Shloka 6

Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)

Devanagari script

धृत्या शिक्षोदरं रक्षेत्‌ पाणिपादं च चक्षुषा

Transliteration

dhṛtyā śiśnodaraṁ rakṣet pāṇipādaṁ ca cakṣuṣā | sattvasaṁsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati ||

Translation

ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်— «တည်ကြည်မှု (ဓြတိ) ဖြင့် မျိုးပွားအင်္ဂါနှင့် ဝမ်းဗိုက်ကို ကာကွယ်ရမည်—အာရုံခံစားမှုအလွန်အကျွံနှင့် အစားအစာအပေါ် စွဲလမ်းမှုကို ထိန်းချုပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ မျက်စိ၏ သတိထားမှုဖြင့် လက်နှင့် ခြေကို မမှားယွင်းသော လုပ်ရပ်များသို့ မလွဲချော်စေရ။ ထို့ပြင် သတ္တဝကို မွေးမြူခြင်းအားဖြင့် ကိုယ်ကိုထိန်းနိုင်သူသည် အိပ်ငိုက်မှု (ပျင်းရိထိုင်းမှိုင်းမှု) ကို ဖြတ်တောက်နိုင်ရန် သင့်တော်လာသည်။»

Word by Word

• धृत्या: by firmness/steadfastness
• धृत्या: Karana
• Type: Noun
• Root: धृति
• Form: Feminine, Instrumental, Singular

• शिश्नम्: the genital organ
• शिश्नम्: Karma
• Type: Noun
• Root: शिश्न
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• उदरम्: the belly (appetite)
• उदरम्: Karma
• Type: Noun
• Root: उदर
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• रक्षेत्: should protect/guard
• रक्षेत्: Karta
• Type: Verb
• Root: रक्ष्
• Form: Optative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada

• पाणि: hand
• पाणि: Karma
• Type: Noun
• Root: पाणि
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• पादम्: foot
• पादम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पाद
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• चक्षुषा: with the eye (by vigilance)
• चक्षुषा: Karana
• Type: Noun
• Root: चक्षुस्
• Form: Neuter, Instrumental, Singular

• सत्त्व: of sattva (purity)
• Type: Noun
• Root: सत्त्व
• Form: Neuter, Genitive, Singular

• संसेवनात्: from/through cultivation (association, practice)
• संसेवनात्: Apadana
• Type: Noun
• Root: संसेवन
• Form: Neuter, Ablative, Singular

• धीरः: the steadfast (man)
• धीरः: Karta
• Type: Adjective
• Root: धीर
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• निद्राम्: sleep
• निद्राम्: Karma
• Type: Noun
• Root: निद्रा
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• उच्छेत्तुम्: to cut off/remove
• Type: Verb
• Root: उद्-छिद्
• Form: Tumun (infinitive)

• अर्हति: is able/fit (deserves)
• Type: Verb
• Root: अर्ह्
• Form: Present (Lat), 3rd, Singular, Parasmaipada

Speaker

व्यास उवाच

Characters & Entities

• Vyāsa