Shloka 21
Bhūta-guṇa-saṃkhyāna
Enumeration of the Properties of the Elements and Cognitive Faculties
परिद्रष्टा गुणानां च परिस््रष्टा यथातथम् । सत्त्वक्षेत्रज्योरेतदन्तरं विद्धि सूक्ष्मयो:
paridraṣṭā guṇānāṁ ca parisraṣṭā yathātatham | sattvakṣetrajñayor etad antaraṁ viddhi sūkṣmayoḥ ||
ဗျာသက မိန့်ကြားသည်– အတ္တမန်သည် ဂုဏ်များ၏ သက်သေမြင်သူဖြစ်သကဲ့သို့၊ အရာအတိုင်းအတာအမှန်အတိုင်း စီမံညှိနှိုင်း၍ ဖြစ်ပေါ်စေသူလည်း ဖြစ်သည်။ သတ္တဝ/ဗုဒ္ဓိ (buddhi) နှင့် က్షೇತ್ರज्ञ (kṣetrajña—ကွင်း၏ သိသူ) တို့အကြားရှိ သေးငယ်သိမ်မွေ့သော ခွဲခြားချက်ကို သိလော့။ နှစ်ခုလုံး သေးငယ်သိမ်မွေ့သော်လည်း ဗုဒ္ဓိသည် မြင်နိုင်သော အရာ (အာရုံခံနိုင်သော အရာ) ဖြစ်ပြီး၊ အတ္တမန်သည် မြင်သူ ဖြစ်သည်။ ဂုဏ်များသည် အတ္တမန်ကို အမှန်တကယ် မသိနိုင်ကြ; အတ္တမန်သာ ဂုဏ်များကို အမြဲသိနေသည်၊ အကြောင်းမှာ အတ္တမန်သည် ဂုဏ်များ၏ မြင်သူနှင့် ထိန်းညှိသူ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes the intellect (buddhi/sattva) from the Self (kṣetrajña): buddhi is part of prakṛti and thus an object that can be observed, while the Self is the observing consciousness. Because the Self is the witness, it knows the guṇas; the guṇas, being insentient constituents, do not truly know the Self.
In the didactic setting of Śānti Parva, Vyāsa delivers a philosophical clarification aimed at inner peace and liberation: he explains how to discern the seer from the seen, so that one does not mistake mental functions and guṇic movements for the true Self.