Shloka 3

प्रजापतयः देवगणाश्च दिशि-दिशि स्थिताः ऋषयः

Prajāpatis, Deva-Groups, and the Ṛṣis Assigned to the Directions

Devanagari script

प्रजापति श्रेष्ठतमं प्रजानां देवर्षिसंघप्रवरो महर्षि: । बृहस्पति: प्रश्नमिमं पुराणं पप्रच्छ शिष्यो5थ गुरुं प्रणम्य

Transliteration

bhīṣma uvāca | prajāpatiśreṣṭhatamaṃ prajānāṃ devarṣisaṅghapravaro maharṣiḥ | bṛhaspatiḥ praśnam imaṃ purāṇaṃ papraccha śiṣyo 'tha guruṃ praṇamya ||

Translation

ဘီရှ္မက ပြောသည်— တစ်ခါက နတ်တို့နှင့် ရိရှိတို့၏ ဂုဏ်သရေပြည့်ဝသော အစည်းအဝေး၌၊ ဒေဝရိရှိတို့အနက် အထွဋ်အမြတ် မဟာရိရှိ ဗြဟ္မစပတိသည် သင်္ခါရသဘောဖြင့် တပည့်တစ်ဦးကဲ့သို့ မနု—သတ္တဝါတို့၏ အကောင်းဆုံး အုပ်ထိန်းသူဟု ချီးမြှောက်ခံရသော ပ္ရဇာပတိ—ထံ၌ ဦးညွှတ်ကန်တော့လေ၏။ ထို့နောက် ဆရာတော်အား ရိုသေစွာ ဂါရဝပြုပြီး၊ သတ္တဝါတို့၏ ကောင်းကျိုးနှင့် ဘဝကို မှန်ကန်စွာ စီမံခန့်ခွဲရန် လမ်းညွှန်မှုကို ရှာဖွေကာ ရှေးဟောင်းမေးခွန်းတစ်ရပ်ကို မေးမြန်းလေ၏။

Word by Word

• {'prajāpati': 'lord/progenitor of creatures

• a creator and regulator of beings', 'śreṣṭhatama': 'the very best, most excellent', 'prajānām': 'of the subjects/creatures/people', 'devarṣi': 'divine seer (a rishi among the gods)', 'saṅgha': 'assembly, group', 'pravara': 'foremost, pre-eminent', 'maharṣi': 'great sage', 'bṛhaspati': 'Brihaspati, preceptor of the gods

• a revered sage', 'praśna': 'question, inquiry', 'imam': 'this', 'purāṇa': 'ancient, time-honoured

• also ‘of old tradition’', 'papraccha': 'asked, inquired', 'śiṣya': 'disciple, student', 'atha': 'then, thereafter', 'guru': 'teacher, spiritual preceptor', 'praṇamya': 'having bowed, having paid obeisance'}

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• Brihaspati
• Manu
• Prajapati
• Devas
• Rishis (Devarshi-sangha)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse foregrounds the ethical method of learning dharma: even the foremost sage approaches knowledge through humility, reverence to the guru, and careful questioning rooted in ancient tradition.

What is happening in the narrative?

Bhishma introduces a traditional episode: Brihaspati, leader among divine seers, bows to his teacher Manu (a Prajapati) and poses an old, authoritative question, setting up a discourse on right conduct and governance.