Shloka 37
जनक–पराशर संवादः — वर्ण-गोत्र-धर्मविचारः
Janaka–Parāśara: Varṇa, Gotra, and Dharma Inquiry
सृजते हि गुणान् सच्चं क्षेत्रज्ञ: परिपश्यति । सम्प्रयोगस्तयोरेष सत्त्वक्षेत्रज्ञयोर्ध्रुव:,बुद्धि गुणोंको उत्पन्न करती है और आत्मा केवल देखता है। बुद्धि और आत्माका यह सम्बन्ध अनादि है
sṛjate hi guṇān satyaṃ kṣetrajñaḥ paripaśyati | samprayogas tayor eṣa sattva-kṣetrajñayor dhruvaḥ ||
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «ဉာဏ် (sattva/buddhi) သည် ဂုဏ်များနှင့် ၎င်းတို့၏ လှုပ်ရှားမှုတို့ကို အမှန်တကယ် ဖန်တီး၏; ကṣेत्रज्ञ (အတ္တ) သည် ထိုအရာတို့ကို သက်သက် ကြည့်ရှုသက်သေခံ၏။ ဤဉာဏ်နှင့် အတ္တတို့၏ ပေါင်းစည်းမှုသည် အမြဲတမ်းတည်ရှိပြီး အစမရှိသော အနာဒီကာလမှ ဖြစ်၏»။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Agency for producing qualities and actions belongs to the mind-intellect (sattva/buddhi), while the Self (kṣetrajña) is the detached witness. Ethical clarity arises from not misattributing the mind’s movements to the Self, cultivating discernment and non-attachment.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhishma explains a Sāṅkhya-like distinction between the witnessing Self and the quality-driven inner instrument, describing their enduring association as the basis for embodied experience.