Shloka 36
Vānaprastha-vṛtti and the Transition toward the Fourth Āśrama (वानप्रस्थवृत्तिः चतुर्थाश्रमोपक्रमश्च)
चक्षुराहारसंहारैर्मनसा दर्शनेन च । समाहितचित्त मुनिको चाहिये कि वह हृदयके राग आदि दोषोंको नष्ट करके योगमें सहायता पहुँचानेवाले देश
cakṣur-āhāra-saṁhāraiḥ manasā darśanena ca | samāhita-citto munir hṛdayasya rāgādi-doṣān nirhṛtya yogopakārakeṣu deśa-karma-anurāga-artha-upāya-apāya-niścaya-cakṣuḥ-āhāra-saṁhāra-manas-darśaneṣu dvādaśasu yogeṣv āśritya dhyāna-yogaṁ abhyaset || naiva icchati na ca anicchaḥ yātrā-mātra-vyavasthitaḥ | nirlobho vyathā-rahitaś ca jitendriyaḥ | na kṛtyena prayojanaṁ tasya na ca akṛtyenaiva | yasya indriyāṇi manaś ca kadācit na calanti | yasya manorathaḥ paripūrṇaḥ | yaḥ sarva-bhūteṣu sama-dṛṣṭiṁ maitrī-bhāvaṁ ca dhārayati | loṣṭa-aśma-kāñcanaṁ samam paśyati | priya-apriyeṣu abheda-darśī | dhīraḥ nindā-stutyoḥ samaḥ | sarva-bhogeṣu niḥspṛhaḥ | dṛḍhaṁ brahmacarya-vrate sthitaḥ | sarva-bhūteṣu ahiṁsā-bhāva-varjitaḥ sa sāṅkhya-yogī saṁsāra-bandhanāt mucyate ||
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– စိတ်တည်ငြိမ်သော မုနိသည် အရင်ဆုံး အတွင်းပိုင်းအပြစ်အနာအဆာများ—ကပ်လျက်မှုတို့ကဲ့သို့—ကို ဖျက်ဆီးပြီးနောက်၊ ဓ്യာနယောဂကို လေ့ကျင့်ရမည်။ ယောဂကို ကူညီသော အထောက်အကူ တစ်ဆယ်နှစ်ပါး—သင့်လျော်သောနေရာ၊ သင့်လျော်သောလုပ်ရပ်၊ စည်းကမ်းရှိသောချစ်ခင်မှု၊ သင့်တော်သောရည်မှန်းချက်၊ ကျွမ်းကျင်သောနည်းလမ်း၊ အန္တရာယ်ကိုသိမြင်မှု၊ ခိုင်မာသောဆုံးဖြတ်ချက်၊ မျက်စိကိုကာကွယ်မှု၊ အစားအစာကိုထိန်းညှိမှု၊ ချုပ်တည်းမှု၊ စိတ်ထိန်းချုပ်မှု၊ မှန်ကန်သောမြင်ကွင်း—တို့ကို အားကိုးရမည်။ ထိုသိမြင်သူသည် အရာဝတ္ထုတို့ကို မလိုက်လံရှာဖွေသကဲ့သို့ မုန်းတီး၍လည်း မရှောင်ကြဉ်; အသက်ရှင်ရေးအတွက် လိုအပ်သလောက် ရလာသမျှဖြင့် ကျေနပ်၏။ လောဘကင်း၍ စိတ်လှုပ်ရှားမှုကင်း၊ အင်္ဒြိယတို့ကို အနိုင်ယူထား၏။ လုပ်ရမည်ဟူသော အတင်းအကျပ်မောင်းနှင်မှုကြောင့်လည်း မဟုတ်၊ မလုပ်ခြင်း၏ ဂုဏ်ယူမှုကြောင့်လည်း မဟုတ်။ အင်္ဒြိယနှင့် စိတ်သည် မလှည့်လည်; ရည်ရွယ်ချက်တို့ ပြည့်စုံ၏။ သတ္တဝါအားလုံးကို ညီမျှစိတ်နှင့် မေတ္တာဖြင့် ကြည့်၏; မြေတုံး၊ ကျောက်၊ ရွှေကို တူညီဟု မြင်၏။ သူ့အတွက် ချစ်နှစ်သက်နှင့် မချစ်နှစ်သက် ခွဲခြားမှု မရှိ; ခိုင်မြဲ၍ အပြစ်တင်ခြင်းနှင့် ချီးမွမ်းခြင်း၌ တူညီ၏။ အာရုံခံစားမှုတို့အပေါ် တဏှာကင်းကာ ဘြဟ္မစရိယဝတ်၌ ခိုင်မာစွာ တည်ပြီး၊ သတ္တဝါတို့ကို ထိခိုက်စေလိုသည့် စိတ်မရှိသော ထို စာင်ခယာ-ယောဂီသည် လောကဘంధနမှ လွတ်မြောက်၏။
व्यास उवाच
Educational Q&A
Liberation comes through disciplined meditation supported by practical restraints (place, conduct, regulated senses and food, right view) and by inner virtues: freedom from craving and aversion, contentment with necessities, mastery of senses, equal regard for all beings, equanimity in praise and blame, celibate restraint, and non-violence.
In the didactic setting of Śānti Parva, Vyāsa instructs on the marks of a true contemplative (Sāṅkhya-yogin) and outlines the disciplines and attitudes by which a sage practices meditation and becomes free from saṁsāra.