Shloka 5
धर्मलक्षण-प्रश्नः (Marks and Sources of Dharma) | Chapter 251: Inquiry into the Definition of Dharma
ताप: पाक: प्रकाशश्न ज्योतिश्नक्षुश्न॒ पजचमम् । तस्य रूपं गुणं विद्यात् ताम्रगौरासितात्मकम्
tāpaḥ pākaḥ prakāśaś ca jyotiś cakṣuś ca pañcamam | tasya rūpaṃ guṇaṃ vidyāt tāmra-gaurāsitātmakam ||
ဗျာသက အပူ၊ ချက်ပြုတ်၍ ရင့်သန်စေခြင်း၊ အလင်းပေးခြင်း၊ တောက်ပရောင်ခြည်နှင့် မြင်နိုင်စွမ်း (မျက်စိအင်္ဂါ) တို့သည် အားလုံး «တေဇ» ဟူသော မီးဓာတ်၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများဖြစ်ကြောင်း ရှင်းပြသည်။ ထိုဓာတ်၏ မြင်သာသော ရုပ်သဏ္ဌာန်နှင့် ဂုဏ်သတ္တိကို ကြေးနီရောင်၊ ဖြူဝင်းရောင်၊ အမဲရောင် စသည့် အရောင်အဆင်းများဖြင့် ပေါ်ထွန်းလာသည်ဟု သိမြင်ရမည်။ သင်ခန်းစာမှာ အကြောင်းနှင့် အကျိုးကို ခွဲခြားသိမြင်ခြင်း—သိမ်မွေ့သော ဓာတ်တစ်ပါးသည် လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် မြင်နိုင်သော ဂုဏ်လက္ခဏာများမှတစ်ဆင့် ပေါ်ထွန်းလာသည်ကို သိကာ အပြင်ပန်းကိုသာ အမှန်တရားတစ်ခုလုံးဟု မမှားယွင်းစေရန် ဖြစ်သည်။
व्यास उवाच
Educational Q&A
Tejas (the fire principle) is known by its functions—heat, transformation/cooking, illumination, radiance, and enabling sight—and by its visible qualities such as coppery, bright, or dark coloration; thus one should infer subtle causes from observable effects.
In the Shanti Parva’s philosophical instruction, Vyasa is enumerating the characteristics of a fundamental element (tejas/agni), describing how it manifests in the world and in the senses, as part of a broader teaching on tattvas and discernment.