Mahabharata — Shanti Parva, Shloka 12
कामद्रुम-रूपकः तथा शरीर-पुर-रूपकः
The Desire-Tree and the Body-as-City Metaphors
एवं पूर्वापरे काले युञ्जन्नात्मानमात्मनि । लघ्वाहारो विशुद्धात्मा पश्यत्यात्मानमात्मनि
vyāsa uvāca |
evaṁ pūrvāpare kāle yuñjann ātmānam ātmani |
laghvāhāro viśuddhātmā paśyaty ātmānam ātmani ||
vāyoḥ sparśo raso 'dbhyas tejasaḥ rūpam ucyate |
ākāśa-prabhavaḥ śabdo gandho bhūmi-guṇaḥ smṛtaḥ ||
ဗျာသက ပြောသည်– ည၏ အစပိုင်းနှင့် အဆုံးပိုင်းတို့တွင် မိမိကိုယ်ကို အတ္တမ (အမြင့်ဆုံး အတ္တ) ထဲသို့ တည်ငြိမ်စွာ ချိတ်ဆက်ထား၍ အစာကို ပေါ့ပါးစွာ စားသောက်ကာ အတွင်းစိတ်ကို သန့်စင်ထားသူသည် မိမိအတွင်း၌ အတ္တကို မြင်တွေ့ရ၏။ ထို့ပြင် ဓာတ်တရားတို့၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို ဤသို့ သင်ကြားကြသည်– ထိတွေ့မှုသည် လေ၏ဂုဏ်, အရသာသည် ရေ၏ဂုဏ်, ရုပ်သဏ္ဌာန်/မြင်နိုင်မှုသည် မီး၏ဂုဏ်; အသံသည် အာကာသမှ ပေါ်ထွက်လာပြီး အနံ့သည် မြေ၏ဂုဏ်ဟု မှတ်ယူကြသည်။
व्यास उवाच
Educational Q&A
Disciplined meditation supported by moderation in food and inner purity leads to direct realization of the Self; alongside this, the verse recalls the classical mapping of sensory qualities to the five great elements (sound-space, touch-air, form-fire, taste-water, smell-earth).
In Vyāsa’s instruction within Śānti Parva, the discourse shifts from practical yogic regimen (night-time practice, light diet, purified mind) to a doctrinal explanation of how perception relates to the elemental constitution of the world, reinforcing a contemplative, knowledge-oriented path.