Shloka 5
कामद्रुम-रूपकः तथा शरीर-पुर-रूपकः
The Desire-Tree and the Body-as-City Metaphors
एवं सर्वेषु भूतेषु गूढो55त्मा न प्रकाशते | दृश्यते त्वग्र्यया बुद्धया सूक्ष्मया सूक्ष्मदर्शिभि:
evaṁ sarveṣu bhūteṣu gūḍho ’tmā na prakāśate | dṛśyate tv agryayā buddhyā sūkṣmayā sūkṣmadarśibhiḥ || iti tanmayam evedaṁ sarvaṁ sthāvara-jaṅgamam | sarge ca pralaye caiva tasmin nirdiśyate tathā ||
ဗျာသက ပြော၏— «ဤသို့ သတ္တဝါအားလုံးအတွင်း၌ အတ္တသည် ဖုံးကွယ်နေ၍ အာရုံများဖြင့် မထင်ရှားလာ။ သို့သော် သေးငယ်သိမ်မွေ့ကို မြင်နိုင်သော ရှင်သန်ပညာရှိတို့သည် သန့်ရှင်းသိမ်မွေ့သော ဉာဏ်ဖြင့် ထိုအတ္တကို မြင်ကြ၏။ ထို့ကြောင့် ဤလောကတစ်ခုလုံး—မလှုပ်ရှားသောအရာနှင့် လှုပ်ရှားသောအရာတို့—သည် ထို (ဓာတ်/ပေါ်ထွန်းသဘော) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ဆို၏။ ဖန်ဆင်းချိန်၌ အရာအားလုံးသည် ထိုမှ ပေါ်ထွန်းလာပြီး၊ ပျက်ကွယ်ချိန်၌လည်း ထိုထဲသို့ ပြန်လည်ပေါင်းဝင်သည်ဟု ဆိုကြ၏။»
व्यास उवाच
Educational Q&A
The Self is not an object of sensory perception; it is realized only through a purified, subtle, and discerning intellect cultivated by sages. The verse also frames the world-process as arising in creation and returning in dissolution to its underlying source/constituent basis.
In Śānti Parva’s instructional setting, Vyāsa is presenting a contemplative teaching: he explains why the supreme inner reality remains hidden to ordinary perception and how realized seers apprehend it, then links this insight to a broader account of cosmic origination and reabsorption.