Shloka 15
Adhyāya 249 — Mṛtyu-prādurbhāvaḥ (The Manifestation of Death) / Restraint of Tejas and Ordered Saṃhāra
संसारसागरगमां योनिपातालदुस्तराम् | आत्मकर्मोद्धवां तात जिद्नावर्ता दुरासदाम्
saṃsārasāgaragamāṃ yonipātāladustarām | ātmakarmoddhavāṃ tāta jihvāvartāṃ durāsadām ||
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «ချစ်သား၊ ဤလောကီတည်ရှိမှု၏ စီးကြောင်းသည် လောကအပေါင်းကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်း၍ သံသာရပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်သည့် ကြောက်မက်ဖွယ် မြစ်တစ်စင်းနှင့် တူ၏။ ၎င်း၏ အရင်းအမြစ်ကို ခြေရာခံရန် ခက်၍ အနက်သည် အောက်လောက (ပာတားလ) ကဲ့သို့ ဖြစ်ကာ ဖြတ်ကူးရန် အလွန်ခက်ခဲ၏။ ၎င်းသည် ကိုယ့်ကံကြောင့်ပင် ပေါ်ထွန်းလာ၏။ ၎င်း၏ လှိုင်းဝဲ (ဝတ်) သည် လျှာ—အရသာလိုလားမှုနှင့် လိုချင်တပ်မက်မှု—ဖြစ်ပြီး နီးကပ်ရန်ပင် အန္တရာယ်ကြီး၏။ သန့်စင်သော ဉာဏ်မြင်နှင့် ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်နိုင်မှုဖြင့်သာ လူသည် ဤမြစ်ကို ဖြတ်ကူး၍ လုံခြုံရာသို့ ရောက်နိုင်၏»။
व्यास उवाच
Educational Q&A
Worldly bondage is self-created through one’s own karma and cravings; sense-driven appetite (symbolized by the tongue) becomes a whirlpool that drags one back into saṃsāra. The remedy implied is purification of intellect, restraint, and disciplined living aimed at liberation.
In Śānti Parva’s instruction-oriented setting, Vyāsa addresses a listener affectionately (“tāta”) and teaches through a vivid allegory: saṃsāra is a terrifying river leading into the ocean of continued existence, difficult to cross because of inner forces like craving and habit.