Shloka 43
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
चलां तु प्रकृतिं प्राहु: कारणं क्षयसर्गयो: । आक्षेपसर्गयो: कर्ता निश्चल: पुरुष: स्मृत:
calāṃ tu prakṛtiṃ prāhuḥ kāraṇaṃ kṣaya-sargayoḥ | ākṣepa-sargayoḥ kartā niścalāḥ puruṣaḥ smṛtaḥ ||
ယာဇ္ဉဝလ္က്യက မိန့်ကြားသည်— «ပရကృతိကို ‘လှုပ်ရှားသောအရာ’ ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဖန်ဆင်းခြင်းနှင့် ပျက်ကွယ်ခြင်းတို့၏ အကြောင်းရင်းအခြေခံ ဖြစ်သောကြောင့်ပင်။ သို့သော် ပုရုရှကို ‘မလှုပ်ရှားသောအရာ’ ဟု မှတ်ယူကြသည်— ထုတ်လွှင့်ခြင်းနှင့် ပေါ်ထွန်းခြင်းတို့အပေါ် အကျိုးသက်ရောက်စေသော အာဏာရှိသော်လည်း၊ ဖန်ဆင်းခြင်းနှင့် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်နေစဉ်၌ပင် မပြောင်းလဲဘဲ တည်နေသည်»။
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes two principles: Prakṛti is changeful and serves as the causal ground for creation and dissolution, while Puruṣa is essentially unmoving/unchanging, associated with agency in manifestation without itself undergoing transformation.
In Śānti Parva’s philosophical instruction, Yājñavalkya explains a Sāṅkhya-style framework to clarify how cosmic processes (sṛṣṭi and pralaya) relate to the material principle (Prakṛti) and the conscious principle (Puruṣa).