Shloka 7
Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
चक्षु:श्रोत्रे च मनसा मनोवाचं च कर्मणा । अप्रमादाद् भयं जह्माद् दम्भं प्राज्ञोपसेवनात्
cakṣuḥśrotre ca manasā manovācaṃ ca karmaṇā | apramādād bhayaṃ jahyād dambhaṃ prājñopasevanāt | sattvasaṃsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati |
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်— «စည်းကမ်းတကျ ချိတ်ဆက်ထားသကဲ့သို့ အာရုံခံအင်္ဂါများကို ကာကွယ်ရမည်—စိတ်ဖြင့် မျက်စိနှင့် နားကို ထိန်း၊ မှန်ကန်သော လုပ်ရပ်ဖြင့် စိတ်နှင့် စကားကို ထိန်းရမည်။ သတိမလျော့ခြင်းဖြင့် ကြောက်ရွံ့မှုကို ပယ်ဖျက်ရမည်၊ ပညာရှိတို့နှင့် ပေါင်းသင်းခြင်းဖြင့် မုသာဝါဒနှင့် ဟန်ဆောင်မှုကို စွန့်လွှတ်ရမည်။ သတ္တဝကို မွေးမြူသဖြင့် စိတ်ဓာတ်တည်ကြည်သူသည် အိပ်ငိုက်မှု၏ လေးလံမှုကို ဖြတ်တောက်နိုင်ရန် သင့်တော်လာသည်။»
व्यास उवाच
Educational Q&A
Cultivate vigilant self-restraint: purify perception and expression by governing the senses through the mind and governing mind and speech through disciplined action; abandon fear through carefulness, abandon hypocrisy through the company of the wise, and reduce lethargy/sleep by cultivating sattva.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and inner discipline, Vyāsa delivers a compact set of practical guidelines for ethical self-mastery—linking vigilance, good association, and sattvic cultivation to the purification of senses, mind, speech, and conduct.