Shloka 22
कामद्रुम-रूपकः तथा शरीर-पुर-रूपकः
The Desire-Tree and the Body-as-City Metaphors
तत् तेरहं सम्प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि
tad etad ahaṃ sampravakṣyāmi yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi | yat tu sammohasaṃyuktam avyaktaviṣayaṃ bhavet | apratarkyam avijñeyaṃ tamas tad upadhāryatām ||
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– «သင်က ငါ့ကို မေးမြန်းသည့်အရာကို ယခု ငါရှင်းလင်းမည်။ မောဟနှင့် တွဲကပ်နေသော အခြေအနေတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာ၍ အကြောင်းအရာသည် မရှင်းလင်းတော့ဘဲ၊ အကြောင်းပြချက်ဖြင့်လည်း မရောက်နိုင်၊ ထင်ရှားစွာလည်း မသိနိုင်သည့်အခါ—ထိုအရာကို “တမသ” (အမှောင်နှင့် အင်အားမဲ့မှု၏ ဂုဏ်) လှုပ်ရှားနေခြင်းဟု သိမှတ်ရမည်»။
व्यास उवाच
Educational Q&A
Vyāsa gives a diagnostic mark of tamas: when delusion dominates so that the object becomes unclear, reasoning cannot function effectively, and clear knowledge does not arise, one should recognize the predominance of tamas-guṇa.
In a didactic exchange in the Śānti Parva, Vyāsa responds to a question by outlining a principle of inner discernment—how to identify a tamasic mental state by its confusion, obscurity, and incapacity for clear understanding.