Shloka 12
जनक–पराशर संवादः — वर्ण-गोत्र-धर्मविचारः
Janaka–Parāśara: Varṇa, Gotra, and Dharma Inquiry
प्राण: स्पर्शश्व॒ चेष्टा च वायोरेते गुणा: स्मृता: । इति सर्वगुणा राजन् व्याख्याता: पाड्चभौतिका:
prāṇaḥ sparśaś ca ceṣṭā ca vāyor ete guṇāḥ smṛtāḥ | iti sarvaguṇā rājan vyākhyātāḥ pāñcabhautikāḥ ||
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အသက်ရှုသက် (prāṇa)၊ ထိတွေ့မှု (sparśa) နှင့် လှုပ်ရှားမှု (ceṣṭā)—ဤသုံးပါးကို လေဓာတ် (vāyu) ၏ ဂုဏ်သတ္တိများဟု မှတ်ယူကြသည်။ ထို့ကြောင့် အို မင်းကြီးရေ—မဟာဘူတကြီးငါးပါးနှင့် သက်ဆိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိအားလုံးကို ငါရှင်းပြပြီးပြီ»။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse identifies the defining qualities of the wind-element—vital breath (prāṇa), touch (sparśa), and motion (ceṣṭā)—and concludes a systematic exposition of the qualities of the five great elements (pañcabhūta).
In the Śānti Parva dialogue, Bhīṣma instructs King Yudhiṣṭhira in philosophical analysis of nature and the elements; here he specifies Vāyu’s attributes and states that the full elemental account has been completed.