Shloka 43
Bhṛgu–Bharadvāja-saṃvāda: Vānaprastha-parivrājaka-ācāra, Abhaya-dharma, and Lokānāṃ Vibhāga (Śānti-parva 185)
अव्याहतैश्लेतयते न वेत्ति विषमस्थितै: । आप्याय्यन्ते च ते नित्यं धातवस्तैस्तु धातुभि:
avyāhataiḥ śrūyate na vetti viṣamasthitaiḥ | āpyāyyante ca te nityaṃ dhātavas tais tu dhātubhiḥ ||
ဘာရဒ္ဝါဇာက ဆိုသည်– «လေနှင့်ဆက်နွယ်သော (ကြားနာမှု) လုပ်ဆောင်ချက်သည် အတားအဆီးမရှိဘဲ အသံနှင့် မှန်ကန်စွာ ဆက်စပ်နေသော် လူသည် အသံကို ကြား၍ နားလည်နိုင်သည်။ သို့ရာတွင် ထိုလေနှင့်ဆိုင်သော လုပ်ဆောင်ချက်သည် နံရံတစ်ခုကြောင့်ဖြစ်စေ ဆန့်ကျင်လေစီးကြောင်းကြောင့်ဖြစ်စေ တားဆီးခံရ၍ မညီမညာသော အခြေအနေသို့ ကျရောက်သော် အသံကို မခံယူနိုင်တော့။ ထို့ပြင် အသံနှင့် အာရုံအင်္ဂါတို့ကို ထုတ်ပေး/ထောက်ပံ့သော ကိုယ်ခန္ဓာဓာတ်များသည် ထိုပင် အခြေခံဓာတ်များ (bhūta) ကြောင့် အစဉ်အမြဲ အာဟာရဖြည့်တင်းခံရသည်»။
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
Sense-perception depends on proper, unobstructed functioning of the elemental factors involved (here, the vāyu-related function enabling hearing). When conditions disturb that function, cognition fails; embodied experience is contingent and conditioned by the bhūtas and dhātus.
In a didactic exchange in Śānti Parva, Bharadvāja explains the mechanics of hearing: sound is grasped when the wind-related sensory function is unobstructed, but not when blocked by barriers or contrary air; he adds that bodily/sensory constituents are sustained by the elemental constituents.