Shloka 32
मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
अथ यद् दुःखसंयुक्तमप्रीतिकरमात्मन: । प्रवृत्त रज इत्येव तन्न संरभ्य चिन्तयेत्
atha yad duḥkhasaṃyuktam aprītikaram ātmanaḥ | pravṛttaṃ raja ity eva tan na saṃrabhya cintayet ||
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– စိတ်အတွင်း၌ ဒုက္ခနှင့်ပေါင်းစည်း၍ အတွင်းစိတ်မနှစ်သက်မှုကို ဖြစ်စေသော အခြေအနေတစ်ရပ် ပေါ်လာသော်၊ ထိုအရာကို «ရဇသ» (စိတ်လှုပ်ရှားမှုနှင့် လောဘတဏှာကို မောင်းနှင်သော ဂုဏ်) ပေါ်ထွန်းလာခြင်းဟုသာ သိမှတ်ရမည်။ ထို့ကြောင့် ထိုဒုက္ခကို ကြုံတွေ့သော် စိတ်ကို စိုးရိမ်ပူပန်၍ အတွေးအခေါ်ဖြင့် မလှုပ်ရှားစေသင့်၊ စိုးရိမ်ခြင်းသည် ဒုက္ခကိုသာ ပိုမိုကြီးထွားစေသည်။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Sorrowful, displeasing mental states should be identified as the rise of rajas; instead of feeding them with anxious rumination, one should remain unagitated, since worry intensifies suffering.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on inner discipline and ethical living; here he gives a practical diagnostic: recognize distress as a guṇa-driven movement (rajas) and avoid reactive worry.