Shloka 3
ध्यानयोगवर्णनम्
Description of the Path of Meditation
भरद्वाज उवाच अग्नेर्यथा तथा तस्य यदि नाशो न विद्यते | इन्धनस्योपयोगान्ते स चाग्नि्नोपलभ्यते
bharadvāja uvāca | agner yathā tathā tasya yadi nāśo na vidyate | indhanasyopayogānte sa cāgnir nopalabhyate ||
ဘာရဒ္ဝာဇက ပြောသည်—“မီးကဲ့သို့ ဇီဝသည် မပျက်စီးဟု ဆိုလျှင်၊ ထင်းလောင်ကျွမ်းပြီး အသုံးချမှု ပြီးဆုံးသည့်အခါ ထိုမီးကို မမြင်ရတော့သည်မှာ အဘယ်ကြောင့်နည်း။ ထိုနည်းတူ၊ သက်ရှိသည် မဖျက်ဆီးနိုင်ဟု ဆိုလျှင် ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အထောက်အကူများ ကုန်ခမ်းသွားသောအခါ ၎င်း၏ ဆက်လက်ရှိနေမှုကို မည်သို့ သိနိုင်မည်နည်း။”
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse frames an epistemic challenge: even if something is said to be imperishable (like fire as a principle), it may become unperceived when its supporting conditions (fuel) are exhausted. Bharadvāja presses the teacher to explain how the self’s non-destruction can be reconciled with the apparent disappearance at death—distinguishing reality from mere perceptibility.
In a philosophical dialogue in Śānti Parva, Bharadvāja raises a doubt using the example of fire: when fuel is consumed, fire is no longer seen. He asks how, by analogy, one can claim the jīva/ātman does not perish if it is not apprehended once the body’s sustaining factors end.