Shloka 40
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
स तत्र संहारविसर्गमेक॑ स्वधर्मजैर्बन्धनै: क्लिश्यमान: । ततः स हारिद्रमुपैति वर्ण संहारविक्षेपशते व्यतीते
sa tatra saṁhāra-visargam ekaṁ svadharma-jair bandhanaiḥ kliśyamānaḥ | tataḥ sa hāridram upaiti varṇaṁ saṁhāra-vikṣepa-śate vyatīte ||
ထိုနေရာ၌ ကိုယ်ခန္ဓာရှိသတ္တဝါသည် ပျက်သုဉ်းခြင်းနှင့် ပြန်လည်ပေါ်ထွန်းခြင်း၏ စက်ဝိုင်းတစ်ကြိမ်ကို ဖြတ်သန်းရပြီး၊ မိမိ၏ ဓမ္မမှ ပေါက်ဖွားလာသော ချည်နှောင်မှုများ—တာဝန်နှင့် သဘောသဘာဝတို့၏ ချည်ကြိုးများကြောင့် ပင်ပန်းနာကျင်ရသည်။ ထို့နောက် ဆုတ်ယူခြင်းနှင့် ထုတ်လွှတ်ခြင်း (သံဟာရနှင့် ဝိသရ္ဂ) တို့ အလှည့်အပြောင်း တစ်ရာကြိမ် ကုန်လွန်သွားသောအခါ၊ အဝါရောင်-ရွှေရောင် (tawny) အခြေအနေကို ရောက်သည်။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even what is called one’s own dharma can become a binding force when it hardens into attachment and karmic compulsion; the being is carried through repeated cycles of dissolution and re-manifestation until a further qualitative transformation is reached.
Bhīṣma describes a metaphysical process: an individual being, afflicted by bonds arising from its own nature and duties, passes through repeated alternations of cosmic withdrawal (saṁhāra) and projection (visarga/vikṣepa), and after many such cycles attains a distinct ‘hāridra’ state.