Shloka 7
मनस्–बुद्धि–गुणविचारः (Manas–Buddhi–Guṇa Inquiry) — Meditation and Nirguṇa Realization
अभयं चानिमित्तं च न तत् क्लेशसमावृतम् । द्वाभ्यां मुक्त त्रिभिर्मुक्तमष्टाभिस्त्रिभिरेव च
abhayaṃ cānimittaṃ ca na tat kleśasamāvṛtam | dvābhyāṃ muktaṃ tribhir muktam aṣṭābhis tribhir eva ca ||
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်— «အမြင့်ဆုံးသော အမှန်တရားသည် ကြောက်ရွံ့ခြင်းကင်း၍ အပြင်ဘက်အကြောင်းတရားမရှိသော အရာဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ကလေရှ (အဖိလိက္ခာ) များက မဖုံးလွှမ်းနိုင်။ ၎င်းသည် နှစ်ဖက်သဘော—နှစ်သက်ခြင်းနှင့် မနှစ်သက်ခြင်း—မှ လွတ်ကင်းပြီး၊ ထိုသဘောများကို ဖြစ်ပေါ်စေသော ဂုဏ (guṇa) သုံးပါး—သတ္တဝ၊ ရဇ၊ တမ—မှလည်း လွတ်ကင်းသည်။ ထို့ပြင် ကိုယ်ခန္ဓာဘဝ၏ အရှစ်မျိုးသော စုပေါင်းမှုမှလည်း လွတ်ကင်း၏။ ထိုနေရာ၌ ‘သိသူ၊ သိခြင်း၊ သိရမည့်အရာ’ ဟူသော သုံးပါးတစ်စုတည်းပင် မတည်ရှိ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို ပျက်စီးခြင်းနှင့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းကို ကျော်လွန်သော အမြင့်ဆုံး အဘိုဒ်ဟု သင်ကြားကြသည်။»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse characterizes the Supreme as unconditioned and fearless: not obscured by kleśas, not driven by dualities (like/dislike), not constituted by the three guṇas, and transcending the structures of embodied experience—so completely that even the subject–object–knowledge triad is absent.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on liberation-oriented dharma. Here he describes the nature of the highest abode/Reality by negating layers of bondage—afflictions, dualities, guṇas, and cognitive triads—to guide the listener toward non-attached, discriminative understanding.