Shloka 12
राजधर्मः—राष्ट्ररक्षणं, दण्डनीतिः, हयग्रीवोपाख्यानम्
Royal Duty: Protection, Penal Policy, and the Hayagrīva Exemplum
नाकालतो भानुरुपैति योगं नाकालतो3स्तंगिरिमभ्युपैति | नाकालतो वर्धते हीयते च चन्द्र: समुद्रो5पि महोर्मिमाली
na kālato bhānur upaiti yogaṃ na kālato ’staṅgirim abhyupaiti | na kālato vardhate hīyate ca candraḥ samudro ’pi mahormimālī ||
ဗျာသက ပြောသည်။ နေမင်းသည် အချိန်မတန်မီ မိုးကုပ်စက်ဝိုင်းနှင့် မပေါင်းစည်းသကဲ့သို့၊ အချိန်မတန်မီ နေဝင်တောင်သို့လည်း မချဉ်းကပ်။ ထိုနည်းတူ လသည် အချိန်မတန်ဘဲ မတိုးမလျော့၊ မဟာလှိုင်းများဖြင့် မ冠ဆင်ထားသော ပင်လယ်တောင်မှ အချိန်မတန်လျှင် မလှုပ်ရှားမတက်ကြွ။ ထို့ကြောင့် လောက၏ အင်အားကြီးမားသော အရာတို့သည်လည်း အချိန်၏ အုပ်စိုးမှုအောက်တွင် လှုပ်ရှားကြသည်။ ထို့ကြောင့် အကျိုးကို အချိန်မတန်ဘဲ အတင်းအကျပ် မဖိအားပေးဘဲ၊ သည်းခံ၍ သင့်လျော်စွာ လုပ်ဆောင်သင့်သည်။
व्यास उवाच
Educational Q&A
That even the greatest forces in nature operate only in accordance with Kāla (Time); therefore a person should practice restraint, patience, and timely action rather than trying to compel results prematurely.
Vyāsa illustrates his counsel with cosmic examples—the sun’s rising/setting, the moon’s waxing/waning, and the ocean’s surging—to show that order and timing govern all processes, implying that human decisions too should align with proper time and dharma.