Mahabharata — Shanti Parva, Shloka 25
Adhyāya 290: Sāṃkhya-vidhi, Deha-doṣa, Guṇa-vicāra, and Mokṣa-gati
Bhīṣma–Yudhiṣṭhira Dialogue
मनुष्य दूसरेके जिस कर्मकी निन्दा करे, उसको स्वयं भी न करे। जो दूसरेकी निन्दा करता है; किंतु स्वयं उसी निन्द्य कर्ममें लगा रहता है, वह उपहासका पात्र होता है ।।
manuṣyaḥ parasya yasya karmāṇo nindāṃ kuryāt, tat svayaṃ na kuryāt | yaḥ parasya nindāṃ karoti, kintu svayam eva tasmin nindye karmaṇi pravartate, sa upahāsasya pātraṃ bhavati || bhīru rājanyaḥ, brāhmaṇaḥ sarvabhakṣyaḥ, vaiśyo ’nīhāvān, hīnavarṇaḥ ālasaś ca śūdraḥ | vidvān akuśīlo vṛttahīnaḥ, kulīnaḥ satyād viśraṣṭo dhārmikaḥ, strī ca duṣṭā | viṣayāsakta-yogī, kevalaṃ svārthaṃ pacati yaḥ, mūḍha-vaktā, rājārahitaṃ rāṣṭram, ajitendriyo rājā ca prajāsu asnehaḥ—ete sarve śocanīyāḥ (nindanīyāḥ) ||
ပါရာသရက မိန့်ကြားသည်– «လူသည် အခြားသူ၏ အမှုကို ရှုတ်ချသည့်အရာကို မိမိကိုယ်တိုင် မပြုသင့်။ အခြားသူကို အပြစ်တင်နေသော်လည်း မိမိက ထိုအပြစ်တင်ရသော အကျင့်၌ပင် စွဲလန်းနေသူသည် ရယ်စရာအဖြစ် ဖြစ်လာသည်။ အို မင်းကြီး၊ ဤသူတို့သည် ဝမ်းနည်းဖွယ်—ထို့ကြောင့် ရှုတ်ချဖွယ်—ဖြစ်ကြသည်။ ကြောက်ရွံ့သော က္ଷတ္တရိယ; သင့်မသင့် မခွဲခြားဘဲ အရာအားလုံးကို စားသောက်သော ဗြာဟ္မဏ; အလုပ်နှင့် တာဝန်၌ မကြိုးစား (သို့) အင်အားမဲ့သော ဝိုင်ရှျ; ပျင်းရိသော ရှူဒြ; သင်ကြားပညာရှိသော်လည်း သီလကောင်းမှု မရှိသူ; မျိုးရိုးမြင့်သော်လည်း သင့်တင့်သော အကျင့်ကို မထိန်းသိမ်းသူ; သစ္စာမှ လွဲကျသွားသော ‘ဓမ္မိက’; အကျင့်ပျက်သော မိန်းမ; အာရုံခံအရာဝတ္ထုများ၌ ကပ်လျက်နေသော ယောဂီ; မိမိအတွက်သာ ဟင်းချက်သူ; မိုက်မဲစကားပြောသူ; မင်းမရှိသော နိုင်ငံ; နှင့် အာရုံကို မအနိုင်ယူနိုင်ဘဲ ပြည်သူတို့အပေါ် မေတ္တာမရှိသော မင်း—ဤအားလုံးပင် ဖြစ်သည်»။
पराशर उवाच
Educational Q&A
The verse condemns hypocrisy: one should not denounce an action in others while practicing the same oneself. It also presents a moral catalogue of socially and ethically ‘deplorable’ types—especially emphasizing self-control, truthful conduct, and responsibility in one’s role (including the king’s duty of care for subjects).
In Śānti Parva’s didactic setting, the sage Parāśara addresses a king and delivers ethical instruction. He first states a general rule against hypocritical blame, then enumerates examples of persons and conditions considered censurable—culminating in political warnings about a king without self-mastery and a realm without proper rulership.