Shloka 7
मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
प्रसार्य च यथाड्रनि कूर्म: संहरते पुन: । तहद् भूतानि भूतात्मा सृष्टानि हरते पुन:
prasārya ca yathā aṅgāni kūrmaḥ saṃharate punaḥ | tathā bhūtāni bhūtātmā sṛṣṭāni harate punaḥ ||
ဘိဿမက ဆိုသည်– «လိပ်သည် ကိုယ်အင်္ဂါများကို ဖြန့်ထုတ်ပြီး နောက်တဖန် ပြန်လည်စုဆောင်းသကဲ့သို့ပင်၊ သတ္တဝါအားလုံး၏ အတွင်းအတ္တဖြစ်သော အမြင့်ဆုံး အတ္တတော်သည် ဖန်ဆင်းထားသော သတ္တဝါတို့ကို အပြင်သို့ ပျံ့နှံ့စေပြီး အချိန်တန်လျှင် ထိုသတ္တဝါတို့ကို မိမိအတွင်းသို့ ပြန်လည်သိမ်းယူတော်မူ၏»။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The world’s manifestation and withdrawal are compared to a tortoise extending and retracting its limbs: the Supreme Self projects beings and later reabsorbs them. This supports an ethical stance of steadiness and non-attachment, recognizing the impermanent, cyclic nature of phenomena under a higher order.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma and higher knowledge. Here he uses a vivid simile to explain cosmic process—creation and dissolution—presenting the Supreme as the inner Self of all beings who expands the universe and then gathers it back.