Shloka 31
सूक्ष्मभूत-भूतात्मविज्ञानम्
Knowing the subtle principle and the bhūtātman through yoga
भूमावसक्तं दिवि चाप्रमेयं हिरण्मयं यो5ण्डजमण्डमध्ये | पतत्त्रिणं पक्षिणमन्तरिक्षे यो वेद भोग्यात्मनि रश्मिदीप्त:
bhūmāvasaktaṃ divi cāprameyaṃ hiraṇmayaṃ yo ’ṇḍajamaṇḍamadhye | patattriṇaṃ pakṣiṇamantarikṣe yo veda bhogyātmani raśmidīptaḥ ||
ဗျာသက ဆိုသည်– မြေပြင်ပေါ်၌ နေထိုင်သော်လည်း မကပ်မငြိ၊ မိုးကောင်းကင်ကဲ့သို့ အတိုင်းမသိကျယ်ပြန့်သော အာကာသ၌ အတိုင်းမသတ်မှတ်နိုင်အောင် တည်ရှိ၍၊ စကြဝဠာဥအတွင်း၌ ပေါ်ထွန်းသကဲ့သို့ ကိုယ်ခန္ဓာရှိသူ၏ နှလုံးပန်းကြာအတွင်း၌လည်း ထိုင်နေကာ အတွင်းအာကာသ၌ ငှက်ကဲ့သို့ လှုပ်ရှားသည့် ရောင်ခြည်တောက်ပသော ရွှေရောင်အတ္တကို သိမြင်သူသည် ဉာဏ်၏ တောက်လောင်သော ရောင်ခြည်များကြောင့် ထွန်းလင်းတောက်ပလာ၏။
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches vairāgya (non-attachment) grounded in ātma-jñāna: the Self can be present in embodied life and the world yet remain untouched. Realizing the luminous inner Self—symbolized as a golden bird moving in the inner sky—one becomes ‘raśmi-dīpta’, radiant with the light of knowledge.
In Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Vyāsa describes the indwelling Self through a symbolic image (golden, winged, moving in the inner space). The focus is contemplative teaching rather than external action: it directs the listener to recognize the Self within the body and cosmos and thereby transcend bondage.