘နှစ်ဆယ့်ငါးမြောက်’ (ဇီဝအတ္တ) ကို မပျက်မယွင်းသော အရာနှင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်းကို မနှစ်သက်ကြ။ ဇီဝနှင့် အရှင်တော်ကို တင်းကျပ်စွာ ခွဲခြားခြင်းကို မလက်ခံဘဲ၊ ယခင်က သာဓုမတော်ဟု ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း ၎င်းတို့၏ မခွဲမခြားတရားကို ကြေညာသော သင်ကြားချက်ကို အတည်ပြုကြ၏။
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse critiques a rigid dualism that separates the unmanifest Supreme Self from the individual self. It presents the ‘sādhu’ view: advanced Sāṅkhya-knowers and yogins, seeking the highest state and free from fear of birth and death, affirm non-difference (abheda) between jīva and the Imperishable.
In a didactic setting within Śānti Parva, the sage Yājñavalkya instructs by contrasting two viewpoints: the dull-minded who posit two separate realities (Paramātman vs. jīvātman), and the spiritually mature seekers who regard them as one, endorsing the earlier-stated doctrine of non-duality.