Shloka 8
दमप्रशंसा — Praise of Self-Restraint
Dama
प्रकृत्या क्षेत्रभूतास्ता नस: क्षेत्रज्ञलक्षणा: । तस्मादेवाविशेषेण नरो5तीयाद् विशेषत:
bhīṣma uvāca | prakṛtyā kṣetrabhūtās tā nārīḥ kṣetrajña-lakṣaṇāḥ | tasmād evāviśeṣeṇa naro ’tīyād viśeṣataḥ ||
ဘီရှ္မက ပြောသည်– မိန်းမတို့သည် သဘာဝအားဖြင့် ‘ကေတ္တရ’ (kṣetra—လယ်ကွင်း/ကွင်းပြင်) ဟု နားလည်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ယောကျာ်းတို့သည် ‘ကေတ္တရဇ္ဉ’ (kṣetrajña—ကွင်းပြင်ကို သိသူ) ၏ လက္ခဏာကို ဆောင်သည်။ ထို့ကြောင့် အထွေထွေစည်းကမ်းအရ ယောကျာ်းတစ်ဦးသည် မောဟနှင့် တွယ်တာမှုကြောင့် မချည်နှောင်ခံရစေရန် အထူးသတိထားကာ မိန်းမတို့နှင့် ပေါင်းသင်းဆက်ဆံမှုမှ ဝေးကွာစွာ နေရမည်။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames a Sāṅkhya-style contrast of kṣetra (field of experience) and kṣetrajña (knower) to urge vigilance against attachment; ethically, it emphasizes self-restraint and guarding the mind from मोह (delusion) that can arise through sensual association.
In Śānti Parva, Bhishma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and disciplines conducive to peace and liberation; here he offers a cautionary maxim about avoiding entanglement in desire, expressed through the kṣetra–kṣetrajña framework.